Gałęzatka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gałęzatka
gałęzatka
gałęzatka
Systematyka[1]
Królestwo rośliny
Gromada zielenice (Chlorophyta)
Klasa watkowe (Ulvophyceae)
Rząd gałęzatkowce (Cladophorales)
Rodzina gałęzatkowate (Cladophoraceae)
Rodzaj gałęzatka
Nazwa systematyczna
Cladophora
Friedrich Traugott Kützing, 1843
Typ nomenklatoryczny
Cladophora oligoclona
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Gałęzatka (Cladophora) – rodzaj wielokomórkowych glonów z gromady zielenic, należących do rzędu gałęzatkowców, występujących w wodach śródlądowych oraz w morzach.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Plecha nitkowata, składająca się z jednego rzędu komórek, rozgałęziająca się, przy czym rozgałęzienia mogą być boczne lub pseudodychotomiczne[1], co daje wygląd krzaczkowaty[2]. U jednych gatunków rozgałęzienia gęste, u innych rzadkie – tylko na szczytach nici[3]. Chwytniki wyrastają z komórki bazalnej lub komórek blisko niej leżących, nitkowate lub dyskowate. Nie zawsze obecne[1], wtedy roślina unosi się jako pleustofit. Barwa od jasnozielonej po ciemnozieloną, także niebieskozielona. Plecha w wodzie sprawia wrażenie puszyste, podczas gdy po wyciągnięciu nici sklejają się w wałki[3]. Nici mogą osiągnąć 120 cm długości – ale zwykle są znacznie krótsze – i 15 mm szerokości[3].

Komórki zwykle silnie wydłużone, o szerokości 40-70 μm. Na jednym końcu maczugowato rozszerzające się[3]. Chloroplasty przyścienne, często z pirenoidami otoczonymi miseczkowatymi ciałkami skrobiowymi. Komórki wielojądrowe, a jądra mogą dzielić się synchronicznie. W ścianach komórkowych celuloza, a także krzemionka[1].

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Rozmnażanie przez dwu- lub czterowiciowe zoospory, fragmentację plechy, a u niektórych gatunków również na drodze izogamii z udziałem dwuwiciowych gamet[1]. Wówczas następuje izomorficzna przemiana pokoleń[2]. Produkcję zarodników poprzedza mejoza. W niekorzystnych warunkach powstają wypełnione skrobią grubościenne akinety[1]. Przy niedostatku światła gałęzatka gromadzi oligopeptyd arginyloglutaminę[4].

Gatunki morskie podczas fotosyntezy asymilują raczej wodorowęglany niż dwutlenek węgla[1].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj kosmopolityczny[1]. W Polsce na obszarze całego kraju, nie wyłączając gór[3]. Występuje w wodach słodkich, słonawych i słonych stref ciepłych i umiarkowanych. Zajmuje różne siedliska[1]. W Polsce często na siedliskach przekształconych morfologicznie i eutroficznych. Najczęściej na podłożu żwirowym i kamienistym, choć także przyczepia się do innych makrofitów i wodach o wartkim nurcie[3], przy czym występuje raczej po odprądowej stronie kamieni[5]. Cladophora glomerata jest reobiontem[6]. Ze względu na takie preferencje, jako cały rodzaj jest elementem Makrofitowego Wskaźnika Rzecznego z wartościami L=1 (wskaźnik bardzo zaawansowanej eutrofii) i W=2 (przeciętnie szeroka tolerancja ekologiczna)[7]. Poszczególne gatunki jednak nieco się różnią tolerancją i tak – C. glomerata jest saproksenem (oligosaprobem), podczas gdy C. fracta i C. crispatasaprofilami (α- lub β-mezosaprobami)[8]. Cladophora glomerata może w korzystnych warunkach (powyżej 15 °C) szybko produkować zoospory i kolonizować strumienie opustoszone po zimie lub powodzi[1], jest to gatunek kosmopolityczny[9]. C. glomerata źle znosi zacienienie, dlatego występuje stosunkowo płytko[10].

Będąc makrofitem o chropowatej powierzchni ciała, gałęzatka jest podłożem dla glonów epifitycznych. W zbiorowisku gałęzatki może występować ponad dwieście gatunków innych glonów, głównie okrzemek[11]. Maty tworzone przez gałęzatkę, zatrzymując część promieniowania ultrafioletowego, ułatwiają przetrwanie w wodzie organizmom bardziej na nie wrażliwym, w tym bakteriom kałowym[12].

Gatunki[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj Cladophora wyodrębnił z rodzaju Conferva Friedrich Traugott Kützing w 1843 r., wyróżniając 69 gatunków, z których lektotypem jest Cladophora oligoclona[13].

W serwisie AlgaeBase wiosną 2014 r.[a] zgromadzono 1062 taksonów podrzędnych (gatunków i odmian) wobec rodzaju Cladophora, z czego potwierdzony status miało wówczas 190 z nich, podczas gdy większość pozostałych uznano za synonimy innych gatunków gałęzatki lub innego rodzaju, ewentualnie jeszcze nie potwierdzono ich statusu[1].

Wśród gatunków uważanych niegdyś za przedstawicieli rodzaju Cladophora znajdują się przemianowane na Aegagropila linnaei gatunki Cladophora aegagropila (Linnaeus) Trevisan (z licznymi odmianami) i Cladophora sauteri (Nees von Eisenbeck ex Kützing) Kützing[1] znane w polskiej literaturze akwarystycznej jako gałęzatka kulista[14].

W Polsce do początku XXI w. stwierdzono ponad 30 gatunków (włączając w to przeniesione do innych rodzajów, jak C. aegagrophila), wśród których najczęściej notowano C. glomerata, nieco rzadziej zaś C. fracta i C. rupestris[15].

Uwagi

  1. System ten jest na bieżąco aktualizowany, przez co przedstawiona w nim taksonomia może znacząco, nawet na poziomie przynależności do królestw, się różnić w zależności od daty.

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 G.M. Guiry, M.D. Guiry: Cladophora Kützing, 1843: 262 (ang.). W: AlgaeBase [on-line]. National University of Ireland, Galway, 2014. [dostęp 2014-05-08].
  2. 2,0 2,1 Richard Harder: Systematyka. W: Botanika: podręcznik dla szkół wyższych. Eduard Strasburger (red.). Wyd. 2 pol. według 28 oryg. Warszawa: PWRiL, 1967, s. 542. (pol.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Krzysztof Szoszkiewicz, Szymon Jusik, Tomasz Zgoła: Klucz do oznaczania makrofitów dla potrzeb oceny stanu ekologicznego wód powierzchniowych. Warszawa: Inspekcja Ochrony Środowiska, 2010, s. 288-289, seria: Biblioteka Monitoringu Środowiska. ISBN 978-83-61227-32-8. (pol.)
  4. Stefan Gumiński: Fizjologia glonów i sinic. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1990, s. 90. ISBN 83-229-0372-3. (pol.)
  5. Kawecka i Eloranta 1994 ↓, s. 87.
  6. Kawecka i Eloranta 1994 ↓, s. 121.
  7. Metoda oceny i klasyfikacji rzek na podstawie makrofitów. W: Krzysztof Szoszkiewicz, Janina Zbierska, Szymon Jusik, Tomasz Zgoła: Makrofitowa Metoda Oceny Rzek: Podręcznik metodyczny do oceny i klasyfikacji stanu ekologicznego wód płynących w oparciu o rośliny wodne. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2010, s. 60–68. (pol.)
  8. Kawecka i Eloranta 1994 ↓, s. 124.
  9. Kawecka i Eloranta 1994 ↓, s. 158.
  10. Kawecka i Eloranta 1994 ↓, s. 65, 89.
  11. Kawecka i Eloranta 1994 ↓, s. 95-96.
  12. Aubrey Beckinghausen, Alexia Martinez, David Blersch, Berat Z. Haznedaroglu. Association of nuisance filamentous algae Cladophora spp. with E. coli and Salmonella in public beach waters: impacts of UV protection on bacterial survival. „Environmental Science: Processes & Impacts”. 16 (6), s. 1267-1274, 2014. doi:10.1039/C3EM00659J. PMID 24643370 (ang.). 
  13. Friedrich Traugott Kützing: Phycologia generalis oder Anatomie, Physiologie und Systemkunde der Tange... Mit 80 farbig gedruckten Tafeln, gezeichnet und gravirt vom Verfasser. Lipsk: F.A. Brockhaus, 1843, s. 262-272.
  14. Adam Latusek. Gałęzatka kulista - Cladophora sauteri. „Akwarium”. 42 (6), 1977. ISSN 0209-1795 (pol.). 
  15. Jadwiga Siemińska, Konrad Wołowski: Catalogue of Polish Prokaryotic and Eukaryotic Algae/Katalog glonów prokariotycznych i eukariotycznych Polski. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003, s. 190-191, seria: Biodiversity of Poland/Różnorodność biologiczna Polski (V). ISBN 83-89648-07-5. (pol.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Barbara Kawecka, Pertti Vesa Eloranta: Zarys ekologii glonów wód słodkich i środowisk lądowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 258. ISBN 83-01-11320-0. (pol.)