Gardar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krajobraz Gardar

Gardar (isl. Garðar) – średniowieczna osada Normanów (wikingów), zasiedlających Grenlandię od przełomu X i XI wieku, położona w południowej części wyspy, w miejscu dzisiejszej wsi Igaliku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu miejscowość była największą osadą na Grenlandii i odgrywała rolę stolicy kraju; była również siedzibą biskupstwa[1]. Miejscowa katedra, pod wezwaniem świętego Mikołaja (patrona żeglarzy), po której pozostały ruiny, a której budowę rozpoczęto w 1126 r. powstała z piaskowca. Jej wymiary wynosiły 27 m długość i 16 m szerokość. Poza katedrą w Gardar znajdowały się jeszcze inne kościoły – łącznie znaleziono pozostałości 5 świątyń chrześcijańskich, aczkolwiek nie wiadomo, czy wszystkie one funkcjonowały równocześnie. Prócz pozostałości katedry po osadzie zachowały się także resztki domów i budynków gospodarczych, w tym 2 dużych stajni (lub obór), w których jednorazowo mogło przebywać po ok. 100 zwierząt. Miasto funkcjonowało do początku XV wieku, kiedy to miejscowa ludność zanikła. Nie są znane przyczyny zniknięcia normańskiej populacji zamieszkującej zarówno Gardar, jak i inne osady znajdujące się na wybrzeżach wyspy (m.in. Hvalsey i Brattahlid) ale istnieje na ten temat kilka hipotez. Kamienne zabudowania Gardaru zostały w okresie późniejszym w znacznej mierze zniszczone przez osadników eskimoskich, którzy pojawili się na tych terenach prawdopodobnie już po upadku osady, a którzy używali kamieni z powikińskich budowli do własnych celów, zwłaszcza do budowy domów.

Biskupstwo[edytuj | edytuj kod]

Skandynawskie sagi wspominają, że na początku XII wieku Sokki Þórisson, bogaty rolnik z Brattahlid, zapoczątkował ideę wydzielenia biskupstwa na Grenlandii. Po tym jak jego pomysł zaaprobował norweski król, na wyspę zaczęli przybywać duchowni, z których większość pochodziła z Norwegii. Pierwszym biskupem Gardar został Arnaldur, którego w 1124 roku wyświęcił arcybiskup Lund. Na Grenlandię przybył jednak dopiero dwa lata później w 1126 r. Wtedy też rozpoczął budowę katedry pod wezwaniem świętego Mikołaja[2].

Początkowo diecezja podlegała pod arcybiskupstwo Bremy. Następnie w latach 1126–1152 pod arcybiskupstwo Lund, a od 1152 r. wspólnie z diecezjami na Islandii, wyspie Man i Orkadach stała się częścią nowo powstałej archidiecezji Nidaros[3].

W 1150 roku biskup Arnaldur powrócił do Norwegii, a dwa lata później został biskupem Hamar. Jego następcą został Jón Knútur, który sprawował swój urząd w latach 1153 – 1186. Trzecim biskupem Gardar został Jón Árnason (zwany Smyrill). W latach 1202 – 1203 odbył pielgrzymkę do Rzymu, gdzie spotkał się z papieżem. Zmarł w 1209 roku i prawdopodobnie został pochowany w północnej kaplicy katedry.

W 1212 roku na Grenlandię przybył jego następca Þór Helgi, który sprawował swój urząd aż do śmierci w 1230 r. Cztery lata później wyświęcono nowego biskupa, Nikulása ale na Grenlandię przybył tylko raz w 1239 r. a trzy lata później zmarł. Wyświęcony w tym samym roku co poprzednik, Ólafur choć pełnił funkcję biskupa przez blisko 40 lat, również tylko raz pojawił się na wyspie w 1247 roku. Jego następca Þór Bokki od czasu wyboru w 1289 r. aż do powrotu do Norwegii w 1309 r. postanowił zamieszkać w Gardar.

Kolejnym biskupem został Árni, który sprawował swój urząd w latach 1215 – 1247. Z powodu słabej komunikacji między Grenlandią a Norwegią założono, że nie żyje i w 1243 roku powołano jego następcę Jóna Skalli. Kiedy jednak odkryto, że to nieprawda biskup zrezygnował z pełnionej funkcji i już nigdy nie powrócił na wyspę.

Po śmierci biskupa Árniego w 1247 roku, diecezja przez ponad dwadzieścia lat pozostawała pusta. Wiązało się to z coraz gorszą komunikacją morską. W końcu w 1368 roku wyświęcono ostatniego biskupa Gardar, Álfura który pełnił swój urząd do 1378 roku. Diecezja grenlandzka ostatecznie zniknęła ok. 1400 roku, kiedy to norweskie statki przestały przypływać na wyspę[4].

Biskupi[edytuj | edytuj kod]

Lista biskupów Gardar[5]:

Biskup Lata urzędowania
Arnaldur 1124–1126
Arnaldur 1126–1150
Jón Knútur 1153–1186
Jón Árnason 1189–1209
Þór Helgi 1212–1230
Nikulás 1234–1242
Ólafur 1242– ok.1280
Þór Bokki 1289–1309
Árni 1315–1347
Álfur 1368–1378

Katolicka stolica tytularna[edytuj | edytuj kod]

W 1996 papież Jan Paweł II ustanowił stolicę tytularną nawiązującą do średniowiecznego biskupstwa Gardar.

Lp. Biskup Funkcja Od Do
1 Edward Clark biskup pomocniczy Los Angeles 16 stycznia 2001


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Eastern Settlement at Garðar (Igaliku), Greenlan (The Holocene 2009) (ang.). geos.ed.ac.uk. [dostęp 2014-03-02].
  2. Gardar, Greenland: Bishops (Discovery Media) (ang.). servinghistory.com. [dostęp 2014-03-02].
  3. Land management at the bishop's seat, Garðar (Antiquity) (ang.). antiquity.ac.uk. [dostęp 2014-03-02].
  4. History of Medieval Greenland (ang.). personal.utulsa.edu. [dostęp 2014-03-02].
  5. Titular Episcopal See of GARDAR (ang.). gcatholic.org. [dostęp 2014-03-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Diamond: Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed. Viking Press, 2005, s. 232. ISBN 0-670-03337-5.