Gęsie pióro

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przycinanie gęsiego pióra
Wikimedia Commons

Gęsie pióro to obiegowe określenie używanych w przeszłości w charakterze przyrządów do pisania odpowiednio przyciętych piór ptasich. Do celu tego służyły lotki dużych ptaków. Pióra takie wykorzystywano do pisania atramentem przed wynalezieniem stalówki, wiecznego pióra i – w końcu – długopisu.

Dzisiaj ręcznie przycinane gęsie pióra są używane jedynie przez miłośników kaligrafii, głównie ze względu na to, że obecnie produkowany papier jest sporządzany przeważnie z miazgi drzewnej, co powoduje szybkie zużycie ostrza pióra. Niemniej jednak nieliczni zwolennicy gęsich piór przedkładają je nad stalówki ze względu na ich giętkość. Puste wnętrze trzonu pióra (calamus) staje się zbiornikiem atramentu, który spływa ku końcówce (wykorzystywane jest tu zjawisko kapilarne). Pisanie gęsim piórem jest żmudne, czasochłonne i wymaga treningu.

Najsilniejsze pióra to lotki dużych ptaków gubione podczas corocznego pierzenia. Praworęczni zwolennicy takiego pisarstwa chętniej sięgają po lotki z lewego skrzydła, ponieważ pióro takie jest wygięte w prawo, co daje swobodę trzymającej je ręce.

Gęsie pióra były głównymi narzędziami pisarskimi od VI do XIX wieku. Po opatentowaniu w 1810 roku w Stanach Zjednoczonych stalówki, zaczęły powoli wychodzić z użycia, by ostatecznie zniknąć pod koniec XIX wieku.

W przeszłości najczęściej używane były pióra gęsie (stąd nazwa); rzadziej droższe łabędzie, uznawane za najlepsze. W zależności jednak od warunków i efektu, jaki chciała osiągnąć osoba pisząca, sięgano czasami po pióra wron, orłów, sów, jastrzębi, a nawet indyków. Przypiórko i większość promieni usuwano, jako niepraktyczną przeszkodę. Dzisiejsze wyobrażenie w pełni pokrytego gęsiego pióra to wymysł filmowców mający niewiele wspólnego z realiami. Na większości ilustracji w starych manuskryptach, które przedstawiają średniowiecznych skrybów, pióra są niemal całkowicie pozbawione ozdobnych promieni.

W Stanach Zjednoczonych, jak podaje Supreme Court Historical Society, „20 dobrze przyciętych gęsich piór kładzie się codziennie na każdym z czterech pulpitów dla radców prawnych, gdy Sąd Najwyższy obraduje, bowiem większość prawników zjawia się przed Sądem tylko raz, więc chętnie zabierają pióra jako upominki”[1]. Tak postępowano od najwcześniejszych sesji Sądu.

Jakość piór zależała od ich miejsca w skrzydle. Pierwsze, zwane pinion, uchodziło w opinii biegłych kaligrafów za najlepsze. Nie gardzili również drugim i trzecim. Natomiast pozostałe lotki były przez zawodowych skrybów odrzucane. Ważna była umiejętność właściwego przygotowywania piór do pisania[2].

„By utwardzić pióro, które jest zbyt miękkie, wsuń dutkę w gorący popiół, obracając ją tak długo, aż stanie się bardzo miękka; wtedy wyciągnij ją, połóż na kolanie i zgnieć do płaskości przy użyciu rękojeści noża, a następnie przywróć jej kształt owalny, używając to tego palców. Jeśli masz więcej piór do utwardzenia, postaw na ogniu garnek z wodą i ałunem, a gdy dojdzie do wrzenia zanurz w niej same dutki na minutę, a potem odłóż do wyschnięcia”[3].

Przypisy

  1. Jak pracuje Sąd Najwyższy.
  2. Heather Child: The Calligraphers Handbook. A & C Black UK, 1985. ISBN 0-7136-2695-X.
  3. Encyclopaedia Britannica, 6th edition, 1823.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]