Głuptak zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Głuptak zwyczajny
Morus bassanus[1]
(Linnaeus, 1758)
Głuptak zwyczajny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd pelikanowe
Rodzina głuptaki
Rodzaj Morus
Gatunek głuptak zwyczajny
Synonimy
  • Sula bassana (Linnaeus, 1758)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło głuptak w Wikisłowniku
Głuptaki w kolonii lęgowej na wyspie Little Skellig w Irlandii
Wyspa Grassholm z kolonią głuptaków zwyczajnych, Walia

Głuptak zwyczajny, głuptak, głuptak biały (Morus bassanus) – gatunek ptaka z rodziny głuptaków (Sulidae). Kolonie lęgowe znajdują się na wybrzeżach Wysp Brytyjskich (gdzie tamtejsza populacja stanowi 80% ogólnej liczebności), Norwegii, Islandii, Nowej Fundlandii, RPA, Australii, Tasmanii i Nowej Zelandii[3]. Poza sezonem lęgowym koczuje na morzu, pojawiając się sporadycznie również na polskim wybrzeżu Bałtyku.

Cechy gatunku 
Upierzenie białe, pierwszorzędowe lotki ciemne, głowa i szyja żółtawa. W okolicach nasady dzioba i oka czarna naga skóra. Oczy z białą tęczówką, dziób mocny, klinowaty, szaroniebieski, ostro zakończony spiczastym czubkiem o zębatych brzegach. Nogi ciemne. Wielkością równa się gęsi. Osobniki młodociane brązowe z białym perełkowaniem, o białym brzuchu pokrytym brązowymi plamami, lotki i sterówki czarne. Ptak na półwędrowny. Ptaki północne i europejskie wracają z Morza Śródziemnego między lutym, a kwietniem. Lata znakomicie, dzięki długim i wąskim skrzydłom nadającym mu szybkości. W czasie pikowania dobrze widać ich spiczasty ogon. Głos głuptaka przypomina szczekanie "arrah".
Wymiary średnie 
dł. ciała ok. 87-100 cm[4]
rozpiętość skrzydeł 165-180 cm[4]
masa ciała ok. 4 kg
Biotop 
Wody przybrzeżne mórz strefy umiarkowanej i chłodnej.
Gniazdo 
Stanowi je kupka wodorostów, trawa i patyki. To ptak towarzyski, gnieździ się kolonijnie na wyspach i stromych, skalistych wybrzeżach. Największa kolonia znajduje się na Bonaventure Island w Quebecu (w szczytowych okresach około 60000 par). Największa kolonia europejska jest na wyspie św. Kildy w archipelagu Hebrydów (w szczytowych okresach osiąga również około 60000 par)[5]. Inne duże kolonie lęgowe znajdują się na wyspie Grassholm u wybrzeży Walii (około 40000 par), oraz wyspie Little Skellig na wybrzeżu Irlandii (około 22500 par). Niektóre kolonie liczą kilka stuleci.
Jaja 
W sezonie lęgowym znoszą jedno jasnobłękitne jajo.
Wysiadywanie i dorastanie 
Jaja wysiadywane są przez obydwoje rodziców, którzy ogrzewają je swoimi stopami przez 43-45 dni. Pisklęta opuszczają gniazdo po około 60 dniach. Po wykluciu rodzice karmią pisklę rybami morskimi. By pobrać pokarm musi wsadzić głęboko dziób do przełyku rodzica. Karmienie jest obfite niezależnie od pory dnia i nocy, co sprawia, że po 10 tygodniach życia młode przypomina kulkę tłuszczu i jest nawet o kilogram cięższe od ptaka dorosłego. Tę podwyższoną masę jednak szybko spalają. Po opuszczeniu gniazda wprawdzie nie umieją jeszcze latać, ale dobrze już nurkują przemierzając dziesiątki kilometrów. Jako 15 tygodniowe ptaki są już zupełnie samodzielne gdyby nie to, że muszą nauczyć się jeszcze nurkowania z lotu. Młode są ciemnobrązowe, biało nakrapiane. Łatwo można odróżnić ptaki dwuletnie, z białą głową, szyją, przednimi brzegami piór i biało obrzeżonym upierzeniem grzbietowym, od trzyletnich, o barwie dorosłych osobników, choć z niecałkowicie białymi sterówkami i piórami na ramionach. Uzyskują całkowicie wygląd dorosłych ptaków w piątym roku życia.
Pożywienie 
Ryby.
Pochodzenie nazwy 
Niezbyt pozytywnie kojarząca się nazwa rodziny i rodzaju pochodzi z czasów gdy na nie polowano. Troska o swoje potomstwo był tak silna, że rodzice nie uciekali przed ludźmi z dala od gniazd i siedzieli na nich dopóki ich nie zabito. Powierzchowna ocena o łatwym łupie dała słowne połączenie "głupiego ptaka" - głuptaka, oczywiście niesłusznie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Morus bassanus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Morus bassanus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Mały słownik zoologiczny: ptaki. Tom I. Przemysław Busse (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990. ISBN 83-214-0043-4.
  4. 4,0 4,1 P. Sterry, A. Cleave, A. Clements, P. Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002, s. 40-41. ISBN 83-7311-341-X.
  5. http://www.kilda.org.uk/weekildaguide/guide01.htm

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Karel, Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.
  • Mały słownik zoologiczny: ptaki. Tom I. Przemysław Busse (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990. ISBN 83-214-0043-4.