Gaspard Bauhin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gaspard Bauhin

Gaspard Bauhin (inaczej Casper Bauhin, ur. 17 stycznia 1560 - zm. 5 grudnia 1624), szwajcarski naturalista - lekarz, anatom i botanik.

Wprowadził binominalny system klasyfikacji do anatomii i botaniki. Studiował na Uniwersytecie w Padwie. Wykładał w Bazylei. Autor publikacji Theatrum anatomicum (1592), uważanej za bardzo obszerną jak na owe czasy. W dziele tym wprowadził zasadę nadawania nerwom, mięśniom i naczyniom nazw odzwierciedlających ich istotne cechy, zamiast powszechnego w jego czasach ich numerowania. Jako pierwszy opisał zastawkę krętniczo-kątniczą (oddzielająca jelito kręte od grubego), która do dziś nazywana jest potocznie zastawką Bauhina.

Brat Gasparda, Jean Bauhin, był także botanikiem i naturalistą.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Gaspard Bauhin był synem francuskiego lekarza Jeana Bauhina, który ok. 1540 r. przeniósł się z Francji do Bazylei uciekając, jako protestant, przed prześladowaniami religijnymi. Przyszedł na świat w Bazylei 17 stycznia 1560 r. W wieku 12 lat rozpoczął naukę na Uniwersytecie w Bazylei. W latach 1577-1581 odbył podróż po Francji i Włoszech nawiązując wiele trwałych kontaktów z europejskimi botanikami, którzy później przesyłali mu okazy roślin otrzymywanych z Azji i Nowego Świata[1]. W tym czasie studiował też przez trzy lata na Uniwersytecie w Padwie medycynę i botanikę[2]. Studiował też chirurgię i anatomię w Paryżu[3]. W maju 1580 r. odwiedził Tybingę. Po powrocie zaczął na Uniwersytecie w Bazylei przeprowadzać sekcje zwłok - pierwsza z nich miała miejsce 27 lutego 1581 i była to pierwsza sekcja na tym uniwersytecie po 10-letniej przerwie[4]. W 1581 r. otrzymał tytuł doktora medycyny (wykład doktorski dotyczył bólów kolkowych), rok później posadę profesora języka greckiego, a w roku 1589 został profesorem anatomii i botaniki[2][5]. Później czterokrotnie zostawał rektorem tego uniwersytetu (w latach 1592, 1598, 1611, 1619) oraz ośmiokrotnie dziekanem wydziału medycyny[6], a także naczelnym lekarzem Bazylei. W 1596 r. Fryderyk I Wirtemberski mianował go swoim pierwszym lekarzem.

Bauhin był trzykrotnie żonaty: w 1581 r. z Barbarą Vogelmann (z tego związku miał córkę), w 1596 r. z Marią Bruggler, a po roku 1597 z Magdaleną Burckhardt (z którą miał dwie córki i syna)[4].

Prace w dziedzinie anatomii[edytuj | edytuj kod]

W wieku 19 lat wydedukował, a następnie udowodnił na materiale sekcyjnym istnienie zastawki krętniczo-kątniczej[1]. Podczas wykładów i pisania podręczników wzorował się na pracach Wesaliusza. O znaczeniu opublikowanego przez niego dzieła Theatrum anatomicum świadczą liczne cytaty w pracach późniejszych anatomów, w tym Williama Harveya[1].

Prace w dziedzinie botaniki[edytuj | edytuj kod]

Bauhin opracował system klasyfikacji, który uwzględniał naturalne związki między gatunkami roślin. Z tego powodu na poziomie wyższym od gatunku system ten nie jest udany - jako rodzaje Bauhin wyróżnia m. in. drzewa, krzewy i zioła[7]. W 1596 r. wydał, jako przygotowanie do opracowywanej szerszej pracy, Phytopinax czyli wykaz wszystkich znanych roślin. Znajduje się tam pierwszy opis ziemniaka, jako rośliny uprawianej we Włoszech[8]. Opublikowane w 1623 r. dzieło Pinax theatri botanici uważane jest za ważną pracę w dziedzinie botaniki z dwóch powodów. Po pierwsze, zawiera opisy ponad 6000 roślin, a więc niemal wszystkich, jakie były znane Europejczykom w czasach Bauhina. Po drugie, wprowadza ono ideę binominalnego (czyli zawierającego dwie nazwy: rodzajową i gatunkową) systemu klasyfikacji. Podejście to, dopracowane później przez Cesalpina, inspirowało późniejszych przyrodników, takich jak John Ray i Karol Linneusz[9]. Bauhin był też pionierem w dziedzinie tworzenia herbariów, czyli zbiorów zasuszonych roślin - stworzony przez niego zielnik zawierający 4000 okazów zachował się do dzisiaj[7].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Na cześć Bauhina nazwano m.in. jeden z gatunków jastrzębca - Hieracium bauhinii (Asteraceae). Rodzaj Bauhinia został nazwany tak przez Linneusza na cześć obu braci - Gasparda i Jeana. Przy nazwach gatunków opisanych przez Bauhina stosuje się skrót C.Bauhin.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Theatrum anatomicum (1592)
  • Phytopinax (1596)
  • De hermaphroditorum et monstrosorum partuum natura (1614)
  • Prodromus theatri botanici (1620)
  • Pinax theatri botanici (1623)

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adam Adamowicz: Encyklopedyja powszechna. T. 2. S. Orgelbrand, 1860. (pol.)
  • Wilbur Applebaum: Encyclopedia of the Scientific Revolution: From Copernicus to Newton. Routledge, 2000. ISBN 9781135582555. (ang.)
  • Carl Jessen: Bauhin, Caspar (niem.). Allgemeine Deutsche Biographie. [dostęp 2013-11-21].
  • Richard S. Westfall: Bauhin, Caspar (ang.). Galileo Project. [dostęp 2013-11-21].
  • Duane Isely: One Hundred and One Botanists. Purdue University Press, 2002. ISBN 9781557532831. (ang.)
  • Gaspard Bauhin (ang.). Ole Daniel Enersen. Whonamedit [dostęp 2013-11-21].
  • Michael Windelspecht: Groundbreaking Scientific Experiments, Inventions, and Discoveries of the 17th Century. Greenwood Publishing Group, 2002. ISBN 9780313315015. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]