Gemma (kamień)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
kamea
intaglio

Gemma (łac. pączek, oczko winorośli, drogi kamień) – kamień szlachetny lub półszlachetny, o kształcie okrągłej lub owalnej płytki ozdobiony reliefem. Gemma z reliefem wklęsłym to intaglio (albo integlia), z wypukłym kamea.

Gemmy były popularne jako ozdoby lub pieczęcie w cesarstwie rzymskim oraz na starożytnym Bliskim Wschodzie. W Rzymie prawdopodobnie pierwszym, który nosił na ręku gemmę, był Scypion Afrykańczyk[1]. Wytwarzano je już w Mezopotamii, Egipcie (gemmy o kształcie skarabeoidalnym - skarabeusz) i Starożytnej Grecji. Pełniły rolę dekoracyjną, a czasem nawet religijną i magiczną. Przedstawiano na nich postacie ludzkie, mitologiczne, zwierzęta, rośliny lub symbole religijne. Pod koniec okresu hellenistycznego zaczęto wykonywać tanie naśladownictwa gemm w szkle.

W średniowiecznej Europie były bardzo wysoko cenione jako dekoracje relikwiarzy czy oprawy ksiąg liturgicznych, a także stosowane zamiast pieczęci. W Polsce stosowali je Mieszko Stary oraz Przemysł II, co wiemy z zachowanych odcisków na dokumentach. Odcisk gemmy jest też na dokumencie zawarcia Pokoju Toruńskiego w 1466 roku.

Jedna z najstarszych i najcenniejszych gemm na świecie, bizantyjska intaglia z heliotropu, znajduje się w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej w Przemyślu (zobacz: gemma przemyska).

W Polsce gemmy to bardzo rzadkie znalezisko. Do tej pory odkryto je w:

  • Międzyrzeczu - w 1954 r. w czasie badań archeologicznych na międzyrzeckim zamku. Gemma Gordiana III (238-244 r. n.e.). Wykonana jest z karneolu.
  • Starachowicach
  • Gnieźnie
  • Poznaniu - w 2006 roku w czasie wykopalisk na Ostrowie Tumskim. Odkryta gemma datowana jest na II-III w n.e. Wykonana jest z karneolu, zdobiona wklęsłą rzeźbą lwa, pierwotnie oprawiona była w pierścieniu. Do Polski trafiła ok. X-XI wieku[2].
  • Przemyślu (gemma przemyska)
Wikimedia Commons
Wikimedia Commons

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Maria Piechocka-Kłos, Noce attyckie 2.24. O dawnej oszczędności i o starożytnych ustawach dotyczących wydatków, (Komentarz do Leges Sumptuariae), UWAM, Poznań 2012, ISBN 978-83-232-2467-9, s. 29.
  2. Diana Kolbuszewska, Antyczna gemma z Poznania, 30 listopada 2006 Gazeta Wyborcza