Geo-bukseon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Geo-bukseon (statek-żółw)
Replika (duplikat) z Muzeum-Pomnika Poległych w Seulu
Replika (duplikat) z Muzeum-Pomnika Poległych w Seulu
Klasa Panokseon
Historia
Wodowanie 20-40 jednostek
 Chosŏn
Wejście do służby 27 marca 1592
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Geo-bukseon lub Kŏbuksŏn (kor. 거북선), znany również jako "statek-żółw", to typ okrętu wojennego, używany przez Królewską Marynarkę Wojenną koreańskiej dynastii Joseon od XV do XIX w. Za prototyp pancernika uchodzi statek, użyty przez flotę koreańską w czasie japońskiej inwazji w roku 1592.

Powstanie okrętu[edytuj | edytuj kod]

Oficjalnie za twórcę tego statku uchodzi sam głównodowodzący floty koreańskiej z czasów wojny japońsko-koreańskiej, admirał Yi Sun-sin (1545–1598). Admirał Yi do dziś jest bohaterem narodowym Korei. Dzięki jego taktycznym zdolnościom zadano japońskiej flocie duże straty, co w efekcie walnie przyczyniło się do klęski Cesarstwa w tej wojnie. Spektakularne sukcesy na morzu flota królestwa Joseon zawdzięczała przede wszystkim użyciu geo-bukseonów.

Jednak prawdopodobnie główną rolę w ich zbudowaniu odegrał słynny uczony i konstruktor, Na Daeyong. Wspólnie z Yi Sun-sinem unowocześnił on istniejące wcześniej, bo już w XV wieku plany i zbudował prototyp, którego wodowanie i próbny rejs miał miejsce w kwietniu 1592, zaledwie kilka tygodni przed japońską inwazją.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

W chwili japońskiego ataku we flocie koreańskiej pływały zaledwie trzy statki-żółwie. Po raz pierwszy wykorzystano je w bitwie na północ od wyspy Namhae, pod koniec czerwca 1592. Geo-bukseon pomyślany był od początku jako statek ofensywny. Jego długość w górnej części dochodziła do 37 m (w dolnej części do 20 m), szerokość do 8,5 m (w dolnej części 4,5 m), a wysokość do 3,65 m. Kadłub wzorowano na konstrukcji istniejących statków handlowych i okrętów wojennych.

Za model służyła tradycyjna płaskodenna barka bez stępki. Pokład umieszczono na wysokości około 2,5 m, znajdowały się na nim stanowiska dla minimum 20 wioślarzy (po dziesięć stanowisk na burcie), pracujących na dwie zmiany. Wiosła, innego kształtu niż europejskie, specjalnie wyprofilowano, co pozwalało uzyskiwać większe prędkości, a także – podobno – przy odpowiednim użyciu wywołać falę, zdolną wywrócić statek przeciwnika.

Oprócz tego w burtach znajdowały się otwory na 12 dużych dział i 22 mniejsze. Kamienne i metalowe pociski różnego kalibru pozwalały razić wroga na odległość dochodzącą nawet do 4 km[1]. Dodatkowe działka znajdowały się przy sterze na rufie i na dziobie, oraz w głowie wieńczącego dziób żółwia, od którego statek wziął swą nazwę. Nad statkiem powiewała bandera z chińskim znakiem oznaczającym żółwia. W późniejszym okresie pojawiły się statki z wizerunkiem głowy smoka lub demona.

Na pokładzie znajdowały się także 24 przedziały (12 po każdej stronie), z których 3 służyły jako zbrojownia i magazyny amunicji, dwa zaś jako składy narzędzi oraz kajuty dla wypoczywających wioślarzy i załogi. Pomieszczenie dla kapitana znajdowało się z lewej strony górnego pokładu, z prawej zaś usytuowano pomieszczenie dla oficerów.

Załogę, liczącą do 160 osób, wyposażono w broń białą – szable i pałasze oraz w muszkiety i łuki, a także bosaki i kotwice służące do abordażu obcych jednostek.

Wartość bojowa i rola okrętów w wojnie japońsko-koreańskiej 1592-1598[edytuj | edytuj kod]

Zaletami geo-bukseonów była ochrona załogi uzyskana dzięki pancerzowi, wiosła – uniezależniające od siły wiatru – oraz siła ognia. Główne wady stanowiły powolność i mała zwrotność, spowodowane zbyt ciężką w stosunku do kadłuba budową nadburcia, co utrudniało manewrowanie. Te niedoskonałości nie przeszkadzały jednak w odnoszeniu spektakularnych zwycięstw nad liczebniejszą flotą japońską. Najsłynniejsze zwycięstwa Koreańczycy odnieśli w 1592 pod Okp'o, w czerwcu pod Dangpo, Hansan i Busan, zatapiając, uszkadzając lub przejmując ponad 200 wrogich jednostek.

W tym samym czasie flota koreańska straciła zaledwie jednego wiceadmirała i kilkudziesięciu marynarzy, lecz nie zatopiono żadnego z jej okrętów. Przewaga na morzu pozwoliła zablokować drogę japońskim posiłkom, zmierzającym na kontynent i ostatecznie – wypędzić agresorów z Półwyspu Koreańskiego.

Współczesne próby rekonstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Mimo podejmowanych wcześniej prób, dopiero w 1979 dokonano udanej rekonstrukcji geo-bukseonu, którego kopię naturalnej wielkości można obecnie zwiedzać w dawnej bazie morskiej Yi Sun-sina, mieście Yeosu w prowincji Gyeongsang Południowy.

Przypisy

  1. Joanna Rurarz, Historia Korei, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2005, s. 288. ISBN 83-89899-28-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Iain Dickie, Martin J. Dougherty, Phyllis G. Jestice, Christen Jörgensen, Rob S. Rice: Fighting Techniques of Naval Warfare 1190 BC − Present. New York: Metro Books, 2009. ISBN 978-1-4351-4533-7.
  • Joanna Rurarz: Historia Korei. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2005, s. 286-289. ISBN 83-89899-28-0.