Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk
Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk – instytucja państwowa utworzona w 1945 (pierwotnie pod nazwą Centralne Biuro KPPiW), która zajmowała się kontrolą i weryfikacją publikacji prasowych, radiowych i telewizyjnych, wydawnictw książkowych, filmów, spektakli teatralnych, widowisk, wystaw itp. Jego centrala mieściła się w Warszawie, przy ulicy Mysiej 2.
Był to organ cenzury (obecny we wszystkich krajach tzw. obozu socjalistycznego), badający wszelkie formy oficjalnego przekazu informacji z punktu widzenia ich zgodności z aktualną polityką państwa.
Monopol informacyjny państwa został przełamany przez powstanie niezależnego, podziemnego ruchu wydawniczego, który nie podlegał żadnej formie cenzury, co w Polsce na małą skalę miało miejsce jeszcze na początku lat 50. XX wieku, a na większą stało się faktem w połowie lat 70.[2] W lipcu 1981 GUKPPIW przekształcony został w Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk, ale była to tylko zmiana kosmetyczna.
Pod koniec istnienia GUKPiW liczba zatrudnionych wynosiła 465 osób (na przełomie lat 1989/1990), a planowany na utrzymanie tej instytucji budżet na rok 1990 wynosił bez mała pięć miliardów ówczesnych złotych[3]. Ostatecznie GUKPiW został zlikwidowany w kwietniu 1990 roku, ale już od zwycięstwa Komitetów Obywatelskich „Solidarności” w wyborach 4 czerwca 1989 w praktyce nie pełnił swej funkcji. Mimo to zdarzały się pojedyncze przypadki cięć[4].
[edytuj] Terytorialna organizacja GUKPPiW
Głównemu Urzędowi podlegały rozmieszczone we wszystkich 17 województwach PRL Wojewódzkie Urzędy Kontroli Prasy Publikacji i Widowisk (WUKPPiW). W 1975 ich liczba wzrosła do 49 (adekwatnie do liczby województw) oraz nastąpiła zmiana ich nazwy – dotychczasowe WUKPPiW zastąpiły wojewódzkie Delegatury GUKPPiW. Kolejna zmiana nastąpiła w 1981 r. wówczas wprowadzono nazwę Okręgowe Urzędy Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Do zadań jednostek terytorialnych należała nie tylko kontrola prasy, publikacji czy widowisk, ale także kontrola punktów z urządzeniami poligraficznymi, kserograficznymi itp., drukarni oraz zakładów produkujących pieczątki. Poszczególne ośrodki cenzury w swej pracy ściśle współdziałały z lokalnymi Komitetami Wojewódzkimi PZPR (szczególnie z Wydziałami do Spraw Propagandy KW PZPR), Służbą Bezpieczeństwa i innymi instytucjami odpowiedzialnymi za kontrolę życia społeczno-politycznego w PRL.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Pracujący w latach 70. w GUKPPiW absolwent krakowskiej WSE Tomasz Strzyżewski w ukryciu przepisał w całości „Księgę Zapisów i Zaleceń GUKPPiW” oraz zgromadził kopie niektórych dokumentów cenzury. W 1977 wyemigrował do Szwecji, gdzie – pomimo że początkowo nie wierzono w autentyczność przywiezionych dokumentów – opublikował je w Czarnej Księdze Cenzury PRL.
- ↑ Również w innych krajach zależnych od ZSRR pojawiały się takie wydawnictwa, a w samym ZSRR nosiły one nazwę „samizdatów”.
- ↑ „Gazeta Wyborcza”, nr 1(168) z 2 stycznia 1990: Jan Rokita, Rozwiązać Główny Urząd.
- ↑ Np. w styczniu 1990 z powieści Dobry Waldemara Łysiaka wycięto treści antyradzieckich piosenek, o czym autor wspomina we wstępie do wydania z 1996 (Waldemar Łysiak, Dobry, wyd. Exlibris Chicago-Warszawa 1996, s. viii-x), różniącego się od wydania z 1990.
