Gegowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Obszar osadnictwa gegijskiego (kolor niebieski)

Gegowie – jedna z dwóch największych (obok Tosków) albańskich grup etnicznych, zamieszkujących obszar Kosowa, południowej Czarnogóry, zachodniej Macedonii i Albanii, na północ od rzeki Shkumbin. Posługuje się dialektem gegijskim języka albańskiego (gegërishtja). Społeczność gegijska jest dwuwyznaniowa – większość wyznaje islam, grupę mniejszościową stanowią katolicy. Albański działacz narodowy i pisarz Pashko Vasa w XIX w. pisał o pochodzeniu nazwy Gegów, wywodząc je od słów: Gjiant, Gegant, Gigand, oznaczających olbrzymów. Nawiązywał też do słów Homera, który w Iliadzie pisał, że ziemia za Górami Akrokeraunijskimi jest zamieszkana przez olbrzymów.

Constantin Chekrezi opisywał Gegów jako bałkańskich Cyklopów, uznając ich za najwyższych mieszkańców Bałkanów w odróżnieniu od Tosków, którzy nie odznaczali się tak imponującym wzrostem[1].

Henry Tozer wyróżniał charakterystyczne elementy gegijskiego stroju męskiego, za które uważał czerwone kamizelki i krótkie białe spodnie[2]. W 1871 Zef Jubani zebrał i wydał w Trieście pierwszy zbiór tekstów Folkloru Gegów.

W okresie rządów osmańskich Gegowie, zamieszkujący niedostępne tereny północnej Albanii, zachowywali daleko idącą niezależność wobec imperium osmańskiego, a także klanową strukturę społeczeństwa. Ich życie codzienne regulowały zasady prawa zwyczajowego[3].. Większość Gegów utrzymywała się z pasterstwa i uprawy roli. Polityka centralizacji państwa osmańskiego i wprowadzenia stałych podatków na obszarach gegijskich powodowała, że stali się oni siłą napędową antyosmańskich wystąpień ludności albańskiej w XIX w. Do zakończenia II wojny światowej Gegowie dominowali w albańskiej elicie politycznej. Po przejęciu władzy przez komunistów rolę dominującą zdobyli pochodzący z południowej Albanii – Toskowie[4]. Po śmierci Envera Hodży jego miejsce zajął wywodzący się z Gegów - Ramiz Alia. Z jego inicjatywy we władzach partii pojawili się przedstawiciele młodej generacji polityków pochodzących z północnej części kraju. Po obaleniu systemu komunistycznego politycy z północnej Albanii zdominowali nową elitę polityczną, aż do Rewolucji Piramidowej w 1997.

Przypisy

  1. Constantin Chekrezi: Albania Past and Present. BiblioBazaar, 2009, s. 189. ISBN 9781113612663. (ang.)
  2. Henry F. Tozer: Researches in the Highlands of Turkey including Visits to Mounts Ida Athos, Olympus and Pellion. J. Murray, 1869, s. 213. (ang.)
  3. Tadeusz Czekalski: Albania w latach 1920–1924 – aparat państwowy i jego funkcjonowanie. Katowice: 1998, s. 14–21.
  4. James Minahan: One Europe, many nations: a historical dictionary of European national groups. Greenwood Publishing Group, 2000, s. 29. ISBN 9780313309847. (ang.)