Geografia Demokratycznej Republiki Konga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mapa kraju

Demokratyczna Republika Konga (dawniej Zair) jest drugim co do wielkości państwem w Afryce, zajmującym 1/13 powierzchni kontynentu. Państwo leży w południowej części Afryki Środkowej po obu stronach równika. Niepodległość kraj ten uzyskał w 1960 roku, wcześniej był kolonią belgijską. Jest największym krajem na świecie, gdzie językiem urzędowym jest francuski (pomijając Kanadę, gdzie oprócz francuskiego językiem urzędowym jest też angielski). Poza francuskim w kraju używa się wiele rdzennych języków.

Powierzchnia i granice[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia – 2 345 409 km². Rozciągłość kraju wynosi 2100 km z południa na północ i 2200 km ze wschodu na zachód. Kraj zbliżony jest kształtem do kwadratu.

Skrajne punkty: na północ – 5°20'N, na południe – 13°30'S, na zachód – 12°10'E, na wschód – 31°08'E

Demokratyczna Republika Konga graniczy z następującymi państwami (podano długość granic):

Demokratyczna Republika Konga posiada 38 km linii brzegowej.

Widok Demokratycznej Republiki Konga z satelity

Budowa geologiczna i rzeźba[edytuj | edytuj kod]

Większość terytorium Demokratycznej Republiki Konga zajmuje Kotlina Konga. Kraj na mapie fizycznej wydaje się stosunkowo nizinny z wyżynnymi obrzeżami, jednak jego najniższe punkty leżą na 300 – 350 m n.p.m. Cała Kotlina Konga otoczona jest ze wszystkich stron wyżynami i górami.

Na północy kraju między kotliną rzeki Kongo, a doliną rzeki Ubangi, znajdują się płaskowyże o średniej wysokości 600 – 800 m n.p.m. Na południu rzeźba terenu jest bardziej urozmaicona – występują tereny wyżynne, których wysokość wzrasta w kierunku południowo-wschodnim i osiąga tam ponad 2000 m n.p.m. Na wschodzie rozciągają się z północy na południe góry Mitumba. Dalej od nich na wschód leżą wulkaniczne masywy Wirunga o maksymalnej wysokości 4507 m n.p.m. oraz Ruwenzori o wysokości do 5109 m n.p.m. (Szczyt Małgorzaty na Górze Stanleya). Od zachodu Kotlinę Konga oddziela od Atlantyku Wyżyna Dolnogwinejska, której część stanowią góry Mayombe.

Obszar Kotliny Kongo, to rozległy wklęsły teren położony na prekambryjskiej tarczy krystalicznej. Jest on wypełniony lądowymi osadami pochodzącymi z paleozoiku, mezozoiku i kenozoiku. Sama niecka powstała w okresie paleozoiku. Obecnie dno kotliny jest wypełnione zabagnionymi osadami jeziornymi i aluwialnymi. W zachodniej części kotliny leżą szczątkowe jeziora – Tumba i Mai-Ndombe. Kotlina Kongo jest otoczona przez wypiętrzone masywy prekambryjskie. Tworzą one obecnie Próg Dolnogwinejski na zachodzie, na północy Wyżynę Ubangi i góry Mitumba na wschodzie. Na południu kraju zalegają płytowe pokrywy skał osadowych, które są osadzone na krystalicznym podłożu. Wyżyna Katanga, zwana też Wyżyną Shaby, leży w południowo-wschodniej części kraju. Poprzecinana jest zrębami i rowami tektonicznymi. W jednym z rowów leży jezioro Upemba.

W okresie trzeciorzędu na odcinku wschodniej granicy Demokratycznej Republiki Konga nastąpiło pęknięcie bloku prekambryjskiego, przez co powstał głęboki ryft kontynentalny. Jest to obecnie Rów Środkowoafrykański, który częściowo jest wypełniony jeziorami.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Wielkość obszaru Demokratycznej Republiki Konga sprawia, że klimat jest zróżnicowany. Kraj dzieli się na trzy strefy klimatyczne:

  • klimat równikowy wybitnie wilgotny – występuje w Kotlinie Konga oraz w wąskim pasie wybrzeża. Klimat ten cechuje się brakiem pory suchej. Deszcze padają tu co najmniej przez 140 dni w roku, a suma opadów waha się od 1800 do 2000 mm w ciągu roku. Na zboczach gór Mitumba występuje górska odmiana klimatu równikowego. Temperatury są stałe o niskich amplitudach. Wahają się od 24 do 27 °C, jednak im wyżej, tym są niższe. Na zboczach gór Mitumba jest zimniej, nawet o 10 °C.
  • Klimat podrównikowy występuje po obu stronach równika, czyli na północ od Kotliny Kongo i w jej południowej części. W strefie tej leżą płaskowyże i wyżyny otaczające kotlinę. Występuje tam jedna lub dwie pory suche. Im dalej od równika, tym opady są mniejsze. W Kinszasie pora sucha trwa 4 miesiące, a w Lubumbashi na południu kraju – 6 miesięcy. Średnia roczna wysokość opadów zmniejsza się do 1000 mm. Temperatury też ulegają zmianie, a konkretnie ich amplitudy. W okresach bezdeszczowych jest najgoręcej, temperatura wynosi średnio około 30 °C. Pod koniec pór deszczowych temperatury obniżają się do 20 °C. Dotyczy to zwłaszcza obszarów wysoko położonych.
  • Sucha odmiana klimatu podrównikowego występuje jedynie na południowych krańcach Demokratycznej Republiki Konga. Pora sucha trwa co najmniej pół roku, do ośmiu miesięcy. Opady są niskie i nie przekraczają 1000 mm. W porach suchych jest gorąco, choć temperatury nie są tak duże jak w strefie sahelskiej. Jest to spowodowane tym, że obszar lądowy południowej części Afryki jest mniejszy niż północnej.

Wody[edytuj | edytuj kod]

Rzeka Kongo

Na terenie kraju znajduje się druga co do wielkości rzeka Afryki – Kongo. Cały system rzeczny Konga jest zaliczany do jednych z największych systemów rzecznych świata. Pod względem ilości niesionej wody Kongo jest drugą rzeką po Amazonce – niesie około 39 tysięcy metrów na sekundę. Powierzchnia dorzecza wynosi 3,7 mln. km², obejmuje więc obszary poza samą republiką. Długość rzeki wynosi 4667 km. To oznacza, że Kongo jest na trzynastym miejscu pod względem długości rzeką na świecie. Powierzchnia dorzecza na terenie kraju zajmuje 90%.

Największe dopływy Konga to:

prawobrzeżne:

lewobrzeżne:

Długość żeglownych odcinków Konga wynosi 13,5 tysiąca kilometrów. W północno-wschodniej części kraju, wzdłuż najwyższych szczytów łańcucha Mitumba oraz Gór Błękitnych przebiega dział wodny między Nilem a Kongiem. Do zlewiska Nilu należą niewielkie cieki wodne, m.in. Rutshuru, która płynie malowniczą doliną górską, stanowiącą część Rowu Środkowoafrykańskiego. Na dnie tego rowu leżą duże jeziora, takie jak Jezioro Alberta i Jezioro Edwarda. Jeziora te leżą w obszarze dorzecza Nilu. Kiwu i Tanganika leżą w dorzeczu Konga.

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Pokrywa glebowa państwa jest strefowa, uzależniona od stref klimatycznych, związanych z nimi opadów i wielu innych czynników. Do tego trzeba dodać samą wielkość kraju, który zajmuje spory obszar kontynentu. W Kotlinie Konga, po obu stronach równika występują gleby ferralitowe, na których rosną lasy tropikalne. Są one barwy czerwonożółtej. Gleby te mają grubą miąższość, ponieważ w warunkach wilgotnych jakie panują w klimacie deszczowym, skały intensywnie wietrzeją. Minerały pierwotne ulegają więc całkowitemu rozkładowi. Ferrality te są jednak mało próchniczne, ponieważ masa organiczna ulega szybkiej mineralizacji.

Po obydwu stronach kotliny podłoże pokryte jest czerwonymi glebami ferruginowymi, są to gleby typowe dla lasów okresowo wilgotnych i wysokotrawiastych sawann. Gleby te są żyźniejsze od gleb wilgotnych lasów równikowych. W porze suchej gleby te wysychają i w wyniku wytrącania uwodnionych tlenków żelaza uzyskują czerwone zabarwienie. Gleby te mają dużą miąższość próchniczną. Na stokach gór Mitumba, występują górskie odmiany tych gleb. Na pokrywach wulkanicznych można zaś spotkać kambisole. Zachodnią część Demokratycznej Republiki Konga, gdzie tereny są zabagnione, występują żyzne gleysole. Ujście rzeki Kongo jest pokryte bagiennymi glebami namorzynowymi.

Flora[edytuj | edytuj kod]

Mozaika leśno-sawannowa Kotliny Konga

Niemal cały obszar Kotliny Konga porośnięty jest wiecznie zielonymi lasami tropikalnymi. Lasy te charakteryzują się bogactwem wielu gatunków drzew, i krzewów. Lasy Kotliny Konga cechują się także wielowarstwową strukturą drzew i trwałością procesów fizjologicznych. W lasach tych występuje całe mnóstwo lian i porośli, a wiele drzew osiąga 50 metrów wysokości.

Obrzeża kotliny, ale także obszary leżące w samej kotlinie, porośnięte są mozaiką lasów i gęstych drzewiastych sawann. Obszary zachodnie, w ujściu Konga, pokryte są bagiennymi lasami, które są okresowo zalewane. Lasy te są znacznie uboższe gatunkowo niż lasy równikowe. Cechą charakterystyczną tychże lasów są korzenie oddechowe, tzw. pneumatofory, wystające ponad pokrywę glebową. Zbocza gór porastają górskie lasy równikowe. Drzewa tych lasów są niższe niż drzewa rosnące w kotlinie. Powyżej 2500 m n.p.m. występuje roślinność afroalpejska, pozbawiona lasów.

Na północ i na południe od Kotliny Konga występują suche lasy, zrzucające liście w porze suchej. Lasy te w głównej mierze porastają południe kraju. Im dalej na południe, tym lasów jest mniej i pojawia się gęsta sawanna gwinejska. Są to sawanny porośnięte drzewami i wysokimi trawami. Dalej na południe sawanny są nieco rzadsze, a Wyżynę Katanga porastają lasy tropikalne, których wszystkie drzewa całkowicie tracą liście w porze suchej. Niektóre odcinki wybrzeża, zwłaszcza przy ujściu Konga, porastają lasy namorzynowe z charakterystycznymi wyniesionymi ponad lustro wody korzeniami.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Goryl w górskich rejonach Demokratycznej Republiki Konga

Świat zwierząt cechuje ogromne bogactwo gatunków, choć wiele z nich żyje w ukryciu. Poza mnogością małp żyjących na drzewach lasów tropikalnych, w górach można spotkać goryle. Wśród większych gatunków małp, poza gorylami, występuje wiele pawianów i koczkodanów. Ze względu na duża ilość cieków wodnych w Kongu żyje wiele krokodyli i hipopotamów. Rzeki Demokratycznej Republiki Konga cechuje duże bogactwo gatunkowe ryb. W najbardziej niedostępnych miejscach lasów można spotkać spokrewnione z żyrafą okapi. Wyjątkowa jest też różnorodność ptaków, wiele z nich ma wielokolorowe upierzenie, np. bananojady i dzioborożce.

Obszary suchych lasów i sawann także są bogate w rozmaite gatunki zwierząt. Występuje tam szeroki wachlarz zwierząt kojarzonych z kontynentem afrykańskim, takich jak lwy, słonie, bawoły czy hieny, a także antylopy i żyrafy.

Państwo dba o przyrodę. W Demokratycznej Republice Konga utworzono wiele parków narodowych i obszarów ochronnych dla ochrony zarówno roślin, jak i zwierząt. Najbardziej znane z parków to: Wirunga i Upemba. Przyroda wielu tych parków jest jednak zagrożona ze względu na kłusownictwo i trwające w kraju konflikty zbrojne.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Encyklopedia Geograficzna Świata: Afryka. Wydawnnictwo OPRESS, Kraków 1997, ISBN 83-85909-21-4