Gardar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krajobraz Gardar

Gardar (isl. Garðar) – średniowieczna osada Normanów (wikingów), zasiedlających Grenlandię od przełomu X i XI wieku, położona w południowej części wyspy, w miejscu dzisiejszej wsi Igaliku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu miejscowość była największą osadą na Grenlandii i odgrywała rolę stolicy kraju; była również siedzibą biskupstwa[1]. Miejscowa katedra, pod wezwaniem świętego Mikołaja (patrona żeglarzy), po której pozostały ruiny, a której budowę rozpoczęto w 1126 r. powstała z piaskowca. Jej wymiary wynosiły 27 m długość i 16 m szerokość. Poza katedrą w Gardar znajdowały się jeszcze inne kościoły – łącznie znaleziono pozostałości 5 świątyń chrześcijańskich, aczkolwiek nie wiadomo, czy wszystkie one funkcjonowały równocześnie. Prócz pozostałości katedry po osadzie zachowały się także resztki domów i budynków gospodarczych, w tym 2 dużych stajni (lub obór), w których jednorazowo mogło przebywać po ok. 100 zwierząt. Miasto funkcjonowało do początku XV wieku, kiedy to miejscowa ludność zanikła. Nie są znane przyczyny zniknięcia normańskiej populacji zamieszkującej zarówno Gardar, jak i inne osady znajdujące się na wybrzeżach wyspy (m.in. Hvalsey i Brattahlid) ale istnieje na ten temat kilka hipotez. Kamienne zabudowania Gardaru zostały w okresie późniejszym w znacznej mierze zniszczone przez osadników eskimoskich, którzy pojawili się na tych terenach prawdopodobnie już po upadku osady, a którzy używali kamieni z powikińskich budowli do własnych celów, zwłaszcza do budowy domów.

Biskupstwo[edytuj | edytuj kod]

Skandynawskie sagi wspominają, że na początku XII wieku Sokki Þórisson, bogaty rolnik z Brattahlid, zapoczątkował ideę wydzielenia biskupstwa na Grenlandii. Po tym jak jego pomysł zaaprobował norweski król, na wyspę zaczęli przybywać duchowni, z których większość pochodziła z Norwegii. Pierwszym biskupem Gardar został Arnaldur, którego w 1124 roku wyświęcił arcybiskup Lund. Na Grenlandię przybył jednak dopiero dwa lata później w 1126 r. Wtedy też rozpoczął budowę katedry pod wezwaniem świętego Mikołaja[2].

Początkowo diecezja podlegała pod arcybiskupstwo Bremy. Następnie w latach 1126–1152 pod arcybiskupstwo Lund, a od 1152 r. wspólnie z diecezjami na Islandii, wyspie Man i Orkadach stała się częścią nowo powstałej archidiecezji Nidaros[3].

W 1150 roku biskup Arnaldur powrócił do Norwegii, a dwa lata później został biskupem Hamar. Jego następcą został Jón Knútur, który sprawował swój urząd w latach 1153 – 1186. Trzecim biskupem Gardar został Jón Árnason (zwany Smyrill). W latach 1202 – 1203 odbył pielgrzymkę do Rzymu, gdzie spotkał się z papieżem. Zmarł w 1209 roku i prawdopodobnie został pochowany w północnej kaplicy katedry.

W 1212 roku na Grenlandię przybył jego następca Þór Helgi, który sprawował swój urząd aż do śmierci w 1230 r. Cztery lata później wyświęcono nowego biskupa, Nikulása ale na Grenlandię przybył tylko raz w 1239 r. a trzy lata później zmarł. Wyświęcony w tym samym roku co poprzednik, Ólafur choć pełnił funkcję biskupa przez blisko 40 lat, również tylko raz pojawił się na wyspie w 1247 roku. Jego następca Þór Bokki od czasu wyboru w 1289 r. aż do powrotu do Norwegii w 1309 r. postanowił zamieszkać w Gardar.

Kolejnym biskupem został Árni, który sprawował swój urząd w latach 1215 – 1247. Z powodu słabej komunikacji między Grenlandią a Norwegią założono, że nie żyje i w 1243 roku powołano jego następcę Jóna Skalli. Kiedy jednak odkryto, że to nieprawda biskup zrezygnował z pełnionej funkcji i już nigdy nie powrócił na wyspę.

Po śmierci biskupa Árniego w 1247 roku, diecezja przez ponad dwadzieścia lat pozostawała pusta. Wiązało się to z coraz gorszą komunikacją morską. W końcu w 1368 roku wyświęcono ostatniego biskupa Gardar, Álfura który pełnił swój urząd do 1378 roku. Diecezja grenlandzka ostatecznie zniknęła ok. 1400 roku, kiedy to norweskie statki przestały przypływać na wyspę[4].

Biskupi[edytuj | edytuj kod]

Lista biskupów Gardar[5]:

Biskup Lata urzędowania
Arnaldur 1124–1126
Arnaldur 1126–1150
Jón Knútur 1153–1186
Jón Árnason 1189–1209
Þór Helgi 1212–1230
Nikulás 1234–1242
Ólafur 1242– ok.1280
Þór Bokki 1289–1309
Árni 1315–1347
Álfur 1368–1378

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Eastern Settlement at Garðar (Igaliku), Greenlan (The Holocene 2009) (ang.). geos.ed.ac.uk. [dostęp 2014-03-02].
  2. Gardar, Greenland: Bishops (Discovery Media) (ang.). servinghistory.com. [dostęp 2014-03-02].
  3. Land management at the bishop's seat, Garðar (Antiquity) (ang.). antiquity.ac.uk. [dostęp 2014-03-02].
  4. History of Medieval Greenland (ang.). personal.utulsa.edu. [dostęp 2014-03-02].
  5. Titular Episcopal See of GARDAR (ang.). gcatholic.org. [dostęp 2014-03-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Diamond: Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed. Viking Press, 2005, s. 232. ISBN 0-670-03337-5.