Galaktyka Panna A
Współrzędne: 
12h30m49,40s; +12°23'28,00"
| Messier 87 | |
 Galaktyka M87 |
|
| Odkrywca | Charles Messier |
| Data odkrycia | 18 marca 1781 |
| Dane obserwacyjne (J2000) | |
| Gwiazdozbiór | Panna |
| Typ | E0 pec[1] |
| Rektascensja | 12h 30m 49,4s[1] |
| Deklinacja | +12° 23' 28"[1] |
| Odległość | 52 ± 4 mln ly (15,9 ± 1,3 Mpc) |
| Przesunięcie ku czerwieni | 0,004360[1] |
| Jasność obserwowana | 9,6[1]m |
| Rozmiary kątowe | 8′,3 × 6′,6[1] |
| Alternatywne oznaczenia | |
 |
|
Panna A (znana również jako Messier 87, M87 lub NGC 4486) – wielka galaktyka eliptyczna znajdująca się w gwiazdozbiorze Panny w odległości około 50 milionów lat świetlnych od Ziemi. Jest to największy i najjaśniejszy obiekt w obrębie gromady galaktyk w Pannie[2]. Została odkryta 18 marca 1781 przez francuskiego astronoma Charlesa Messiera.
Galaktyka ta należy do klasy galaktyk aktywnych ze względu na procesy zachodzące w jej jądrze i jest źródłem silnej emisji w szerokim zakresie widmowym, w szczególności radiowym[3], i jest najbliższą nam radiogalaktyką. Najnowsze badania sugerują, że masa tej galaktyki zawarta wewnątrz promienia o rozmiarze 32 kpc wynosi około 1014 mas Słońca[a]. Ocenia się, że M87 może zawierać nawet do 100 bilionów gwiazd.
Spis treści |
Dżet [edytuj]
Dżet w tej galaktyce został zaobserwowany już w roku 1918, kiedy to Heber Curtis zarejestrował dziwną prostą smugę wychodzącą z centrum galaktyki. Dżet ten rozciąga się na odległość co najmniej 5000 lat świetlnych i świeci w zakresie optycznym, radiowym, rentgenowskim i gamma. Ostatnio odkryto także świecenie dżetu w zakresie TeV – wysokoenergetycznego promieniowania gamma – przy pomocy obserwatorium HESS. Świecenie dżetu w zakresie radiowym i optycznym spowodowane jest przez promieniowanie synchrotronowe, wysyłane przez wysokoenergetyczne elektrony poruszające się po spiralnych torach wzdłuż pól magnetycznych, po raz pierwszy wykryte w 1956 roku przez Geoffreya R. Burbidge'a. Świecenie dżetu w zakresie wyższych energii spowodowane jest najprawdopodobniej zjawiskiem Comptona – ponownymi zderzeniami fotonów synchrotronowych z wysokoenergetycznymi elektronami[4], ale możliwa jest też dominująca rola par elektronowo-pozytonowych produkowanych w pobliżu centralnej czarnej dziury[5].
Aktywne jądro [edytuj]
Istnienie dżetu jest tylko jednym z przejawów aktywności jądra galaktyki M87. Obserwacje rentgenowskie wykonane przy pomocy satelity Chandra pokazały złożoną strukturę filamentową w wewnętrznych częściach galaktyki oraz pierścień gorącej plazmy położony w odległości 13 kpc od jądra[6], związany z istnieniem rozchodzącej się fali uderzeniowej, która jest świadectwem wcześniejszej fazy silnej aktywności tej radiogalaktyki.
Aktywność jądra galaktyki wywołana jest istnieniem centralnej czarnej dziury, której masę 6,6×109 M☉ wyznaczono w oparciu o obserwacje teleskopu Gemini North na Hawajach[7]. Jest to jedna z najmasywniejszych czarnych dziur jakie zostały odkryte. Z nowych pomiarów rozkładu jasności galaktyki wynika, że czarna dziura jest przesunięta o 71 lat świetlnych od środka galaktyki[8]. Przyczyna tego zjawiska nie jest znana.
Gromady kuliste [edytuj]
Badania galaktyki Panna A prowadzone przy użyciu Kosmicznego Teleskopu Hubble'a wykazały, że posiada ona znacznie większą liczbę gromad kulistych niż przewidywano. Odkryto również olbrzymią ilość gromad kulistych w galaktykach karłowatych, znajdujących się w odległości do 3 milionów lat świetlnych od Messier 87, przy równoczesnym ich braku lub znikomej ilości w galaktykach znajdujących się do 130 000 lat świetlnych.
Analiza budowy gromad kulistych Panny A wykazała, że posiada ona trzy razy więcej gromad kulistych wykazujących niedobór metali ciężkich (na przykład żelaza) niż tych bogatych w owe pierwiastki. Ponieważ gromady kuliste ubogie w metale są typowe dla galaktyk karłowatych, odkrycie to sugeruje, że gromady ubogie w metale pochodzą najprawdopodobniej z pobliskich galaktyk karłowatych, których gromady kuliste wykazują podobne braki pierwiastków ciężkich[9].
Uwagi
Bibliografia [edytuj]
- X. Wu, S. Tremaine, 2006, ApJ, 643, 210, "Deriving the Mass Distribution of M87 from Globular Clusters"
- W. Baade, R.,Minkowski, 1954, ApJ, 119, 215, "On the Identification of Radio Sources"
- A. Neronov, A., F. Aharonian, 2007, ApJ, 671, 85, "Production of TeV Gamma Radiation in the Vicinity of the Supermassive Black Hole in the Giant Radio Galaxy M87"
- J.P. Lenain i in., 2008, A&A, 478, 111
- W. Forman I in., 2007, ApJ, 665, 1057, „Filaments, Bubbles, and Weak Shocks in the Gaseous Atmosphere of M87”
Zobacz też [edytuj]
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Messier 87 w SEDS.org (ang.)
- Galaktyka Panna A w bazie SIMBAD (ang.)
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Messier 87 (ang.). W: NASA/IPAC Extragalactic Database [on-line]. [dostęp 22 października 2006].
- ↑ B. Binggeli, Bruno, G. A. Tammann, and A. Sandage, Astron. J. 94, 251 (1987).
- ↑ Baade i Minkowski 1954
- ↑ np. Lenain i in. 2008
- ↑ Nerenov, Aharonian 2007
- ↑ Forman i in. 2007
- ↑ Astronomers "weigh" heaviest known black hole in our cosmic neighborhood (ang.). [dostęp 2011-01-13].
- ↑ Przesunięty środek galaktyki
- ↑ Gromady kuliste opowiadają historię powstania gwiazd
|
|||||
