Gładyszów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gładyszów
Kościół rzymskokatolicki (dawna cerkiew greckokatolicka) Narodzenia św. Jana Chrzciciela
Kościół rzymskokatolicki (dawna cerkiew greckokatolicka) Narodzenia św. Jana Chrzciciela
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat gorlicki
Gmina Uście Gorlickie
Liczba ludności 387[1]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Tablice rejestracyjne KGR
SIMC 0467991
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Gładyszów
Gładyszów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gładyszów
Gładyszów
Ziemia 49°31′21″N 21°16′06″E/49,522500 21,268333Na mapach: 49°31′21″N 21°16′06″E/49,522500 21,268333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Gładyszów (dodatkowa nazwa w j. łemkow. Ґлaдышiв, trb. Gładysziw) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Uście Gorlickie.

Leży w sercu Beskidu Niskiego, na południowy wschód od Magury Małastowskiej. Jej zabudowania ciągną się z północnego wschodu na południowy zachód wzdłuż doliny potoku Gładyszówka. Znajduje się tu bar, poczta, apteka, stadnina koni huculskich, kursują autobusy do Gorlic i do Koniecznej.

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii Narodzenia Świętego Jana Chrzciciela, należącej do dekanatu Gorlice, diecezji rzeszowskiej.

We wsi działa też parafia prawosławna (również pod wezwaniem Narodzenia św. Jana Chrzciciela), należąca do dekanatu Nowy Sącz diecezji przemysko-nowosądeckiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

W Gładyszowie, w pobliżu drogi do Banicy, znajdują się dwie drewniane cerkwie:

W okolicy Gładyszowa znajdują się dwa cmentarze wojenne z czasów I wojny światowej. Jeden z nich, cmentarz nr 55, znajduje się około 200 m od drogi prowadzącej na Magurę Małastowską. Drugi znajduje się na zboczu Popowych Wierchów, na wschód od przysiółka Wirchne.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początkowo wieś nazywała się Kwoczeń (wielu mieszkańców nazywało się Kwoczka). Obecna nazwa pochodzi od nazwiska właścicieli całej górnej doliny rzeki Ropy – polskich zasłużonych w bojach rycerzy Gładyszów z Szymbarku oraz założycieli w tym terenie wielu miejscowości.

Pierwsze wzmianki pisane pochodzą z 1629 (wymienione są 3 gospodarstwa oraz właściciel wsi, Wielopolski) jednak szacuje się, że wieś została założona pod koniec XVI w. W latach 1778–1779 wybudowano bitą drogę z Gorlic przez Gładyszów do Koniecznej. W 1890 wieś liczyła 720 mieszkańców.

Według Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder około roku 1900 wieś liczyła 123 domy. Spis wymienia 311 mężczyzn i 301 kobiet; 14 osób wyznania rzymskokatolickiego, 576 osób wyznania greckokatolickiego oraz 22 Żydów. Przynależność etniczna to Rusini (Łemkowie) – 598 osób oraz Polacy – 14 osób.

Podczas I wojny światowej Gładyszów był ziemią niczyją, na Magurze Małastowskiej swe pozycje mieli Austriacy, Rosjanie natomiast zajęli Rotundę i Popowe Wierchy. Wieś, będąca stale pod obstrzałem, uległa niemal całkowitemu zniszczeniu.

27 listopada 1918 w Gładyszowie odbył się duży wiec Łemków, gdzie powołano Ruską Radę, która podporządkowała się tzw. Ruskiej Narodowej Republice Łemków z władzami we Florynce.

W 1921 w Gładyszowie zanotowano 11 rzymskich katolików, 491 grekokatolików i 5 Żydów. W okresie międzywojennym w wyniku schizmy tylawskiej część grekokatolików dokonała konwersji na prawosławie.

Przed II wojną światową wieś liczyła około 220 domów. W 1945 utworzono tu posterunek MO. 6 lipca 1946 wieś została przejęta przez oddział UPA, wszyscy milicjanci zginęli. W 1947 łemkowscy mieszkańcy Gładyszowa zostali wysiedleni na Ziemie Zachodnie w ramach Akcji Wisła, pozostało tylko 6 rodzin mieszanych. Po 1956 wielu wysiedleńców powróciło do rodzinnej wioski. Obecnie we wsi jest 100 domów.

W latach 1934-1954 i 1973-1976 miejscowość była siedzibą gminy Gładyszów. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

Austriacki spis katastralny z 1787 wymienia następujące rodziny łemkowskie z Gładyszowa:

1. Bemia / Bem'ja (4 rodziny)
2. Bodyn / Bodyn'
3. Wanczak / Van'chak (4 rodziny)
4. Haluszczak / Halusczak / Haluszak / Halushchak
5. Gbur (3 rodziny)
6. Hrabskyj / Grabski / Chrabski / Hrabs'kyj
7. Danczyszyn / Danchyshyn
8. Dziubiniak / Dzjubynjak ( 4 rodziny)
9. Dziamba / Dzjamba
10. Karlik / Karlyk
11. Kwoczka / Kvochka
12. Kit / Kot ( 4 rodziny)
13. Lopatowski / Lopatovs'kyj
14. Madzulak / Madzuljak ( 3 rodziny)
15. Marczak / Marchak ( 3 rodziny)
16. Mikulak / Mykuljak
17. Paluszczak / Palushchak ( 4 rodziny)
18. Powanda / Povanda
19. Procz / Proch
20. Salayda / Salajda
21. Seczok / Sechok ( 2 rodziny)
22. Sierota / Syrota
23. Skrzypak / Skrypak ( 3 rodziny)
24. Stanczak / Stanchak ( 2 rodziny)
25. Telepa
26. Fedorko / Fedurko ( 2 rodziny)
27. Fil / Fill / Fil' ( 2 rodziny)
28. Car / Tsar ( 2 rodziny)
29. Ciema / Tsema
30. Ceraniak / Tseranjak
31. Szmayda / Shmajda ( 4 rodziny)
32. Szpak / Szpiak / Shpak ( 2 rodziny)
33. Szpinko / Shpinko (2 rodziny)
34. Jacewicz / Jatsevych ( 4 rodziny)
  • W 1785 wieś miała 13,2 km kw. i mieszkało tu 508 grekokatolików, 2 rzymskich katolików i 0 Żydów.
  • 1840 – 742 grekokatolików
  • 1859 – 677 grekokatolików
  • 1879 – 586 grekokatolików
  • 1899 – 698 grekokatolików
  • 1926 – 614 grekokatolików
  • 1936 – 547 grekokatolików, 30 rzymskich katolików i 5 Żydów.

Mikrofilm nr 0766009 w zbiorach Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich zawiera dane o narodzinach w latach 1776-1842 i zgonach 1776-1854.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]