Geografia Etiopii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mapa Etiopii

Geografia Etiopii - Etiopia jest państwem położonym we wschodniej części Afryki. Powierzchnia Etiopii to 1 127 127 km2[1]. Kraj leży na wielkim płaskowyżu (Wyżyna Abisyńska i Wyżyna Somalijska) przeciętym Rowem Abisyńskim. Klimat jest tropikalny, ale łagodzony dużą wysokością (jednym z najwyżej położonych miast świata jest stolica Etiopii, Addis Abeba)[2]. Im wyżej tym niższa temperatura, a obfitość opadów staje się wyższa. Średnio temperatura waha się pomiędzy +16 a +27 °C. Ludność tego państwa składa się z wielu grup etnicznych. Cała Etiopia liczy 81,28 mln mieszkańców (2009).

Etiopia graniczy z następującymi państwami (podano długość granic)

Obszary wysokogórskie Wyżyny Abisyńskiej

Budowa geologiczna i rzeźba[edytuj | edytuj kod]

Etiopia prawie w całości jest objęta zrębową wyżyną, która jest dziełem procesów geologicznych, zachodzących od jury do paleogenu. W tym czasie cały obszar północno-wschodniej Afryki ulegał wypiętrzaniu. Na terenie Etiopii można znaleźć ślady aktywności wulkanicznej, jaka miała miejsce w czasie formowania się obecnego kształtu rzeźby terenu; jak i całego obszaru płn.wsch. Afryki. Obecnie terytorium Etiopii jest podzielone na dwa obszary tektoniczne, rozdzielone zapadliskiem. Są to Wyżyna Abisyńska, zajmująca większość terytorium państwa i Wyżyna Somalijska, a dokładnie jej zachodnia część. Zajmuje ona wschodnią część kraju i jest mniej masywna niż Wyżyna Abisyńska. Obie te formacje spoczywają na podłożu prekambryjskim. Podłoże te zbudowane jest z gnejsów, łupków i granitów. Nad zerodowaną powierzchnią tych skał zalegają osady formacji triasowej, złożone z piaskowców. Nad tą warstwą zalega seria wapieni i margli jurajskich. Warstwy pochodzące z trzeciorzędu reprezentowane są przez morskie i lądowe skały osadowe, na obszarach okalających Wyżynę Abisyńską. Osady mezozoiczne i trzeciorzędowe, pokryte są skałami wulkanicznymi. Doliny rzek zbudowane są z czwartorzędowych osadów aluwialnych.

Jak już wyżej wspomniano, większa część kraju jest zdominowana przez potężny masyw Wyżyny Abisyńskiej, która opada łagodnie ku zachodowi, dochodząc niemal do granicy Sudanu. Wyżyna jest bardzo masywna, przeciętna jej wysokość waha się od 2 000 do 2 500 m n.p.m. Najwyższe wzniesienia przekraczają wysokość 4 000 m. Ras Daszan o wysokości 4 620 m n.p.m. jest najwyższym szczytem Etiopii. Sama wyżyna jest rozległym obszarem o średnicy około 1 000 km.

Wyżynę Abisyńską przecinają liczne doliny, uformowane przez erozję rzeczną. Przeciętna dolina rzeczna ma szerokość 11-13 km. Najszersze osiągają 20 km. Głębokość dolin w stosunku do poziomu wyżyny, sięga 1 000 m. Południowa część wyżyny ma charakter płaskowyżu, który wznosi się do 2 400 m n.p.m. Od wschodu z Wyżyną Abisyńską sąsiaduje zapadlisko tektoniczne, którego południowa część ma charakter rowu. Północna część rozszerza się i przechodzi w Kotlinę Danakilską. Dno rowu leży na głębokości 1 000 m n.p.m., a jego krawędzie nierzadko osiągają wysokość 4 000 m n.p.m. Rów jest wypełniony czwartorzędowymi skałami wulkanicznymi, na jego dnie znajdują się liczne jeziora.

Wschodnią część Etiopii zajmuje Wyżyna Somalijska. Zachodnia jej część wznosi się stromym progiem w postaci gór, których najwyższe szczyty przekraczają 4 000 m n.p.m. Szczyt Batu osiąga 4 307 m n.p.m. Ku południowemu wschodowi wyżyna łagodnie opada, przechodząc w równiny leżące na sąsiedniej Somalii.

Jezioro wulkaniczne

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Etiopia leży w strefie podrównikowej z wyjątkiem północnych krańców leżących w strefie klimatu zwrotnikowego. Występuje sezonowa zmiana mas powietrza zwrotnikowego - latem pogodę kształtują masy powietrza równikowego, a zimą zwrotnikowego. Warunki klimatyczne różnią się jednak od tych występujących w innych państwach. Warunki naturalne Etiopii kształtowane są także w dużej mierze przez wysokość nad poziomem morza, np. na dnie Rowu Abisyńskiego występują warunki klimatyczne charakterystyczne dla obszarów półpustynnych, a w Kotlinie Danakilskiej gorących pustynnych.

W Etiopii wyróżnia się pięć pięter klimatycznych, o których decyduje wysokość nad poziomem morza:

  • Bereha - obszary wzniesione do 500 m n.p.m. cechuje klimat gorący, półpustynny. Temperatury przez cały rok są wysokie i nie spadają poniżej +28 °C.
  • Kolla - drugie piętro klimatyczne, do wysokości 1700 m n.p.m. Strefa ta cechuje się dość wilgotnym i gorącym klimatem. Temperatury są jednak nieco niższe, ale przez cały rok przekraczają wartość +20 °C.
  • Uojna dega - to kolejne piętro klimatyczne. Sięga 2500 m n.p.m. W tej strefie klimat jest chłodniejszy. Posiada cechy ciepłego klimatu umiarkowanego. Temperatury wahają się od +16 do +20 °C. Nigdy nie przekraczają wartości +20 °C.
  • Dega - czwarte piętro, jest piętrem typowo górskim. Leży pomiędzy 2500 do 3500 m n.p.m. Występuje tu chłodny, górski klimat. Temperatury nie przekraczają +16 °C.
  • Czoke - jest ostatnim najwyższym piętrem klimatycznym, wznosi się ponad 3500 m n.p.m. Występuje tu zimny klimat wysokogórski. Temperatury nie przekraczają przez cały rok +10 °C, a nocami często występują przymrozki.

Opady deszczu także są zróżnicowane i rosną wraz ze wzrostem wysokości od 100 mm w najniżej położonych obszarach do 1500 mm wysoko w górach. Południowo-zachodnie stoki jako podwietrzne otrzymują 80% opadów rocznych. Obszary leżące przy granicy z Somalią, otrzymują dużo mniej opadów. Dotyczy zwłaszcza terenów północno-wschodnich, w rejonie nadgranicznym Somalii. Wartości opadowe tam nie przekraczają 500 mm.

Średnia temperatura w styczniu w Kotlinie Danakilskiej wynosi +28 °C, a w Addis Abebie tylko +16 °C. W wilgotnych partiach wyżyn temperatura jest jeszcze niższa i wynosi +14 °C. Latem w Kotlinie Danakilskiej jest upalnie, średnia temperatura wynosi +35 °C. Natomiast w stolicy kraju temperatura jest prawie niezmienna. Średnie roczne amplitudy na Wyżynie Abisyńskiej i Somalijskiej są małe, jednak w porze suchej amplitudy dobowe dochodzą do 20 °C. Na terenach równinnych, nisko położonych amplitudy są bardzo wysokie, we wschodniej Etiopii, w porze suchej, która jest tam długa; temperatury w dzień wynoszą +40 do +48 °C, w nocy zaś spadają do +10 °C. W czasie krótkiej pory deszczowej we wschodniej Etiopii, jak i Kotlinie Danakilskiej, temperatury są nieco niższe. Występują dwie krótkie pory deszczowe (kwiecień i październik).

Długość pór deszczowych rośnie wraz z wysokością, ale zależy od położenia (ekspozycja wiatrów).

Wody[edytuj | edytuj kod]

Na Wyżynie Abisyńskiej biorą początek wielkie rzeki, które spływają na obszary u podnóża wyżyn. Sieć rzeczna jest gęsta, ale charakteryzuje się zmiennością stanu wód. Deszcze, które nawiedzają Etiopię w porze deszczowej są bardzo ulewne, przez co w dolinach rzecznych dochodzi do częstych powodzi. W czasie trwania pory suchej wiele małych rzek wysycha, a większe mają obniżony poziom lustra. Zachodnią część Wyżyny Abisyńskiej odwadniają dopływy Nilu: Sobat (740 km) zwany w Etiopii jako Baro, Nil Błękitny, który bierze początek w największym etiopskim jeziorze Tana, oraz Atbara z głównym dopływem Takaze. Część rzek wypływających z Wyżyny Somalijskiej uchodzi do Oceanu Indyjskiego. Są to Uebi Szebelie, która jest główną rzeką w sąsiedniej Somalii, oraz Ganalie Doria. Większość rzek Wyżyny Somalijskiej to bezodpływowe zlewnie Kotliny Danakilskiej. W Rowie Abisyńskim płynie rzeka Auasz, która ginie na północny w piaskach pustyni. W południowej części rowu ciągnie się pas jezior: Zyuaj, Abjata, Langano i Szala. Jeziora te należą do ważniejszych atrakcji turystycznych kraju. W zasadzie wszystkie rzeki Etiopii są nieżeglowne ze względu na dużą ilość spadków i progów w korycie. Także ich zmieniający się stan głębokości jest przyczyną nieżeglowności. Rzeki mają natomiast duże znaczenie dla pozyskiwania energii elektrycznej oraz nawadniania obszarów rolniczych w piętrze "kolla".

Nil Błętkitny

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Etiopia jest zdominowana przez dwa typy gleb: czerwonobrązowe gleby sawann i górskie stepowe gleby czerwone, kasztanowe i szare. Na Wyżynie Abisyńskiej i w zachodniej części Wyżyny Somalijskiej występują urodzajne gleby ferralitowe, gliniaste ciemnobrunatne i miejscami czarne, które wykształciły się na podłożu skał wulkanicznych. Do tych gleb należą kambisole i nitisole. Południowo-wschodnia część Wyżyny Somalijskiej pokryta jest płytkimi glebami laterytowymi czerwonymi, na których występuje roślinność sawannowa. Obszary pustynne i półputystynne poza terenem Wyżyny Abisyńskiej są pokryte yernosolami, a w Kotlinie Danakilskiej oprócz yernosoli występują także słone kserosole. Rzeczne doliny wypełnione sa ciemnymi glebami aluwialnymi.

Flora[edytuj | edytuj kod]

Roślinność Etiopii ma w głównej mierze charakter piętrowy. Na obszarach nisko położonych, gdzie opady są przez cały rok skąpe, występuje roślinność sucholubna. Charakterystyczna dla terenów półpustynnych. Tereny o słonych glebach są miejscami pokryte słonoroślami. Na wyżynnych terenach w północno-wschodniej i wschodniej Etiopii występują sawanny. Południowo-zachodnia część Wyżyny Abisyńskiej jest pokryta wilgotniejszą roślinnością parkową. W dolinach rzek rosną wiecznie zielone lasy. Lasy tropikalne rosną tylko w południowo-zachodniej części kraju i są tylko fragmentaryczne. W lasach kolli można spotkać palmy, liczne zarośla bambusów, mączne banany i krzewy kawowe. Wyżej położone tereny, były niegdyś porośnięte wiecznie zielonymi lasami liściastymi i szpilkowymi. Obecnie obszary te są mocno zdegradowane przez ich wykorzystanie do celów rolniczych. Tylko w południowo-zachodniej części wyżyny rosną miejscami naturalne lasy kawowe. Charakterystycznym elementem uojna dega są sprowadzone z Australii eukaliptusy. Tereny powyżej 2500 m n.p.m. pokryte są roślinnością alpejską, natomiast piętro czoke jest pozbawione roślinności. Najwyższe partie wyżyn reprezentują wysokogórskie łąki, półpustynie i pustynie górskie. Rów Abisyński i południowo-wschodnia część kraju są zdominowane przez suche lasy zwrotnikowe i zarośla kolczaste. Kotlina Danakilska jest uboga w roślinność - występują tam pustynie, półpustynie i solniska.

Krajobraz Etiopii
Krajobraz Etiopii

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Świat zwierząt w Etiopii jest bardzo bogaty i zróżnicowany gatunkowo. Żyją tu m.in. słonie, żyrafy, nosorożce i lwy, a w pobliżu rzek spotkać można hipopotamy.

Władze Etiopii dbają o przyrodę, miejscami mocno zdegradowaną na przestrzeni wieków. Największy park: Park Narodowy Semien został podniesiony do rangi światowego dziedzictwa ludzkości.

Awifauna[edytuj | edytuj kod]

Na ternie Etiopii stwierdzono 802 gatunki ptaków (około 53% ze wszystkich gatunków). 26 spośród nich klasyfikowanych jest jako zagrożone wyginięciem lub narażone, z czego krytycznie zagrożone są 3 - ibis grzywiasty (Geronticus eremita), pazurczak krótkodzioby (Heteromirafra sidamoensis) oraz czajka towarzyska (Vanellus gregarius). Trzy gatunki otrzymały status niedostateczne dane (DD), są to białorzytka uboga (Oenanthe dubia), skowroniec białowąsy (Mirafra pulpa) i sawanka białogardła (Sylvietta philippae). Większość gatunków - 751 - posiada jednak status gatunków najmniejszej troski (LC). Spośród 15 endemitów jedynie jeden jest krytycznie zagrożony i jest to pazurczak krótkodzioby. Dwa endemity otrzymały status zagrożonych, i są to afrokulczyk żółtogardły (Crithagra flavigula) i abisyniak (Zavattariornis stresemanni). Pozostałe posiadają status narażonych, jak na przykład szponiastonóg czerwonooki (Pternistis harwoodi) i turak etiopski (Tauraco ruspolii), szponnik górski (Macronyx flavicollis) posiada status narażonego, zaś 4 spośród 15 endemitów ma status gatunku najmniejszej troski. Na terenie Etiopii znajduje się 68 obszarów klasyfikowanych jako Important Bird Area, zajmujących łącznie powierzchnię 10 505 708 ha. Obszarów uznanych za Endemic Bird Area jest cztery[3].

Przypisy

  1. Encyklopedia dla dociekliwych, Wydawnictwo Elżbieta Jarmołkiewicz
  2. Powszechny Atlas Świata, Wydawnictwo Demart
  3. Ethiopia. BirdLife Data Zone. [dostęp 20 października 2013].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Geograficzna Świata: Afryka. Wydawnictwo OPRESS, Kraków 1997 ISBN 83-85909-21-4

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]