Garncarsko (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Garncarsko
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat wrocławski
Gmina Sobótka
Liczba ludności (2006) 190
Strefa numeracyjna (+48) 71
Kod pocztowy 55-050
Tablice rejestracyjne DWR
SIMC 0880047
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Garncarsko
Garncarsko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Garncarsko
Garncarsko
Ziemia 50°55′03″N 16°41′47″E/50,917500 16,696389Na mapach: 50°55′03″N 16°41′47″E/50,917500 16,696389

Garncarsko (niem. Marxdorf) – wieś położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wrocławskim, w gminie Sobótka, nad rzeką Czarna Woda.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze nazwy wsi: Garncarsko, Garnscarsko, alias Teppirsdorff. Garnczarszky wymieniono w dokumentach w roku 1250. Kolejną Nazwę Garnczar, w 1256 r. W 1372 wzmiankowano nazwę Marcusdorf, pochodzącą od imienia zasadźcy Marka. Nazwy te pochodzą z okresu, kiedy Śląsk należał do Piastów. Inne nazwy wsi: Marzdorf, z 1350 r. i Teppirsdorf, z 1369 r. pochodzą z okresu panowania czeskiego. Kolejna nazwa wsi: Margssdorf wymieniona została w 1651 r., kiedy Śląskiem jako częścią Czech władali Habsburgowie. W okresie panowania pruskiego, a później niemieckiego wymieniano nazwy Garnizar (1875 r.), Markusdorf (1840 r.) i Marxdorf (od 1937 r.). Po II wojnie światowej wieś otrzymała nazwę: Garncarze, a w roku 1947 Garncarsko.

W 1350 r. właściciel połowy wsi, Tycze von Reydenburg, sprzedał ją braciom Nikolasowi i Winczenczowi von Liebenowe. Od 2 poł. XIV w. stanowiła własność katedry wrocławskiej. Jeden z mieszkających w tej wsi chłopów, niejaki Beutel, posiadający grunty także w Białej (sąsiednia wioska), przez 23 lata nie uznawał władzy klasztornej i odmawiał płacenia klasztorowi daniny. Został za to uwięziony i w 1463 r. powieszony przed murami miejskimi Wrocławia.

Po sekularyzacji dóbr kościelnych w 1810 r. Garncarsko przeszło w ręce prywatne, a jej właścicielem został dr Hufeland. Do 1945 r. wieś należała do rodziny von Becker. W okresie największej świetności we wsi działała szkoła katolicka z nauczycielem, 2 młyny wodne, browar i gorzelnia.

Na polach otaczających wieś w różnych okresach odkryto dwie imponujące rzeźby: w roku 1812 mieszkaniec wsi Wolf odkrył romańską rzeźbę lwa (od 1954 r. stoi obok kościoła św. Anny w Sobótce), w roku 1950 wydobyto z ziemi rzeźbę „Mnicha”, od dawna wkopaną głęboko w ziemię na granicy pól Garncarska i Maniowa Wielkiego (obecnie stoi przy drodze na przełęcz Pod Wieżycą).

Najciekawszym zachowanym obiektem zabytkowym we wsi jest stojący przy ul. Nowowiejskiej 2 pałac z II połowy XIX w. Jest dwukondygnacyjny z poddaszem mieszkalnym. Ma narożną wieżę, tarasy i loggię. Nakryty jest dachem mansardowym z lukarnami. Na ścianie frontowej znajdują się daty remontów obiektu: 18992002. Całość otacza mur z pieczołowicie odrestaurowaną ozdobną bramą żelazną. W lesie, nieopodal wsi, znajdują się szczątki krypty grobowej rodziny Von Becker. We wsi stoi obelisk poświęcony poległym tu żołnierzom Armii Radzieckiej, upamiętniający ciężkie walki o ten teren w ostatnich dniach II wojny światowej.

Ciekawym obiektem jest kapliczka pokutna tkwiąca w murze przy głównym trakcie. W Garncarsku rosną dęby szypułkowe (Quercus robur), których wiek określany jest na 200, 230, 320, 330 i 360 lat i lipa drobnolistna (Tilia cordata), której wiek określa się na 240 lat.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1250 - pierwsza wzmianka o wsi Garncarsco, Garnscarsco. Jak sama nazwa mówi była to osada rzemieślnicza lub służebna.
  • 1327 - wzmiankowana nazwa Marcusdorf , od imienia zasadźcy Marka.
  • 1350 - wzmianka o sprzedaży przez Tycze von Reydeburg należącej do niego części wsi.
  • 1351 - sprzedaż cła i landwójtostwa w Sobótce, obejmującego również Marzdorf opatowi Konradowi z klasztoru NMP we Wrocławiu. Jest to pierwsze poświadczenie przynależności Garncarska do dóbr klasztornych.
  • 1396 - ostateczny zanik nazwy słowiańskiej.
  • 1576 - wzmianka o posiadaniu przez klasztor 15 chłopów w Garncarsku
  • 1577 - wartość majątku klasztornego w Garncarsku wyceniono na 11216 talarów, a wieś zamieszkiwało 8 gospodarzy, 6 zagrodników, 12 chałupników i 7 rzemieślników
  • 1810 - kasata dóbr augustiańskich.
  • 1812 - romański lew przeniesiony jest przez właściciela pola, Wolfa, do wsi i ustawiony przed jego domem.
  • 1825 - właścicielem Garncarska jest posiadacz Chwałkowa, rotmistrz Hufeland. Wieś liczy 350 mieszkańców w 41 domach, posiada szkołę katolicką z nauczycielem, 2 młyny wodne, browar i gorzelnię.
  • 1870 - Garncarsko nadal w posiadaniu Hufelanda.
  • 1937 - budowa krypty grobowej rodziny von Becker w lesie nad Czarną Wodą.
  • Do 1945 - Garncarsko było w posiadaniu rodziny von Becker.
  • 1945 - wieś nazwano Garncarze, od 1947 roku Garncarsko. Dwór podpalony przez właściciela przed wejściem Rosjan.
  • 1950 - odkopanie rzeźby mnicha.
  • 1954 - przewiezienie lwa romańskiego do Sobótki i ustawienie przy kościele św.Anny. Po wojnie w folwarku istniał PGR, a następnie zakład SHR z Kobierzyc.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stowarzyszenie gmin ślężańskich, Wojciech Fabisiak KALENDARIUM HISTORYCZNE GMIN