Geografia Estonii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa Estonii

Estonia jest niewielkim krajem leżącym północno-wschodniej Europie, nad Morzem Bałtyckim. Ten nizinny kraj, cechujący się chłodnym klimatem należy do państw UE, a przed rokiem 1990 był częścią ZSRR.

Powierzchnia, położenie i granice[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia − 45 227 km²

Położenie − Estonia zaliczana jest do krajów Europy Północnej, a dokładnie do Krajów bałtyckich. Leży w północno-wschodniej części Europy, nad wschodnim wybrzeżem Morza Bałtyckiego. Jej północne wybrzeże od leżącej na północ Finlandii, oddziela Zatoka Fińska.

Skrajne punkty: północny 59°45'N, południowy 57°34'N, zachodni 20°30'E, wschodni 28°15'E. Rozciągłość południkowa wynosi 245 km, a równoleżnikowa 380 km wraz z wyspami: Sarema, i Hiuma. Pomijają owe wyspy, rozciągłość ta wynosi 265 km.

Estonia graniczy z następującymi państwami:

  • Łotwa − 343 km
  • Rosja − 338,6 km[1]
  • Finlandia − poprzez wody terytorialne Zatoki Fińskiej, na długości około 330 km.

Linia brzegowa − 3793 km[2]

Mapa satelitarna Estonii

Ukształtowanie poziome[edytuj | edytuj kod]

Estonia poza stałą częścią lądu posiada ponad 1500 wysp i wysepek. U wejścia do głębokiej Zatoki Ryskiej, której większa część leży w granicach Łotwy, leżąc dwie największe wyspy kraju. Są to Serema, która jest największą wyspą kraju i leżąca na północ od niej Hiuma. Łączna powierzchnia wszystkich wysp to 4200 km² co stanowi 9,2% powierzchni kraju. Linia brzegowa jest ogólnie dobrze rozwinięta, choć wschodnia część północnego wybrzeża jest bardziej wyrównana. Zachodnie wybrzeże silnie rozczłonkowane i niskie. Północne zaś jest strome i wysokie.

Budowa geologiczna i rzeźba[edytuj | edytuj kod]

Estonia jest krajem, który zajmuje północno-zachodnią część Niżu Wschodnioeuropejskiego. Krajobraz Estonii jest pochodzenia polodowcowego, noszącego liczne znamiona działalności glacjalnej, są to m.in. liczne głazy narzutowe, których średnica osiąga nawet 8 m. Obszary estońskich wzniesień pokryte są warstwą osadów polodowcowych, poprzecinanych miejscami wychodniami skał wapiennych.

Powierzchnia Estonii jest nizinna. Średnia wysokość nad poziom morza wynosi 50 m. a jedynie 10% powierzchni kraju znajduje się na wysokości powyżej 100 m. Na północy kraju rozciąga się biegnące równoleżnikowo pasmo niewysokich wzniesień. Najwyższym odcinkiem owe pasma jest wysoczyzna Pandivere, gdzie najwyższy szczyt Emumägi wznosi się na 166 m n.p.m. Wzniesienia ciągnące się wzdłuż całego północnego wybrzeża opadają stromą krawędzią ku Zatoce Fińskiej. Wysokość klifów miejscami dochodzi do 100 m.

Na południu rozciągają się liczne morenowe wzgórza. Wysoczyzny te − Sakala, Otepää i Haanja są nieco wyższe niż obszary leżący na północy. Suur Munamägi jest najwyższym punktem kraju, którego wysokość dochodzi do 318 m n.p.m. Pomiędzy wysoczyznami ciągną się zabagnione obniżenia. Na dnach tych obniżeń leżą liczne jeziora. Cała zachodnia i środkowa cześć kraju jest równinna i dużej mierze zabagniona.

Krajobraz Estonii

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Estonia leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, cechującego się niskimi, ale w miarę łagodnymi temperaturami. Mimo bliskości ogromnych mas lądu (Rosja), klimat Estonii posiada cechy przejściowe, kraj leży na styku ścierających się mas powietrza. Są to: powietrze polarno-morskie znad Oceanu Atlantyckiego, które przynosi łagodne temperatury i polarnego (rzadko zwrotnikowego) kontynentalnego ze wschodu.

Temperatury w ciągu całego roku są stosunkowo niskie. Zimą w najzimniejszym miesiącu lutym, na wybrzeżu, oraz na wyspach średnie wartości utrzymują się na poziomie −1 – −2 °C. Izotermy zimowe mają przebieg południkowy. W zimie temperatura wody na powierzchni otwartego morza spada do +1° – +3° C, a przy brzegach, w zatokach i cieśninach − poniżej 0° C. Morze zamarza zwykle w okresie grudzień − styczeń, lód topnieje w kwietniu. Na wschodnich krańcach Estonii jest zimniej i średnie wartości wynoszą około −6 °C. Latem różnice termiczne są minimalne i w całym kraju w najcieplejszym miesiącu lipcu wartości te utrzymują cię na poziomie 17–18 °C. Temperatury powyżej 30 stopni należą do rzadkości, które z reguł zdarzają 1-3 razy w roku.

Opady atmosferyczne wynoszą od 500 mm na zachodzie do 700 mm na wzgórzach morenowych. Najwięcej opadów notuje się w okresie letnim. W zimie braki ciepła w znacznej mierze wypełniają przepływy ciepłego powietrza z Atlantyku Parowaniu ulega jedynie 50–60% opadów, stąd charakterystyczna dla Estonii jest nadmierna wilgotność. Pogoda w Estonii zmienia się w każdej porze roku, w związku z częstymi zmianami masy powietrznej. Nadchodzenie wilgotnego i ciepłego morskiego powietrza powoduje, w zimie pochmurną pogodę, częste odwilże, mokry śnieg i deszcz, latem jest to przyczyną zimniej i deszczowej. Okres wegetacyjny obejmuje od 185 dni na północy do 200 dni na południu.

Rzeka Narwa

Wody[edytuj | edytuj kod]

Sieć rzeczna kraju jest gęsta (0,2 km/km2) i wszystkie rzeki należą do zlewiska Morza Bałtyckiego. Rzeki są krótkie i niezbyt zasobne w wodę. Najwięcej rzek płynie w południowej części kraju. Do najdłuższych rzek należą Vőhandu (162 km), Parnawa (140 km), Narwa (78 km), Ema i Kasari. Dla gospodarki największą rolę odgrywa Narwa, która łączy jezioro Pejpus z Zatoką Fińską. W pobliżu ujścia Narwy utworzone zostało sztuczne jezioro − Zbiornik Narewski o powierzchni 200 km², 25% owego zbiornika należy do Estonii, reszta do Rosji. Estonia posiada duże zasoby wód podziemnych. Jedną z przyczyn obfitości wód podziemnych jest przewaga ilości opadów nad ich wyparowywaniem. Taka sytuacja występuje na terenach zajmujących 20% powierzchni kraju. Tak wysoki poziom wód podziemnych można spotkać również na nizinach, czego wynikiem jest występowanie bagien. Na wyżynach wody podziemne zalegają głęboko. Na wyżynie Pandivere rozwijają się procesy krasowe, w wyniku których poziom wód podziemnych obniża się, a małe rzeki zanikają.

Estonia obfituje w jeziora, które są pozostałością po ostatnim zlodowaceniu. W kraju jest ponad 1000 jezior, o łącznej powierzchni około 2200 km², co stanowi 5% powierzchni kraju. Największym jeziorem jest Pejpus o powierzchni 2850 km², jednak połowa powierzchni tego akwenu znajduje się w Rosji. Drugim co do wielkości jeziorem jest Jezioro Pskowskie o powierzchni 710 km². Łączna powierzchnia jezior w granicach państwa to 1615 km². Największym jeziorem leżącym wewnątrz kraju jest Vört o powierzchni 271 km².

Północne wybrzeże Estonii

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Estonia leży w strefie gleb bielicowych charakterystycznych dla lasów mieszanych. Na estońskich wyspach, oraz w północnej i północno-wschodniej części kraju tereny pokrywają mało urodzajne gleby żwirowe. Na południu kraju występują wyjałowione i ubogie w węglan wapnia gleby bielicowe. Jedynie środkowa część kraju posiada bardziej urodzajne warstwy glebowe głównie gleby morenowe. Powszechne są gleby bagienne. W Estonii północnej i zachodniej oraz na wyspach występują gleby aluwialne. Występują one szczególnie w okolicy dolnych odcinków i ujść rzek, zajmują ok. 1% terytorium.

Flora[edytuj | edytuj kod]

Formacją roślinną charakterystyczną dla tego kraju są lasy mieszane. Lasy te składają się głównie z sosny rosnącej na ubogich glebach piaszczystych, brzozy i świerka. Na obszarach, gdzie występują bardziej żyzne gleby rośnie świerk pospolity z udziałem dęba szypułkowego i innych gatunków drzew liściastych. Poza brzozami w Estonii rosną także topole i olchy. Lasy zajmują 18% powierzchni kraju. Duże obszary kraju (20%) są pokryte terenami bagiennymi i przeważnie wysokimi torfowiskami. Grubość warstwy torfu na starych bagnach może osiągać kilka metrów. Największe obszary bagienne można spotkać na równinach zachodniej i północnej Estonii. W wielu wypadkach powstały one na terenach byłych jezior. W północnej części kraju, oraz na wyspach, na wychodniach skał wapiennych rosną zarośla leszczynowo-jałowcowe.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Fauna Estonii jest typowa dla obszarów Europy. W lasach żyją sarny i dziki, do rzadszych gatunków należą drapieżniki: wilki i rysie. Niewielka jest także populacja niedźwiedzi brunatnych, których w Estonii żyje około 600, zwierzęta te występują w północno-wschodniej części kraju. Bogaty jest świat ptaków, gdzie występuje 330 gatunków, Estonia leży na szlaku migracyjnym różnych gatunków ptaków. Rozpowszechnione jest ptactwo morskie, oraz wodne. W wodach Bałtyku żyją różne gatunki ryb, głównie szproty i śledzie bałtyckie. Ze względu na duże obszary bagien i torfowisk liczne są także płazy, głównie ropuchy, a także gady.

W 1997 było 217 chronionych obiektów zajmujących 4600 km² (10,1% powierzchni kraju).

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Geograficzna Świata: Europa. Wydawnictwo OPRES Kraków 1998 ISBN 83-85909-36-2

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]