Gaja Gaj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hajk Byżyszkian
Հայկ Բժշկյանց

Gaja Gaj
Hajk Byżyszkian
komkor komkor
Data i miejsce urodzenia 18 lutego 1887
Tebriz
Data i miejsce śmierci 11 grudnia 1937
Moskwa
Przebieg służby
Lata służby 1914 - 1935
Siły zbrojne Armia Imperium Rosyjskiego, Armia Czerwona
Jednostki 24 Dywizja Strzelecka, 1 Armia, 1 Kaukaska Dywizja Kawalerii, 3 Korpus Kawalerii
Główne wojny i bitwy I wojna światowa, Wojna domowa w Rosji, Wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order św. Jerzego – IV klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny IV klasy (Imperium Rosyjskie) Krzyż św. Jerzego III stopnia (Imperium Rosyjskie)
Gaja Gaj
ludowy komisarz armii i marynarki Armeńskiej SRR
Przynależność polityczna WKP(b)
Okres urzędowania od 1922
do 1922

Gaja D(i)mitrijewicz Gaj, ros. Гая Д(и)митриевич Гай; właśc. Hajk Byżiszkian(c), orm. Հայկ Բժշկյան(ց); ros. Гайк Бжишкян(ц), Gajk Bżyszkian(c); znany także jako Gaj-Chan (ur. 18 lutego 1887 w Tebrizie (Persja), zm. 11 grudnia 1937) – profesor, komkor, dowódca Korpusu Kawalerii podczas wojny polsko-bolszewickiej w 1920, ludowy komisarz armii i marynarki Armeńskiej SRR. Ormianin.

Urodzony w rodzinie nauczycielskiej. W ruchu rewolucyjnym od 1903. Jako nastolatek kilka lat mieszkał w Tyflisie, pracując jako dziennikarz (o rewolucyjnym pseudonimie Bandor), został skazany na 5 lat więzienia za działalność komunistyczną.

W 1914 został powołany do armii Imperium Rosyjskiego, awansując do stopnia chorążego. Dowodził batalionem na froncie tureckim. Został dwukrotnie odznaczony za odwagę: orderem św Jerzego IV klasy oraz orderem św. Anny IV klasy. Został wzięty do niewoli tureckiej, ranny podczas ucieczki z niewoli, został skierowany na rekonwalescencję.

Przez krótki okres w lutym 1917 dowodził w Moskwie Wojennym Dowództwem Patrolowym Czerwonej Gwardii. Członek Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji od 1918. Kolejną rekonwalescencję przechodził na początku 1918 w Samarkandzie, gdzie utworzył komunistyczny oddział robotniczy. Jego oddział został rozbity, wycofał się przez teren Kazachstanu i Ural do Samary. Po wybuchu rewolucji październikowej dołączył do bolszewików, zostając dowódcą oddziału kawalerii walczącego z Kozakami orenburskimi atamana Dutowa i Legionem Czeskim. Był dowódcą 24 Dywizji Strzelców, która wyzwoliła Uljanowsk i otrzymała nazwę Samaro-Ulianowskiej Dywizji Żelaznej. Od grudnia 1918 – czerwca 1919 dowódca 1 Armii Frontu Wschodniego, później 42 Dywizji Strzelców, i 1 Kaukaskiej Dzikiej Dywizji Kawalerii na Froncie Południowym.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej dowodził III Korpusem Kawalerii (od lipca 1920 – II Korpusem Kawalerii), zwanym 3 Kawkorem na Froncie Zachodnim M. Tuchaczewskiego. Początkowo odnosił sukcesy podczas drugiej ofensywy Tuchaczewskiego. Udaremnił próby stabilizacji frontu i dotarł aż nad dolną Wisłę. Po bitwie warszawskiej osłaniał odwrót rosyjskiej 4 Armii do Prus Wschodnich. Podczas odwrotu trzykrotnie przebijał się przez pierścień polskiego okrążenia, ale pod Kolnem został zmuszony do przekroczenia granicy Prus Wschodnich, gdzie korpus został internowany, a sam Gaj uwięziony w obozie w Salzwedel koło Berlina. Dowodzone przez niego oddziały zamordowały ponad 1000 polskich jeńców[1].

Dwukrotnie odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru: w 1918 – za dokonania wojenne w rejonie Wołgi i w 1920 – za kampanię w wojny polsko-bolszewickiej w 1920.

W 1922 Gaj został ludowym komisarzem armii i marynarki Armeńskiej SRR, potem wykładowca i pracownik naukowy.

Napisał książki pt. Na Warszawę! Działania 3 Konnego Korpusu na Froncie Zachodnim (На Варшаву! Действия 3 конного корпуса на Западном фронте) wyd. 1928; W walkach o Symbirsk (В боях за Симбирск) wyd. 1928; Pierwsze uderzenie na Kołczaka (Первый удар по Колчаку) wyd. 1928.

W latach 19331935 był profesorem i kierownikiem katedry historii i sztuki wojennej w Wojskowej Akademii Lotniczej im. Nikołaja E. Żukowskiego. W 1935 mianowany do stopnia komkora.

Aresztowany w 1935 pod zarzutem udziału w antyradzieckiej organizacji terrorystycznej. Stracony 11 grudnia 1937. Rehabilitowany pośmiertnie 21 stycznia 1956.

Przypisy

  1. Jeńcy polscy w niewoli sowieckiej. Centralne Archiwum Wojskowe. Monitor Polski nr 194 z 27.08.1921 roku [dostęp 2011-12-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Norman Davies – "Orzeł biały, czerwona gwiazda", Kraków 1998, ISBN 83-7006-741-7
  • Bolszaja Sowietskaja Encyklopedia t. 6 Moskwa 1971,
  • J. Odziemkowski Leksykon wojny polsko rosyjskiej 1919-1920 Ofic. Wyd. RYTM Warszawa 2004 ISBN 83-7399-096-8,