Główny Urząd Statystyczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Główny Urząd Statystyczny
Główny Urząd Statystyczny w Warszawie 1964.jpg
Prezes Janusz Witkowski
Adres Al. Niepodległości 208

00-925 Warszawa

Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Główny Urząd Statystyczny
Główny Urząd Statystyczny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Główny Urząd Statystyczny
Główny Urząd Statystyczny
Ziemia 52°12′59,05″N 21°00′23,34″E/52,216403 21,006483
Strona internetowa

Główny Urząd Statystyczny, GUScentralny organ administracji rządowej podległy Prezesowi Rady Ministrów zajmujący się zbieraniem i udostępnianiem[1] informacji statystycznych na temat większości dziedzin życia publicznego i niektórych stron życia prywatnego. Do przekazywania danych obligują odpowiednie przepisy prawa (ustawa o statystyce publicznej oraz ogłaszany corocznie Program Badań Statystycznych). Dane mogą być udostępniane tylko w formie zagregowanej (opracowanej), która uniemożliwia identyfikację pojedynczych respondentów (tajemnica statystyczna).

Na czele Urzędu stoi Prezes GUS, który sprawuje swe funkcje w randze ministra[potrzebne źródło] i podlega Prezesowi Rady Ministrów. Jest powoływany na 5-letnią kadencję. Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego powołuje i odwołuje Prezes Rady Ministrów spośród osób wyłonionych w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru (art. 24. 1. ustawy o statystyce publicznej). Prezesowi podlega 16 urzędów statystycznych znajdujących się w miastach wojewódzkich.

Prezes GUS prowadzi kilka centralnych rejestrów m.in. Krajowy Rejestr Urzędowy Podmiotów Gospodarki Narodowej (REGON)[2] oraz Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju (TERYT)[3]. Ogłasza wyłącznie komunikaty i informacje dotyczące najważniejszych wskaźników charakteryzujących sytuację społeczno-gospodarczą kraju – GUS nie prowadzi badań opinii publicznej.

Główna siedziba GUS znajduje się przy al. Niepodległości 208 w Warszawie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Główny Urząd Statystyczny utworzony został przez Radę Regencyjną Królestwa Polskiego w 1918[4], z inicjatywy Ludwika Krzywickiego. Od 1919 jego działalność regulowała ustawa z dnia 21 października 1919 r. o organizacji statystyki administracyjnej[5].

Pierwsza siedziba GUS mieściła w latach 1918–1919 przy ul. Jasnej 10, skąd w styczniu 1920 została przeniesiona do Kamienicy Kryńskiego w Al. Jerozolimskich 32[6].

Działalność GUS została zawieszona w czasie drugiej wojny światowej. Urząd został włączony w struktury Wydziału Rolnictwa i Wyżywienia administracji Generalnego Gubernatorstwa, a jego wyposażenie, bibliotekę i archiwum wywieziono z Warszawy do Krakowa[6].

GUS wznowił pracę w 1945 przy ul. Marszałkowskiej 95 skąd przeniósł się na ul. Narbutta 33[6].

W latach 1948–1951 u zbiegu ulic: Wawelskiej i al. Niepodległości w Warszawie wzniesiono nowy gmach GUS w kształcie trójskrzydłowego wiatraka zaprojektowany przez Romualda Gutta przy współpracy m.in. Zbigniewa Wasiutyńskiego[7].

Spisy miały miejsce m.in. w latach 1921, 1931, 1946, 1950, 1960, 1970, 1978, 1988 i 1996 (spis rolny). W okresie 21 maja – 8 czerwca 2002 Główny Urząd Statystyczny przeprowadził równocześnie dwa spisy: Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2002 oraz Powszechny Spis Rolny 2002. W wyniku spisów w 2002 zweryfikowano w dół liczbę mieszkańców Polski. Kolejny Powszechny Spis Rolny został przeprowadzony w okresie 1 września – 31 października 2010. Natomiast w dniach 1 kwietnia – 30 czerwca 2011 miał miejsce Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań.

W 2011, po kontroli przeprowadzonej w GUS przez KPRM, do CBA skierowany został wniosek o zbadanie nieprawidłowości w gospodarowaniu środkami publicznymi w trakcie spisu rolnego w 2010, którymi miało być dodatkowe opłacanie prac przy spisie[8]. Według rzecznika GUS zakwestionowane działania były zgodne z prawem m.in. dlatego, że prowadzenie działań spisowych jest zadaniem dodatkowym w stosunku do pozostałych działań GUS[9].

19 listopada 2013 r. funkcjonariusze Centralnego Biura Antykorupcyjnego zatrzymali 18 osób podejrzewanych o korupcję, w tym wiceprezesa GUS, w związku z prowadzonym przez stołeczną prokuraturę apelacyjną śledztwem dot. zamówień na zakup sprzętu i usług teleinformatycznych przez Centrum Projektów Informatycznych b. MSWiA oraz KGP.[10]

GUS jest krytykowany za opóźnienia w publikacji raportów, ograniczanie dostępu do danych źródłowych oraz wątpliwą przydatność części z publikowanych raportów[11].

Prezesi[edytuj | edytuj kod]

Kierownictwo GUS[edytuj | edytuj kod]

Budżet, zatrudnienie i wynagrodzenia[edytuj | edytuj kod]

Wydatki i dochody Głównego Urzędu Statystycznego są realizowane w części 58 budżetu państwa.

W 2013 wydatki GUS wyniosły 387,3 mln zł, dochody – 4 mln zł[15]. Przeciętne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło 6112 osoby, a średnie miesięczne wynagrodzenie brutto 3718 zł[16].

W ustawie budżetowej na 2014 wydatki Głównego Urzędu Statystycznego zaplanowano w wysokości 394,5 mln zł, a dochody – 3,5 mln zł[17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Bank Danych Lokalnych elektroniczna przeglądarka informacji statystycznych.
  2. Wyszukiwarka podmiotów gospodarki narodowej przy pomocy REGON lub NIP.
  3. Przeglądarka rejestru TERYT.
  4. Reskrypt Rady Regencyjnej o utworzeniu i organizacji głównego Urzędu Statystycznego (M.P. Nr 100 z 19 lipca 1918 r.)
  5. Dz. U. z 1919 r. Nr 85, poz. 464
  6. 6,0 6,1 6,2 Siedziby GUS. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. stat.gov.pl. [dostęp 2014-12-07].
  7. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2006, s. 36. ISBN 83-60350-00-0.
  8. Izabela Kacprzak, Piotr Nisztor: Podwójna kasa za spis powszechny. Rzeczpospolita, 2011.
  9. Oświadczenie rzecznika prasowego Prezesa GUS. GUS, 2011.
  10. Wiceprezes GUS zatrzymany przez CBA. Przeszukano mieszkanie wiceministra MSW. Wyborcza.pl. [dostęp 2015-01-08].
  11. Czy GUS jest jeszcze Polakom potrzebny. Polityka, 2013.
  12. Prezes GUS Józef Oleński zdymisjonowany. Kara za zbyt wysokie zarobki?. Polskie Radio, 2011.
  13. Nowy prezes GUS powołany
  14. GUS - Główny Urząd Statystyczny
  15. Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2013 r. (Druk nr 2445). Tom I. sejm.gov.pl, 30 maja 2014. [dostęp 2014-09-06]. s. 2/70, 1/10.
  16. Informacja o wynikach kontroli wykonania budżetu państwa w 2013 r. w części 58 Główny Urząd Statystyczny. W: Najwyższa Izba Kontroli [on-line]. nik.gov.pl, maj 2014. [dostęp 2014-09-05]. s. 17.
  17. Ustawa budżetowa na rok 2014 z dnia 24 stycznia 2014 r.. W: Dz. U. poz. 162 [on-line]. isap.sejm.gov.pl, 3 lutego 2014. [dostęp 2014-09-06]. s. 61, 19.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]