General Carleton

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj

Na mapach: 54°50′15″N 18°03′43″E / 54.8375, 18.06194

General Carleton[1]
General Carleton[1]
Bandera  Wielka Brytania
Port macierzysty Whitby
Data budowy 1777 Whitby
Data zatonięcia 27 września 1785 koło Dębek
Stocznia Thomas Fishburn, Whitby, Wielka Brytania
Właściciel Margaret i Nathaniel[2] Campion
Materiał drewno
Typ ożaglowania bark
Powierzchnia ożaglowania ok. 900[3] (930[4]) m²
Liczba żagli 27[5]
Liczba masztów 3
Wysokość maks. masztów (H) ok. 39[3] (39[4]) m
Długość całkowita (L) ok. 43,7[4] m
Długość kadłuba 33,3[4] m
Długość po pokładzie 30,92[3] m
Długość linii wodnej 32,08 (30,92[4]) m
Szerokość (B) 9,06 (8,89[4]) m
Zanurzenie (D) 5,2 m
Masa całkowita 400[3] t
Pojemność 370[3] (397[4])
Wyporność ok. 500[6] (550[4]) t
Prędkość maks. 7-8[3] w
Załoga 12-15[3]
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
orientacyjny wygląd General Carleton - replika HM Bark Endeavour - "bliźniaczy" statek General Carleton w Cooktown, 2003
replika HM Bark Endeavour na kotwicy widoczna od rufy, "bliźniaczy" statek General Carleton
replika HM Bark Endeavour w Sydney od dziobu "bliźniaczy" statek General Carleton, widok takielunku, 2005

General Carleton – brytyjski statek towarowy - węglowiec, bark o wysokiej dzielności morskiej[3], zwodowany w 1777 roku w Whitby. Zatonął w silnym sztormie 27 września 1785 roku w pobliżu ujścia Piaśnicy, niedaleko miejscowości Dębki, w rejsie ze Sztokholmu[7], oznaczony jako "Wrak W-32". Kapitan William Hustler (1753-1785) oraz 17 członków załogi poniosło śmierć w katastrofie[8].

Spis treści

[edytuj] Budowa i historia

Statek zbudowany w stoczni Thomasa Fishburna w Whitby, tej samej, co HM Bark Endeavour (posiadał identyczne wymiary[9], takielunek i konstrukcję co HM Bark Endeavour), na którym kapitan James Cook odbył pierwszą wyprawę (1768-1771). Nazwany na cześć gen. Guy'a Carletona (1724-1808), służącego w armii angielskiej w Ameryce Północnej w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych po stronie brytyjskiej, m.in. pełniącego funkcję gubernatora Quebec.

General Carleton 12 marca 1777 wyszedł w swój pierwszy rejs do Rygi; w latach 1777-1785 kursował między portami brytyjskimi a bałtyckimi - głównie Rygą. Od 1782 jako pomocnicza jednostka logistyczna Royal Navy w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych, co m.in. chroniło marynarzy General Carletona przed poborem do Royal Navy.

[edytuj] Zatonięcie statku General Carleton 27 września 1785

Przyczyną zatonięcia 27 września 1785 General Carleton stojącego na kotwicy w pobliżu brzegu przy ujściu Piaśnicy była nagła zmiana pogody i nadejście gwałtownego, bardzo silnego sztormu o sile huraganu, co spowodowało wyrwanie i wleczenie kotwicy lub kotwic[10] i przesunięcie ładunku żelaza.

[edytuj] Opowieść rybaka - "legenda o zatopionym żaglowcu"

Wśród rybaków w Dębkach popularna była legenda o zatopionym przed laty żaglowcu. "...Według relacji nestora rybaków z Dębek Jana Felknera: ...”Trzydzieści lat temu zerwały nam się sieci, jak żeśmy je stawiali. Woda klarowna była i zobaczyliśmy jakieś wraki na dnie. Później sąsiad, August Gren, opowiedział mi taka historię: Płynął z Sankt Petersburga angielski drewniany statek. Zerwał się wiatr północno-zachodni, urwało mu ster i zdryfował ku brzegowi. Zakotwiczono statek i załoga zeszła na brzeg. Za Piaśnicą - to jest rzeczka, która w Dębkach płynie - mieszkał niejaki Ketelhut[11]. On to ugościł załogę, dał posiłek i wina przyniósł, wódki albo whisky, jak to się po angielsku mówi. I tam sobie ubaw zrobili. Podczas tej zabawy dziadek gospodarza podsłuchał, jak po tej wódce powiedzieli, że na tym statku jakieś bogactwo jest. Popłynął więc Ketelhut do niego swoją łajbą rybacką, wszedł po drabinie i to, co mu w oczach błyszczało, zabierał. Wpłynął do Piaśnicy i dotarł do kanału Biała Góra, gdzie w zagajnikach to dobro błyszczące schował. A że było mu mało, popłynął raz jeszcze, zanim marynarze potrzeźwieli i na statek wrócili. Te kosztowności, które sobie wziął, zakopał. Na drugi dzień zerwał się sztorm i rozbił łajbę, która z całą załogą poszła na dno. Ketelhut sprzedał gospodarstwo i z tym bogactwem, które sobie złowił, wyjechał, ale po paru latach wrócił żeby to ostatnie złoto, które zakopał, odnaleźć. Ale tam były ruchome wydmy. Piaskiem przesypywało z miejsca na miejsce i przez te dwadzieścia lat teren zmienił wygląd. Nic nie znalazł”...."[12].

[edytuj] Odkrycie wraku

Wrak statku odkryty przez Michała Woźniewskiego (1989)[13] dzięki relacjom o zaczepianiu sieci rybackich w miejscu spoczynku wraku i legendzie o zatopionym żaglowcu, na przybliżonej pozycji 54°50′15″N 18°03′43″E / 54.8375, 18.06194[14], wg WGS84, badany systematyczne w latach 1995-1998 przez Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku. Wydobyte zabytki, m.in. dzwon okrętowy z napisem "General Carleton of Whitby 1777" umożliwiły natychmiastową identyfikację statku. Ogółem wydobyto przeszło 700 zabytków z XVIII w., m.in. wyposażenie okrętowego, przedmiotów codziennego użytku, przyrządów nawigacyjnych, kolekcję roboczej marynarskiej odzieży angielskiej[15], monet, kolekcja[16] klamerek[17] do obuwia, broni, itp.

[edytuj] Lista załogi

Lista załogi w ostatnim rejsie (wg Lloyd's Register of Shipping zginęło łącznie 18 osób z załogi, 3 ocalały[8]):

William Hustler – kapitan
John Swan – pierwszy oficer - prawdopodobnie ocalał
John Pearson – cieśla okrętowy
James Woolf – kucharz okrętowy
George Oswell – marynarz - wyokrętowany 22 czerwca 1785 w Londynie
Henry Bailes – marynarz
William Clark – marynarz
Thomas Wooland – marynarz
Benjamin Moore – marynarz
Thomas Simpson – marynarz
William Bailies – marynarz
Lancelot Malson – marynarz
Nicholas Theaker – marynarz
George Taylor – marynarz
John Purvis – marynarz
Andrew Gibson – marynarz
Andrew Noble – marynarz
Thomas Edes – marynarz
John Johnson – chłopiec okrętowy[18]
Rich Trueman – chłopiec okrętowy
John Noble – chłopiec okrętowy
Richard Neal – chłopiec okrętowy
James Hart – chłopiec okrętowy
John Thompson – chłopiec okrętowy
John Frazer – chłopiec okrętowy

Przypisy

  1. ↑ HM Bark Endeavour, "bliźniaczy" statek General Carleton, orientacyjny szkic Francis Joseph Bayldon, 1924
  2. ↑ zm. 1783, po jego śmierci armatorem została żona Margaret Campion
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 dane orientacyjne z "bliźniaczego" HM Bark Endeavour za: Ship, famous ENDEAVOR (ang.). An Encyclopaedia of New Zealand. [dostęp 1 kwietnia 2009].
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 dane repliki HM Bark Endeavour zbudowanej na podstawie archiwalnej dokumentacji za: HMB Endeavour replica - specifications (pl. dane repliki HMB Endeavour) (ang.). Australian National Maritime Museum. [dostęp 2 kwietnia 2009].
  5. ↑ 9 rejowych, 8 sztaksli, 10 lizeli za: HMB Endeavour replica - specifications (pl. dane repliki HMB Endeavour) (ang.). Australian National Maritime Museum. [dostęp 2 kwietnia 2009].
  6. ↑ Per Åkesson: General Carleton of Whitby – British ship sunk in 1785 and discovered in 1995 (ang.). www.abc.se. [dostęp 1 kwietnia 2009].
  7. ↑ zapis w archiwum w Sztokholmie o załadunku General Carleton 30 lipca 1785 ok. 590 ton żelaza dla odbiorcy w Londynie za: Waldemar Ossowski: WRAK STATKU GENERAL CARLETON, 1785 (ang. THE GENERAL CARLETON SHIPWRECK, 1785) Tom I - Badania Archeologiczne Centralnego Muzeum Morskiego wydanie dwujęzyczne: polsko-angielskie. Gdańsk: 2008. ISBN 978-83-924360-1-0. [dostęp 2009-04-01].  s. 7
  8. ↑ 8,0 8,1 niektóre raporty podają 25 osób, inne 18 osób, inne sugerują większą liczbę uratowanych za: Jon Stokoe: Mystery still surrounds fate of General Carleton sailors (ang.). Whitby Gazette. [dostęp 1 kwietnia 2009].
  9. ↑ długość i szerokość General Carleton odpowiednio 32,08 m i 9,06 m HM Bark Endavour: 32 m; 8,9 (9) m; ten sam typ ożaglowania bark, ta sama stocznia w Withby, pozwalają nazywać statki "bliźniaczymi"
  10. ↑ prostopadła do linii brzegu pozycja wraku i druga kotwica na dnie za: Waldemar Ossowski: WRAK STATKU GENERAL CARLETON, 1785 (ang. THE GENERAL CARLETON SHIPWRECK, 1785) Tom I - Badania Archeologiczne Centralnego Muzeum Morskiego wydanie dwujęzyczne: polsko-angielskie. Gdańsk: 2008. ISBN 978-83-924360-1-0. [dostęp 2009-04-01].  s. 10 oraz Emilia Krzystowska: Wrak W-32 "General Carleton of Withby" (pol.). [dostęp 1 kwietnia 2009].
  11. ↑ nazwisko Ketelhut występuje w Polsce nosi je 5 osób za: prof. Kazimierz Rymut (red.): Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych (pol.). Instytut Języka Polskiego PAN. [dostęp 7 kwietnia 2009]. Ketelhut jest prawdopodobnie fonetycznym zapisem angielskiego nazwiska Kettlehut.
  12. ↑ za: Waldemar Ossowski: WRAK STATKU GENERAL CARLETON, 1785 (ang. THE GENERAL CARLETON SHIPWRECK, 1785) Tom I - Badania Archeologiczne Centralnego Muzeum Morskiego wydanie dwujęzyczne: polsko-angielskie. Gdańsk: 2008. ISBN 978-83-924360-1-0. [dostęp 2009-04-01].  s. 1
  13. ↑ Marek Szulc: Wraki a środowisko morskie (pol.). Eko i my. [dostęp 2 kwietnia 2009].
  14. ↑ Jon Stokoe: Mystery Mystery of Whitby shipwreck at bottom of the Baltic (ang.). Whitby Gazette. [dostęp 1 kwietnia 2009].
  15. ↑ typu (ang.) "slops" za: Waldemar Ossowski: WRAK STATKU GENERAL CARLETON, 1785 (ang. THE GENERAL CARLETON SHIPWRECK, 1785) Tom I - Badania Archeologiczne Centralnego Muzeum Morskiego wydanie dwujęzyczne: polsko-angielskie. Gdańsk: 2008. ISBN 978-83-924360-1-0. [dostęp 2009-04-01].  s. 4; podstawowe znaczenie slops to pomyje, także krótkie męskie spodnie - pl. pludry, zob. też slops; wg słownika Wordnet Dictionary ang. slops - cheap clothing (as issued to sailors) - pl. niskiej jakości sorty odzieży (wydawane marynarzom) za: Wordnet Dictionary. [dostęp 2 kwietnia 2009].
  16. ↑ ilości handlowe za: Waldemar Ossowski: WRAK STATKU GENERAL CARLETON, 1785 (ang. THE GENERAL CARLETON SHIPWRECK, 1785) Tom I - Badania Archeologiczne Centralnego Muzeum Morskiego wydanie dwujęzyczne: polsko-angielskie. Gdańsk: 2008. ISBN 978-83-924360-1-0. [dostęp 2009-04-01]. 
  17. ↑ powszechnie używanych w obuwiu XVIII w. zamiast sznurowadeł - np. wzory kalmerek do obuwia XVIII w. (ang.). [dostęp 3 kwietnia 2009].
  18. ↑ ang. servant - dosł. służący - tu: pol. junga

[edytuj] Linki zewnętrzne

[edytuj] Literatura

[edytuj] Zobacz też

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=General_Carleton&oldid=29558089”
Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Drukuj lub eksportuj
Narzędzia