Gawriił Dierżawin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gawriił (Gawriła) Dierżawin
Portret autorstwa Władimira Borowikowskiego, 1811
Portret autorstwa Władimira Borowikowskiego, 1811
Podpis Gawriił (Gawriła) Dierżawin
Imiona i nazwisko Gawriil (Gawriła) Romanowicz Dierżawin (ros. Гавриил (Гаврила) Романович Державин)
Data i miejsce urodzenia 14 lipca 1743
Imperium Rosyjskie wieś Sokury (gubernia kazańska)
Data i miejsce śmierci 20 lipca 1816
Imperium Rosyjskie Zwanka (gubernia nowogrodzka)
Zawód pisarz, rzeczywisty tajny radca, senator, gubernator, sekretarz Katarzyny II, minister sprawiedliwości
Narodowość rosyjska
Język rosyjski
Obywatelstwo rosyjskie
Okres 1782–1816
Gatunki liryka (ody heroiczne i filozoficzne, panegiryki, anakreontyki, erotyki), dramat, autobiografia
Ważne dzieła Felica, Bóg
Muzeum artysty Muzeum-dom G.R. Dierżawina w Petersburgu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Gawriła Dierżawin w Wikiźródłach
Wikicytaty Gawriła Dierżawin w Wikicytatach

Gawriil (Gawriła) Romanowicz Dierżawin (ros. Гавриил (Гаврила) Романович Державин; ur. 3 lipca?/14 lipca 1743 we wsi Sokury w gubernii kazańskiej, Imperium Rosyjskie - zm. 8 lipca?/20 lipca 1816 w Zwance w gubernii nowogrodzkiej, Imperium Rosyjskie) – najwybitniejszy rosyjski poeta epoki klasycyzmu. Ceniony przez romantyków, uznawany za największego poetę rosyjskiego przed Aleksandrem Puszkinem.

Dierżawin rozwinął formy takie jak oda, przy czym nie przestrzegał klasycznej hierarchii form literackich i wplatał np. elementy satyryczne. Do jego najważniejszych dzieł należą ody teologiczne i filozoficzne, np. oda Bóg, do której fragmentów nawiązuje Adam Mickiewicz w Dziadach. Mickiewicz cenił talent Dzierżawina i zestawiał go z Adamem Naruszewiczem.

Dierżawin był związany z otoczeniem Katarzyny II, pisał panegiryki na jej cześć.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Według rodzinnych przekazów, rodzina Dierżawinów pochodziła od jednego z rodów tatarskich - niejaki murza Bagrim wyjechał z Wielkiej Ordy do Moskwy i po przyjęciu chrztu wstąpił na służbę do wielkiego kniazia Wasyla III Ślepego[1].

Gawriil (Gawriła) Romanowicz urodził się wg kalendarza juliańskiego 3 lipca 1743 roku w rodzinie szlachty zaściankowej w rodowej posiadłości we wsi Sokury (obecnie Kazań) w gubernii kazańskiej, Imperium Rosyjskie. Jego rodzicami byli major-sekundant Roman Nikołajewicz (który zmarł w latach młodości Dierżawina) i Fiekła Adriejewna (nazwisko panieńskie Kozłowa).

Od 1762 roku służył jako szeregowy gwardzista w pułku Prieobrażenskij, z którą brał udział w państwowym przewrocie z 28 lipca 1762 roku, w rezultacie którego na tron wstąpiła caryca Katarzyna II.

Od 1772 roku służył w pułku na stanowisku oficera, z którą w latach 1773-1775 brał udział w stłumieniu powstania Pugaczowa. Pierwsze wiersze Dierżawina ujrzały światło dzienne w 1773 roku.

W 1777 roku, po opuszczeniu wojska, rozpoczął służbę cywilną jako radca stanu w Senacie Rządzącym.

Na początku 1778 roku ożenił się z 16-letnią wówczas Jekatieriną Jakowlewną Bastidon, córką Portugalczyka Bastidona, byłego kamerdynera cara Piotra I.

Literacka popularność Dierżawina rozpoczęła się w 1782 roku po opublikowaniu ody Felica, która w sposób dziękczynny dedykowana była carycy Katarzynie II.

Od momentu powstania w 1783 roku Imperatorskiej Akademii Rosyjskiej, Dierżawin był członkiem akademii, brał udział w stworzeniu i wydaniu pierwszego słownika opisowego języka rosyjskiego.

W maju 1784 roku otrzymał nominację na pierwszego gubernatora cywilnego przy nowo powstałej guberni ołonieckiej. Po przybyciu do stolicy guberni - Pietrozawodska, zorganizował utworzenie gubernialnych organów administracyjnych, finansowych i sądowych oraz pierwszego w guberni ogólnodostępnego szpitala miejskiego. Rezultatem inspekcji obwodowej po powiatach guberni był utwór Podionnaja zapiska, uczinionnaja wo wriemia obozrenija gubernii prawitelem Ołonieckogo namiesniczestwa Dierżawinym, w którym Dierżawin przedstawił wzajemne oddziaływanie czynników naturalnych i ekonomicznych oraz zanotował elementy materialnej i duchowej kultury kraju. Obraz Karelii później został przedstawiony w wierszach Buria, Lebied', Ko wtoromu sosiedu, Na Sczastije, Wodopad.

W latach 1786-1788 pełnił służbę tambowskiego gubernatora.

W latach 1791-1793 był sekretarzem stanu Katarzyny II.

W 1793 roku otrzymał nominację na senatora.

W 1794 roku w wieku 32 lat nagle zmarła żona Dierżawina - Jekatierina Jakowlena. Po pół roku po raz drugi ożenił się z Darją Aleksiejewną Djakową.

Od 1795 roku - prezydent Kolegium Komercyjnego.

W latach 1802-1803 - minister sprawiedliwości Imperium Rosyjskiego

Przez cały ten okres Dierżawin kontynuował pracę literacką - powstały ody Bog, Niech rozgrzmiewa pieśń zwycięstwa, Wielmoża, Wodopad i inne.

7 października 1803 roku został zdymisjonowany ze wszystkich stanowisk.

Po dymisji przeniósł się do swojej posiadłości Zwanka w gubernii nowogrodzkiej. W ostatnich latach życia zajmował się działalnością literacką.

Dierżawin zmarł wg kalendarza juliańskiego 8 lipca 1816 roku w swojej posiadłości Zwanka. Został pochowany wraz z drugą żoną (zmarła w 1842 roku) w soborze Monasteru Przemienienia Pańskiego Warłaama Chutyńskiego niedaleko Nowogrodu Wielkiego. Dierżawin nie miał dzieci.

W czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej budowle monasteru zostały uszkodzone przez ostrzał artyleryjski i przez ponad 40 lat znajdowały się w ruinie. W 1959 roku odbyło się przeniesienie szczątków Dierżawina i jego żony do Kremlu Nowogrodzkiego w Nowogrodzie Wielkim.

W 1993 roku, po zakończeniu restauracji Monasteru Przemienienia Pańskiego Warłaama Chutyńskiego[2], z okazji 250-lecia urodzin Dierżawina, szczątki pisarza i jego żony zostały przeniesione z powrotem do grobowca w monasterze.

Wybrana twórczość[edytuj | edytuj kod]

Wiersze[edytuj | edytuj kod]

  • 1779 - Na śmierć księcia Mieszczerskiego[3] (ros. На смерть князя Мещерского)
  • 1779 - Na urodziny porfirogenety północy[4] (ros. На рождение в Севере порфирородного отрока)
  • 1788 - Osien' wo wriemia osady Oczakowa (ros. Осень во время осады Очакова)
  • 1789 - Na Sczastije (ros. На Счастие)
  • 1791 - Ko wtoromu sosiedu (ros. Ко второму соседу)
  • 1794 - Na wzięcie Warszawy[5] (ros. На взятие Варшавы)
  • 1794 - Buria (ros. Буря)
  • 1800 - Snigir' (ros. Снигирь)
  • 1804 - Lebied' (ros. Лебедь)
  • 1806 - Tęcza (wiersz)Tęcza[6] (ros. Радуга)
  • 1816 - Ostatni wiersz[7] (ros. Река времен в своем стремленьи...)
  • Lisica i zające[8] (ros. Лисица и Зайцы)

Ody[edytuj | edytuj kod]

  • 1782 - Fielica (ros. Фелица)
  • 1784 - Bog (ros. Бог)
  • 1791 - Niech rozgrzmiewa pieśń zwycięstwa (ros. Гром победы, раздавайся!) - pierwszy nieoficjalny hymn Imperium Rosyjskiego; autorem muzyki jest Józef Kozłowski
  • 1794 - Wielmoża (ros. Вельможа)
  • 1798 - Wodopad (ros. Водопад)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła w języku angielskim

Źródła w języku rosyjskim

Przypisy