Gagat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Gagat (Jet, Dżet)bitumiczna odmiana węgla brunatnego o zbitej, jednorodnej budowie.
Nazwa pochodzi od rzymskiej nazwy miasta i rzeki Gagas w starożytnej Licji (Likji) w Azji Mniejszej (dzisiaj Turcja), gdzie po raz pierwszy znaleziono gagat (gr. lithos gagates = kamień z Gagas).

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Układ krystalograficzny – amorficzny (bezpostaciowy)
Barwa – czarny, brunatny
Rysa – czarnobrunatna
Połysk – matowy; szklisty po oszlifowaniu
Twardość w skali Mohsa – 3-4
Gęstość – 1,30-1,35 g/cm³
Łupliwość – brak
Przełam – muszlowy

Często zawiera domieszki takie jak: żelazo, siarka, chlor, glin, miedź, nikiel, potas, sód.

Jest substancją miękką, strugalną, kruchą, nieprzezroczystą o głębokiej czarnej barwie, lekką. Czasami wykazuje wyraźną podzielność, zgodną z pierwotną orientacja słojów drewna. Gagat jest łatwopalny, przy spalaniu wydziela charakterystyczny zapach. Podobnie jak bursztyn wykazuje właściwości elektrostatyczne, dlatego często nazywa się go „czarnym bursztynem”.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gagat powstał z uwęglenia drzew z rodziny araukarii, które powszechnie rosły w Europie przed 180 milionami lat (w jurze). Powstał w środowisku wodnym, bez dostępu tlenu. Ostatecznie ukształtował się pod ciśnieniem warstw skalnych. W postaci niewielkich węglistych wkładek występuje w skałach osadowych.

Miejsca występowania: Występuje w Wielkiej Brytanii – hrabstwo Yorkshire, okolice Whitby, USA – Wayne w Utah , Francji – Sainte- Colombesur- l’Hers w Aude, Niemczech. Także w Kanadzie, Turcji, Indiach, Chinach, Portugalii oraz Gruzji w regionie Tkibuli.

W Polsce (rezerwat przyrody Gagaty Sołtykowskie), spotykany w osadach jurajskich k.Opoczna (Odrowąż) i w rejonie świętokrzyskim między Ostrowcem Świętokrzyskim a Skarżyskiem-Kamienną.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Gagatowa biżuteria żałobna

Ma znaczenie kolekcjonerskie, od dawna stosowany do wyrobu biżuterii żałobnej. Ozdoby takie często nazywa się dżetami (jetangielska nazwa gagatu). Daje się łatwo polerować, obrabiany jest ręcznie.

W farmacji do początku XIX w. wykorzystywany okazjonalnie jako źródło smoły wchodzącej w skład balsamów przeciw histerii[1] Łacińska nazwa recepturowa: gagates.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Geiger P. L., Mohr C. F. 1835: Pharmacopoea universalis. Simplicia cruda et praeparata mercabilia. Chr. Fr. Winter, Heidelbergae.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Podręczny Leksykon Przyrodniczy – Minerały i kamienie szlachetne
  • Atlas mineralogii
  • Leksykon Przyrodniczy -Minerały
  • R.Hochleitner – Minerały i kryształy
  • W.Heflik, L.Natkaniec – Nowak – Minerały Polski