Gallikanizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Gallikanizm – ruch polityczno-religijny we Francji, zmierzający do uniezależnienia Kościoła francuskiego od władzy papieskiej, ograniczenia uprawnień papieża na rzecz powiększenia władzy króla.

Zapoczątkowany został w XIII wieku na Uniwersytecie Paryskim, dążący do ograniczenia wpływów i uprawnień papieskich na rzecz państwa. Głosił wyższość władzy świeckiej na duchowną. Rozwinął się szczególnie po soborach w Konstancji (1414) i Bazylei (1431). Zaaprobowany przez kler francuski na synodzie w Bourges w 1438. Propagowany m. in. przez Piotra Pithou.

W 1516 roku na mocy konkordatu, zawartym między królem Franciszkiem I a papieżem Leonem X, królowie francuscy uzyskali prawo obsadzania biskupstw oraz wyższych stanowisk kościelnych. W 1682 r. pod naciskiem Ludwika XIV, uchwalono tzw. artykuły gallikańskie[1], głoszące m.in. niezależność królów francuskich od papieża, wyższość soboru nad papieżem, zależność jego władzy od prawa kościelnego i zależność jego nieomylności od zgody całego Kościoła. W roku 1690 papież Aleksander VIII ogłosił oświadczenie uznające artykuły gallikańskie za „ipso jure nieistniejące, nieważne, nie mające skutków, pozbawione mocy pozbawione od początku i na zawsze jakiegokolwiek skutku prawnego; nikt nie jest wobec nich zobowiązany, nawet jeśli związany jest przysięgą”[2].

Gallikanizm znalazł poparcie jansenistów, a następnie części przywódców Rewolucji francuskiej. Do zasad gallikanizmu nawiązywał Napoleon I w ogłoszonych artykułach organicznych, pogłębiających rozdział kościoła od państwa. Formalne przeprowadzenie tego rozdziału we Francji w 1905 r. pomniejszyło znaczenie doktryny.

Wśród zasad gallikanizmu wymienia się:

  • król obsadza stanowiska biskupów i opatów,
  • król opiekuje się klerem francuskim i go kontroluje,
  • władze kościelne nie mogą wydawać zarządzeń w sprawach świeckich,
  • majątki kościelne są własnością króla, oddaną Kościołowi w użytkowanie,
  • zakony istnieją na podstawie przywileju królewskiego, który może zostać odwołany,
  • król ma prawo do zatwierdzania bulli papieskich,
  • kler francuski może się komunikować z papieżem za pośrednictwem króla.

Nazwę gallikanizm ukuto w XIX w. na określenie kompleksu tendencji o charakterze teologicznym i politycznym, dążących do zachowania swoistych tradycji liturgicznych oraz autonomii Kościoła francuskiego w stosunku do władzy Stolicy Apostolskiej.

Można więc wyróżnić gallikanizm o charakterze kościelnym, wywodzący się z prądów soborowych i gallikanizm o obliczu politycznym. Ten ostatni określa się jako tendencję do umacniania kontroli władzy nad obszarem spraw związanych z życiem Kościoła.

Gallikanizm spotkał się z oporem ze Stolicy Apostolskiej i ze strony prądów w łonie francuskiego katolicyzmu, które akcentowały posłuszeństwo wobec Stolicy Piotrowej. Ostatecznie gallikanizm upadł wraz z orzeczeniem Soboru Watykańskiego I o nieomylności papieża w sprawach wiary i moralności.

Przypisy

  1. Klaus Schatz, Prymat papieski od początków do współczesności, przekł. Ewa Marszał i Jerzy Zakrzewski SJ, Wydawnictwo WAM, Kraków 2004, s. 267-268.
  2. Enchiridion Symbolorum definitionum et declarationum de rebus fidei et morum, wyd. H. Denzinger, nowe oprac. H. Schönmetzer, Freiburg 1965, 2285.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]