Geografia Czarnogóry

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mapa Czarnogóry

Czarnogóra jest niewielkim państwem utworzonym w wyniku rozpadu dawnej Jugosławii. Kraj na Półwyspie Bałkańskim i cechuje się łagodnym klimatem na wybrzeżu i górskim, chłodnym w głębi lądu. Przyroda Czarnogóry jest bardzo zróżnicowana ze względu na klimat i rzeźbę terenu.

Powierzchnia, położenie i granice[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia – 13 812 km²

Współrzędne skrajnych punktów geograficznych Czarnogóry to:

Kraj rozciąga się na długości 78 km (w mierze kątowej 0° i 42') w wymiarze północ – południe oraz 155 km (1° 55') w wymiarze wschód – zachód. Latem na północy dzień jest dłuższy o ok. 10 minut niż na południu, zimą – odwrotnie.

Serbia i Czarnogóra

Czarnogóra graniczy z następującymi państwami:

Linia brzegowa – 293,5 km

Budowa geologiczna i rzeźba[edytuj | edytuj kod]

Czarnogóra jest krajem w większości górzystym, którego obszar zajmują Góry Dynarskie wykształcone w orogenezie alpejskiej. Obszary górzyste Czarnogóry wznoszą się średnio na 2000 m n.p.m. Góry zbudowane są głównie z wapienia oraz z dolomitów, występuje rzeźba krasowa. Najwyższy szczyt Zla Kolata o wysokości 2534 m n.p.m. leży na granicy z Albanią na południu kraju. Drugi co do wielkości szczyt Bobotov Kuk wznosi się na 2522 m n.p.m. i znajduje się w północnej części kraju. Obszary nizinne zajmują niewielki teren i skupiają się w strefie wybrzeża, a poza nim w kotlinie Jeziora Szkoderskiego.

Występują gleby bielicowe oraz czerwonoziemy zwane terra rosa. Doliny rzeczne pokrywają aluwia, miejscami występują czarnoziemy. Większość powierzchni kraju zajmują górskie formacje gleb nie nadające się do użytku rolnego. Obszary przydatne roliczo obejmują zaledwie 5% terytorium kraju.

pasmo gór Orjen w Górach Dynarskich

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Cały obszar Czarnogóry leży w strefie klimatu podzwrotnikowego, przy czym w głębi lądu występuje jego górska, chłodniejsza odmiana, a w strefie nadbrzeżnej typ śródziemnomorski. W strefie gór i dolin śródgórskich cechą klimatu jest piętrowość.

Temperatury w strefie nadbrzeżnej, a także w stolicy kraju Podgoricy są łagodne. Średnie wartości w styczniu wynoszą 5 °C, zaś w lipcu 26 °C. Latem często występują upały w związku z napływem mas powietrza zwrotnikowego. Lata są zazwyczaj suche, a zimy łagodne i deszczowe. W głębi lądy jest chłodniej. Na obszarach przedgórskich latem średnia termiczna to już 22 °C. Zimą w górach panuje mróz, średnia wartość termiczna −3 °C.

Opady są bardzo obfite. Najniższe, wynoszące 1000 mm rocznie występują w górach w głębi lądu, a najwyższe przekraczające 4000 mm rocznie występują na górskich stokach leżących od strony morza. Maksymalne opady wynoszą do 5000 mm – 5317 mm w paśmie Orjen. Największe wartości opadowe przypadają na okres jesienno-zimowy. Pokrywa śnieżna w górach utrzymuje się do 120 dni. Opady śniegu na wybrzeżu należą do rzadkości.

Wody[edytuj | edytuj kod]

Rzeki[edytuj | edytuj kod]

Sieć rzeczna Czarnogóry należy do zlewisk dwóch mórz – Adriatyckiego i Czarnego. Główny dział wodny tworzą wysokie grzbiety Gór Dynarskich. Tara, Piva, Lim oraz ich dopływy spływają do Morza Czarnego. Do Adriatyku wody swe kierują Morača, Zeta (przez Jezioro Szkoderskie i rzekę Bunë) oraz wiele krótkich i górskich rzek zasilanych przeważnie ze źródeł podziemnych. Najdłuższą przepływającą przez Czarnogórę rzeką jest Tara, która zmierza w kierunku północno-zachodnim, niemal równolegle do brzegu morskiego oraz grzbietów Gór Dynarskich. Płynące głębokimi kanionami Tara i Piva łączą się, dając początek Drinie. Odmienny bieg mają Morača i Zeta, dwie główne rzeki czarnogórskiego zlewiska Adriatyku. Zeta wpadająca do Moračy, w przeciwieństwie do Tary i Pivy, spływa na południowy wschód. Dolina Moračy położona jest prostopadle do linii brzegowej Adriatyku. Wpadająca do Jeziora Szkoderskiego rzeka Morača ma w górnym biegu bardzo duży spadek. Miejscami na odcinku 1 km poziom wód obniża się aż o 19,7%. Do Adriatyku wpływa też wiele potoków, które są końcowymi odcinkami tzw. ponornic – rzek, które na znacznej długości płyną podziemnymi korytarzami.

Jeziora[edytuj | edytuj kod]

Największym zbiornikiem wodnym w Czarnogórze jest Jezioro Szkoderskie (Skadarsko jezero). Powstałe w wyniku procesów krasowych zajmuje dno wielkiego polja. Wiosną, gdy okalające je niziny ulegają zalewaniu, jezioro osiąga maksymalną powierzchnię 530 km². Jezioro to jest kryptodepresją, co oznacza, że jego dno znajduje się poniżej poziomu morza. W Durmitorze, Bjelasicy, Prokletijach spotyka się liczne, małe jeziora polodowcowe, z których największe, Plavsko jezero, ma powierzchnię 1,99 km². Próbując wykorzystać potencjał energetyczny górskich rzek, utworzono także kilka jezior zaporowych. Największe z nich, Pivsko jezero, ma powierzchnię 112 km².

Flora i fauna[edytuj | edytuj kod]

W kraju istnieją dwie formacje roślinne. W strefie wybrzeża, gdzie panuje ciepły śródziemnomorski klimat, występuje roślinność śródziemnomorska, wśród której dominują zarośla makii. Poza makią rosną gaje oliwne oraz piniowe, a także różne gatunki palm (głównie daktylowce) i cedry libańskie. Na terenach górzystych rosną gatunki roślin charakterystycznych dla klimatu umiarkowanego. W niskich partiach gór przeważają dęby, buki i jesiony, zaś wyżej sosny i świerki, a ponad nimi powyżej 2000 m n.p.m. łąki alpejskie i w końcu nagie skały.

Świat zwierząt jest typowy dla środkowej i wschodniej Europy. W górach, na obszarach leśnych występują gatunki powszechne dla lasów Europy, jak dziki, jelenie i lisy. Ponadto w górskich lasach występują nielicznie występują wilki i niedźwiedzie. W strefie wybrzeża, na południu kraju żyją gatunki Regionu Śródziemnomorskiego jak szakale. Liczne są węże i jaszczurki.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

W Czarnogórze utworzonych zostało pięć parków narodowych. Są to:

  • Park Narodowy Durmitor (serb. i czarnog. Naciolnalni Park Durmitor) – powierzchnia: 39 tys. ha, park znajduje się w pobliżu miasta Žabljak, obejmuje piękny, a zarazem najgłębszy w Europie (1300 m) kanion rzeki Tary
  • Park Narodowy Lovćen (serb i czarnog. Nacionalni Park Lovćen) – powierzchnia: 6,4 tys. ha, znajduje się w pobliżu Zatoki Kotorskiej i obejmuje góry Štirovnik (1749 m n.p.m.) i Jezerski vrh (1657 m n.p.m.)
  • Park Narodowy Biogradska Gora (serb. i czarnog. Nacionalni Park Biogradska Gora) – powierzchnia: 5,4 tys. ha, położony pomiędzy rzekami Tara i Lim, na jego terenie znajduje się kilka jezior, w tym największe – Biogradskie (1094 m n.p.m.), a najwyższa góra to Zekova Glava – 2137 m n.p.m.
  • Park Narodowy Jeziora Szkoderskiego (serb i czarnog. Nacionalni Park Skadarsko Jezero) – powierzchnia: 40 tys. ha, obejmuje znaczną część czarnogórskiego fragmentu Jeziora Szkoderskiego.
  • Park Narodowy Prokletije – powierzchnia 16,6 tys. ha, chroni wysokogórski krajobraz o alpejskim charakterze, z elementami górskiej rzeźby polodowcowej i bogatą wysokogórską florą i fauną.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Geograficzna Świata: Europa. Wydawnictwo OPRES Kraków 1998 ISBN 83-85909-36-2

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]