Gall Anonim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pomnik Galla Anonima w Budapeszcie
Hasło o Gallu w Encyklopedii Kościelnej
Tablica upamiętniająca Galla Anonima we Wrocławiu

Gall Anonim (zm. po 1116 r.) – pierwszy kronikarz działający na ziemiach polskich, autor Kroniki polskiej (łac.) Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum.

Pochodzenie i okres życia[edytuj | edytuj kod]

Mediewistyka nie przekazuje wiadomości o panegiryście, który sam o sobie nie pozostawił licznych informacji. Najprawdopodobniej był mnichem benedyktyńskim i pochodził z Wenecji[1], choć przez stulecia uznawano go za prowansalskiego mnicha[2]. Mnich (Gall) miał być związany z kultem św. Idziego w Saint-Gilles (obecnie miasto we Francji) i klasztorem St. Gilles w Somogyvárze na Węgrzech. Przydomek Gallus został nadany Anonimowi, dzięki luźnej zapisce XVI-wiecznego dziejopisa Marcina Kromera na tak zwanym rękopisie heidelberskim Kroniki polskiej, który był w jego posiadaniu: "Tę historię napisał Gall, mnich jakiś zapewne, który żył w czasach Bolesława III".[3]

Do Krakowa w Księstwie Polskim mógł przybyć ok. 1089 lub 1109. Kronikę napisał prawdopodobnie na życzenie kanclerza Michała Awdańca w latach 1110-1120[4]. Możliwe, że po śmierci kanclerza Michała prowadził kancelarię książęcą (łac.) capella.

Chronica Polonorum (łac.), jest dziełem (panegirykiem) o wybitnym kunszcie literackim. Określana była terminem: „dzieje książąt” (łac.) gesta ducum, czyli historia państwa opisująca losy panujących. Ma charakter moralistyczny. Przedstawia dzieje od początku dynastii Piastów, po czasy współczesne autorowi, doprowadzając je do roku 1114[5]. Złożona z trzech części, jest dziełem literackim (nieukończonym), uzasadniającym prawa dynastii piastowskiej do panowania w Polsce. Kronika miała wytłumaczyć wiele kontrowersyjnych wydarzeń, które obarczały odpowiedzialnością ród panujący i dać pełne wyjaśnienia zgodne z polityką i interesem panującego[6][7].

Autorelacja Galla[edytuj | edytuj kod]

  • Przybył do Polski z Węgier. Bolesława Krzywoustego kilkakrotnie nazywa księciem północy (łac.) dux septentrionalis.
  • Był pielgrzymem.
  • Podkreślał atencję do kultu św. Idziego (na co zwrócili uwagę historycy).
  • Nie był Skandynawem – wykazał całkowity brak znajomości Europy Północnej.
  • Był uczestnikiem spotkania Bolesława Krzywoustego i Kolomana Uczonego na Węgrzech.

Styl pisarski[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie stylu pisarskiego wiadomo, że:

  • Sposób pisania świadczy o wysokiej klasy wykształceniu (co świadczy o mnichu lub osobie wysokiego rodu).
  • Biegłość w sztuce pisarskiej świadczy, że nie jest to pierwsze dzieło, jakie napisał.
  • Kronika została napisana w nowatorskim stylu, jaki powstał wówczas na północy Francji i stosowany był także we Flandrii, Nadrenii, Holandii i Belgii.

Hipotezy o pochodzeniu Galla Anonima[edytuj | edytuj kod]

  • Anonim był Polakiem. Ta teza upadła, gdyż powstała wskutek nieporozumienia. Gotfryd Lengnich, wydając drukiem Kronikę polską, za autora podał Marcina Gallusa. Nie było nikogo takiego. Wydawca pomylił Anonima z Marcinem Galikiem, o którym mógł przeczytać u Jana Długosza.
  • Anonim był zakonnikiem z Prowansji z klasztoru Saint-Giles (tam spoczywały relikwie św. Idziego, tam dary wysyłał Władysław Herman błagając Boga o potomka). Mnich przebywał czas jakiś w filii tego klasztoru w Somogyvàr na Węgrzech (stąd jego znajomość terenów węgierskich). Był też prawdopodobnym autorem Gesta Hungarorum (czyli węgierskiego odpowiednika Kroniki polskiej, powstałej również w tym okresie). Tamto dzieło nie zachowało się nawet w odpisach. Biblioteka klasztoru St. Gilles została zniszczona w 1562 roku, brak więc materiału porównawczego, który mógłby potwierdzić tę teorię (M. Plezia).
  • Anonim był węgierskim mnichem. Do Polski przybył najprawdopodobniej z klasztoru św. Idziego w Somogyvárze na Węgrzech około 1110 wraz z wracającym z pielgrzymki Bolesławem III, pokutującym w ten sposób za krzywoprzysięstwo wobec brata Zbigniewa. Wtedy odbyła się też tajna rada z Kolomanem. Jednakże w klasztorze w Somogyvárze ani nigdzie na Węgrzech nie było jeszcze ośrodka literackiego, którego mnisi operowaliby aż tak rozwiniętą łaciną (P. David).
  • Był Włochem, członkiem rodu Orseolich (czyli dożów weneckich). Mógł ukrywać się w klasztorze św. Mikołaja na Lido w Wenecji. Później był wychowawcą królewicza Mieszka przebywającego na Węgrzech na wygnaniu. Razem z nim przybył do Polski w 1089 (T. Wojciechowski).
  • Gall Anonim i Mnich z Lido (autor Historii o translacji św. Mikołaja Wielkiego) to ta sama osoba. Wywodził się z północnowłoskiego lub adriatyckiego kręgu kulturowego. Łączyły go bliskie związki z Dalmacją, a zwłaszcza z Zadarem.
  • Anonim był mnichem z Flandrii. W 1081 roku biskup poznański Franko przebywał w klasztorze św. Huberta w Ardenach we Flandrii (związanym z kultem św. Idziego). W 1061 roku mnich tego klasztoru Lambert Młodszy napisał kronikę. Później musiał z klasztoru uciekać (Jerzy Zathey).

Szeroka dyskusja nad pochodzeniem Galla Anonima została zawarta w Kronice życia naukowego Mediewistyki polskiej[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Tezy te sformułowała D. Borawska. D. Borawska. Gallus Anonim czy Italus Anonim. „Przegląd Historyczny”, s. 111-119, 1965. Warszawa.  Porównaj z: T. Jasiński. Czy Gall Anonim to Monachus Littorensis?. „Kwartalnik Historyczny”, s. 69-89, 2005. Warszawa.  oraz R. Sidorski: Kierunek: Wenecja!. Wywiad z Tomaszem Jasińskim (pol.). [dostęp 2009-09-04].
  2. M. Plezia: Nowe studia nad Gallem-Anonimem [w:] Mente et litteris. O kulturze i społeczeństwie wieków średnich. Poznań: 1984, s. 111-120.
  3. Zdzisław Skrok, Czy wikingowie stworzyli Polskę?, Warszawa 2013, s. 146.
  4. Lata powstania Kroniki Galla, określił M. Plezia we wstępie do wydania Kroniki polskiej z 2003. Gall Anonim: Kronika polska. Wrocław: 2003, s. 14. ISBN 83-04-04610-5.
  5. M. Plezia we wstępie do Kroniki Galla sugeruje, że dzieło urywa się na roku 1113. Gall Anonim: Kronika polska. s. 20. Współczesna mediewistyka jednak przyjmuje, że Kronika polska Galla Anonima została doprowadzona do 1114. Za tym opowiada się m.in. K. Jasiński, który datuje śmierć Zbysławy na rok 1114. K. Kollinger: Ruskie posiłki dla Bolesława III Krzywoustego w 1109, śmierć Zbysławy i trwałość sojuszu polsko-ruskiego w latach 1102-1114 (pol.). [dostęp 2009-09-13]. s. 44-45.
  6. S. Szczur: Historia Polski – średniowiecze. Kraków: 2002, s. 199-200. ISBN 83-08-03272-9.
  7. P. Jasienica: Polska Piastów. Kraków: 2007, s. 133-136. ISBN 978-83-7469-7.
  8. W. Mischke i inni: Kronika życia naukowego (pol.). [dostęp 2009-08-20].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]