Geografia Jamajki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Położenie Jamajki na wyspach karaibskich

Jamajka jest państwem wyspiarskim leżącym w archipelagu Wielkich Antyli. Jamajka leży w odległości 150 km od południowo-wschodnich wybrzeży Kuby i około 175 km do Haiti. Ten niewielki kraj leżący na wyspie od tej samej nazwie cechuje się wyżynno-górzystym krajobrazem i tropikalnym klimatem. Jamajka została odkryta przez Krzysztofa Kolumba w 1494 roku.

Powierzchnia i skrajne punkty[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia – 10 990 km²

Skrajne punkty: północny 18°32'N, południowy 17°43'N, zachodni 78°20'W, wschodni 76°10'W. Rozciągłość południkowa tej podłużnej wyspy wynosi 90 km, a równoleżnikowa 320 km.

Jamajka jest wyspą i poprzez wody terytorialne graniczy od północy z Kubą, a od północnego wschodu z Haiti.

Linia brzegowa – 1022 km

Zdjęcie satelitarne Jamajki

Ukształtowanie poziome[edytuj | edytuj kod]

Jamajka leży na Morzu Karaibskim, a dokładnie w jego północno-zachodniej części. Poza główną wyspą, do Jamajki należą niewielkie wyspy: Pedro Cays leżące około 70 km na południe od głównej wyspy i Morant Cays leżące na południowy wschód od Jamajki. Linia brzegowa jest dobrze rozwinięta, na Jamajce można wyróżnić zatoki: Bluefields, Portland i Discovery, a także półwyspy jak półwysep Palisadores. Linię brzegową urozmaicają liczne niewielkie zatoki i przylądki. Wybrzeże jest przeważnie niskie, mające w wielu miejscach postać piaszczystych plaż. W wielu miejscach wybrzeże jest namorzynowe. W niektórych miejscach brzeg morski jest wysoki.

Wybrzeże Jamajki

Budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Wyspa Jamajki, jak i wyspy do niej należące są pochodzenia wulkanicznego i wypiętrzyły się w wyniku działalności wulkanicznej. Jamajka jest zbudowana z pofałdowanych i ponasuwanych w czasie orogenezy alpejskiej utworów kredowych i trzeciorzędowych, które tworzą łańcuchy górskie wyspy. Utwory pochodzące z kredy to skały pochodzenia wulkanicznego, a trzeciorzędowe to niewielkie wystąpienia intruzji oraz osadowe sekwencje paleoceńskie i eoceńskie. Głównymi skałami tych okresów są skały organodetrytyczne, wapienne i margliste oraz piaskowce. Fałdowe struktury mają przebieg mniej więcej równoleżnikowy. Najwyższe pasmo Jamajki – Góry Błękitne są w większości zbudowane ze skał kredowych pochodzenia wulkanicznego. Jamajka charakteryzuje się występowanie silnych zjawisk krasowych co wiąże się istnieniem znacznego udziału skał wapiennych na tej wyspie. Wzdłuż południowego wybrzeża występują wapienne osady pochodzące z czwartorzędu. Na wyspie obecnie nie występuje działalność wulkaniczna, a w podłożu występują pokłady boksytów i gipsu. Wokół wyspy wykształciły się rafy koralowe, które wciąż podlegają rozrostowi.

Rzeźba[edytuj | edytuj kod]

Jamajka jest krajem górzysto-wyżynnym, należącym do jednostki fizyczno-geograficznej zwanej śródziemnomorzem amerykańskim. Ponad połowa wyspy leży na wysokości powyżej 300 m n.p.m. Najwyższe pasmo górskie Góry Błękitne leży we wschodniej części kraju, gdzie najwyższy szczyt – Blue Mountain Peak ma 2256 m n.p.m. i znajduje się w odległości 16 km od nadbrzeżnej równiny na wschód od stolicy kraju Kingston. Znaczny udział w krajobrazie Jamajki mają wyżyny, które wznoszą się powyżej 500 m n.p.m. Cechą charakterystyczną Jamajki jest rzeźba krasowa i liczne jaskinie. Tereny nizinne ograniczają się do obszarów nadbrzeżnych, które najszersze są we wschodniej i południowej części wyspy.

Las namorzynowy

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Jamajka mimo, że leży 1800 km od równika to znajduje się w strefie klimatu równikowego, gdzie występują duże ilości opadów. Obszar Jamajki leży w strefie działań gorących prądów morskich i północno-wschodnich pasatów.

Temperatury przez cały rok są prawie takie same, gdzie roczne amplitudy nie przekraczają 5 °C. Występują jednak duże różnice regionalne co wiąże się z wysokością nad poziom morza. Na nizinach rozkład dobowy i roczny temperatur jest typowy dla klimatu równikowego, gdzie temperatury wynoszą 24-28°. Istotny wpływ na przebieg temperatur ma wpływ Morza Karaibskiego i prądów morskich. Inne wartości termiczne występują na terenach wyżynnych i górzystych, gdzie średnie temperatury wynoszą od 18 °C do 15 °C w wysokich partiach gór. Zdarza się że w najwyższych partiach Gór Błękitnych, średnie dobowe wartości termiczne mogą obniżyć się do 10 °C, a nawet mniejszych.

Opady są ogólnie wysokie, typowe dla obszarów równikowych, lecz zróżnicowane regionalnie. Najniższe opady występują na zawietrznych stokach gór i jest to około 1000 mm rocznie. Najwięcej opadów jest w północno-wschodniej części wyspy, gdzie roczna suma opadów dochodzi do 6000 mm. W pozostałej części wyspy średnia opadowa wynosi 2000 mm rocznie. Największe opady przypadają na okres letni. Jamajka cechuje się wysoką wilgotnością, szczególnie tam gdzie są wysokie opady. Wyspa co roku jest nawiedzana przez cyklony tropikalne.

Wody[edytuj | edytuj kod]

Sieć rzeczna jest dobrze rozwinięta i zasobna w wodę co wiąże się z opadami deszczu. Najwięcej rzek znajduje się na południu i wschodzie kraju. Rzeki są na ogół krótkie i pełne bystrzy, największymi rzekami są: Rio Cobre i Rio Miho. Występują też gorące źródła wód mineralnych. Na obszarach nadmorskich, zwłaszcza w południowej i zachodniej części wyspy występują bagna. Na Jamajce nie ma większych jezior, poza mokradłami i rozlewiskami.

Góry Błękitne

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Jamajka należy do karaibskiej krainy glebowej. Powszechną formacją glebową są zbielicowane gleby laterytowe. Na obszarach wytworzyły się gleby terra rossa.

Flora[edytuj | edytuj kod]

Świat roślinny związany jest ze strefą klimatyczną i rzeźbą wyspy. Naturalną szatę roślinną tworzyły na wschodzie lasy zrzucające liście na okres suszy oraz miejscami wilgotne lasy równikowe. Lasy równikowe są wciąż zachowane, choć ich udział jest niewielki. Łączna powierzchnia lasów na Jamajce wynosi około 25%. Głównymi i cennymi gatunkami lasów równikowych na Jamajce są mahonie, hebany i palisandry. Na terenach wyżynnych występuje roślinność sawannowa i suchorośla, obie te formacje w wielu miejscach zostały wyparte przez tereny rolnicze. Wybrzeże w wielu miejscach jest porośnięte przez lasy namorzynowe, a w strefie nadbrzeżnej występuję też roślinność bagienna. Charakterystycznym drzewem Jamajki jest mahoe, powszechne są także palmy. Wybrzeża głównie południowe, otoczone rafami koralowymi.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Świat zwierząt Jamajki należy do antylskiej krainy neotropikalnej. Największe skupiska zwierząt występują w lasach tropikalnych. Największymi drapieżnikami są krokodyle, których populacja jest niewielka. Do większych ssaków należą dzikie świnie, powszechne są drobne zwierzęta, głównie gryzonie i gady. Charakterystycznym gryzoniem jest przypinający świnkę morską rzadko występujący królik jamajski. Z gadów powszechne są jaszczurki jak np. gekony, liczne są także węże. Powszechnymi ssakami są nietoperze, które mają dobre warunki do bytowania. Bogaty jest także świat ptaków, gdzie występuje około 200 gatunków. Charakterystycznym ptakiem jest koliber czarnogłowy. W lasach żyją jaskrawożółte, pomarańczowe i zielone papugi.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]