Gęśnica wiosenna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gęśnica wiosenna
Calocybe gambosa G4.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina Lyophyllaceae
Rodzaj Calocybe
Gatunek gęśnica wiosenna
Nazwa systematyczna
Calocybe gambosa (Fr.) Donk (Fr.) Donk
Nova Hedwigia, Beih. 5: 42 (1962)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Blaszki majówki wiosennej

Gęśnica wiosenna (Calocybe gambosa (Fr.) Donk) – gatunek grzybów z rodziny Lyophyllaceae[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1987. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako bedłka syrojeszka żółta, bedłka podkowiasta, bedłka biaława, gąska wiosenna, majówka wiosenna[2]. Synonimów łacińskich ma ponad 20. Niektóre z nich to[3]:

  • Agaricus albellus DC. 1805)
  • Agaricus aromaticus Roques,(1832
  • Agaricus gambosus Fr. 1821
  • Agaricus georgii L. 1753
  • Calocybe gambosa (Fr.) Singer 1951
  • Calocybe georgii var. aromatica Pilát 1965
  • Calocybe georgii var. gambosa (Fr.) Kalamees 1994
  • Gyrophila georgii (L.) Quél. 1886
  • Lyophyllum gambosum (Fr.) Singer 1943
  • Tricholoma gambosum (Fr.) P. Kumm. 1871
  • Tricholoma georgii (L.) Quél. 1872

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 6-12 cm, u młodych okazów ma kształt od dzwonkowatego do stożkowatego, u starszych łukowaty, na koniec płasko rozpostarty. Kapelusz niehigrofaniczny, grubomięsisty, zazwyczaj z niewielkim i tępym garbem, jego brzeg jest długo podwinięty i często pofalowany. Powierzchnia gładka, matowa o barwie od białawej do kremowej[4].

Blaszki

Cienkie i gęste, przy trzonie wykrojone ząbkiem i przyrośnięte. U młodych okazów białawe lub kremowe, u starszych bladoochrowe[4].

Trzon

Wysokość 4-9 cm, grubość 1,5-4 cm, u młodych okazów beczułkowaty, u starszych walcowaty. Jest twardy i pełny, powierzchnia gładka, o barwie od białej do kremowej, w dolnej części często bladoochrowa[4].

Miąższ

Białawy, gruby. Smak łagodny, zapach świeżej mąki. Nie zmienia barwy po uszkodzeniu[5].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, o rozmiarach 4-7 × 2-3,5 μm[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Jest szeroko rozprzestrzeniony w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej[6]. W Polsce gatunek pospolity, czasami tworzący czarcie kręgi[5]. Występuje na łąkach, pastwiskach, obrzeżach lasów, w ogrodach, zaroślach, na trawiastych zboczach, na niżu, na wyżynach i terenach podgórskich. Owocniki pojawiają się wiosną (od kwietnia do czerwca)[4], czasami jednak również w lipcu, a w niektórych latach nawet późna jesienią[6].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof[2]. Dobry grzyb jadalny, istnieje jednak niebezpieczeństwo pomylenia z silnie trująca wieruszką zatokowatą[4]. Są też podzielone opinie na temat jego wartości smakowych. Podczas gdy niektórzy uważają go za grzyba bardzo smacznego, przez innych jego charakterystyczny i nieznikający podczas gotowania smak jest uważany za niemiły, a nawet nie do zniesienia[7].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • dzwonkówka trująca (Entoloma sinuatum). Jest bardziej różowawa, niebezpieczeństwo pomylenia występuje szczególnie w przypadku młodych okazów, gdyż blaszki obydwu tych gatunków w młodości są białe. U starszych okazów wieruszki blaszki stają się różowe, a wysyp zarodników również jest różowy[5],
  • strzępiak ceglasty (Inocybe erubescens). Ma większy garb na kapeluszu, rośnie w lasach i ma czerwonawy odcień[4].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. 6,0 6,1 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  7. Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.