Gadzinówka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
16 kwietnia 1943 Goniec Krakowski poinformował czytelników o zbrodni na polskich oficerach w lesie pod Smoleńskiem; fragment wystawy przed Krzyżem Katyńskim w Krakowie, w dniu 18 kwietnia 2010

Gadzinówka – pismo służące za pieniądze niecnej sprawie, korzystające z gadzinowego funduszu[1]; bliskoznaczne: brukowiec, piśmidło, szmatławiec - powszechne w czasach okupacji niemieckiej i sowieckiej określenie polskojęzycznej prasy, wydawanej przez administrację okupacyjną w Generalnym Gubernatorstwie oraz zachodnich obwodach ZSRR[2], w miejsce zlikwidowanych polskich tytułów prasowych.

Współpraca z prasą gadzinową była uznawana przez Polskie Państwo Podziemne za kolaborację. Najbardziej znane tytuły to: "Nowy Kurier Warszawski", "Kurier Częstochowski", "Goniec Krakowski", "Dziennik Radomski", "Goniec Codzienny", "Ilustrowany Kurier Polski", "Gazeta Lwowska", "Fala". Gadzinówkami okupanta sowieckiego były "Prawda Wileńska", "Prawda Komsomolska", "Wolna Łomża" i "Czerwony Sztandar" we Lwowie[3].

W czasach Ottona von Bismarcka utworzono tajny „fundusz gadzinowy” (niem. Reptilienfond), którego celem było pozyskiwanie przychylności dziennikarzy mających rozpowszechniać informacje propagandowe - korzystne z punktu widzenia zaborcy. Od nazwy tego funduszu powstało określenie gadzinówka oznaczające prasę służącą rządowi zaborcy, okupanta czy systemu totalitarnego. Za pierwszą z takich gazet w Polsce uchodzi "Godzina Polski", wydawany podczas I wojny światowej przez proniemieckiego "króla prasy" na Śląsku, Adama Napieralskiego[4]

W latach osiemdziesiątych XX wieku mianem tym określano gazety, które odzyskały prawo publikowania w okresie stanu wojennego[5].

Przypisy

  1. Słowník języka polskiego: Tom 2;Tom 2, 1960
  2. Grzegorz Hryciuk, Polacy we Lwowie 1939-1944. Życie codzienne., Warszawa 2000, wyd. Książka i Wiedza, ISBN 83-05-13148-3, rozdział "Polskojęzyczna prasa gadzinowa", s. 102-105.
  3. Grzegorz Hryciuk, Polacy we Lwowie 1939-1944. Życie codzienne., Warszawa 2000, wyd. Książka i Wiedza, ISBN 83-05-13148-3, rozdział "Polskojęzyczna prasa gadzinowa", s. 102-105.
  4. Henryk Zieliński: Historia Polski 1914-1939. Wrocław: Ossolineum, 1983, s. 39. ISBN 83-04-00712-6.. Według Jadwigi Waydel Dmochowskiej gazeta była w Warszawie nazywana "Gadziną Polską", a potem "gadzinówką" (Jadwiga Weydel Dmochowska: Dawna Warszawa : wspomnienia. Warszawa: PIW, 1958, s. 476.).
  5. Maciej Wilamowski, Konrad Wnęk, Lidia Zyblikiewicz: Leksykon polskich powiedzeń historycznych. s. 41 ISBN 83-7006-880-4