Geografia Macedonii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy geografii Republiki Macedonii. Zobacz też: inne znaczenia geograficzne nazwy własnej Macedonia.
Mapa fizyczna Republiki Macedonii

Republika Macedonii jest niewielkim krajem leżącym w południowo-wschodniej Europie (Bałkany), a dokładniej w środkowej części Półwyspu Bałkańskiego, w geograficzno-historycznym regionie Macedonii [a]. Państwo nie ma dostępu do morza. Kraj cechuje się wyżynno-górzystym krajobrazem.

Powierzchnia i granice[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia - 25 713 km2 co odpowiada wielkością przeciętnego polskiego województwa.

Skrajne punkty: północny 42°22'N, południowy 40°51'N, zachodni 20°27'E, wschodni 23°18'E. Kraj o owalnym konturze, rozciągłość południkowa wynosi 160 km, a równoleżnikowa 215 km

Macedonia graniczy z następującymi państwami:

Zdjęcie satelitarne Macedonii wykonane zimą

Budowa geologiczna i rzeźba[edytuj | edytuj kod]

Wpływ na strukturę obecnej rzeźby krajobrazu Macedonii miały trzeciorzędowe ruchy tektoniczne w wyniku których powstał szereg pasm górskich. Podłoże macedońskich gór jest zbudowane ze starych skał krystalicznych w skład których wchodzą granitty i łupki. Większą część powierzchni Macedonii stanowią młode, położone w strefie aktywnej sejsmicznie, góry fałdowe. Na wschodzie i południu kraju znajdują się pasma górskie zbudowane z archaicznych skał krystalicznych i łupków pochodzących z paleozoiku.

Obszar kraju jest wyżynno-górzysty. Rzeźba kraju jest zrębowa, a między górami powstały zapadliskowe kotliny takie jak: Owcze Pole, Kumanowe Pole i Skopsko Polje. Zachodnia część kraju jest wybitnie górzysta. Znajdują się tam wysokie pasma gór: Szarska Płanina i Korab, gdzie wznosi się najwyższy szczyt kraju Korabi (Golemi Korab )- o wysokości 2 764 m n.p.m. W centralnej części kraju znajdują się liczne masywy górskie o dość łagodnych zboczach. Obszary gór w Macedonie rozdzielają wyżynne kotliny zapadliskowe. Terytorium Macedonii jest obszarem aktywnym sejsmicznie. Katastrofalne trzęsienie ziemi w 1963 roku spowodowało zniszczenie Skopje.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Macedonia znajduje się w strefie klimatu podzwrotnikowego. Dolina Wardaru i Strumicy umożliwia masom powietrza śródziemnomorskiego docieranie w głąb kraju. Tereny górskie cechują się klimatem umiarkowanym, zaś obszary gdzie występują wysokie góry to region występowania pięter klimatycznych. Warto zaznaczyć fakt, że w Macedonii zaznacza się wyraźny wpływ suchych, kontynentalnych mas powietrza. Pogoda w kraju cechuje się długimi i stosunkowo suchymi latami, oraz chłodnymi i mroźnymi na terenach górskich zimami.

Roczna średnia temperatura to 24 °C. Temperatury latem na terenach niskopołożonych są wysokie i średnie wartości wynoszą 31 °C. Występuje duża liczba dni z upałami. Maksymalne wartości dochodzą latem do 40 °C w okolicach miasta Demir Kapija. W górach temperatury są niższe. Zimy są dość chłodne, gdzie średnie wartości wynoszą około -1 °C na terenach niskopołożonych, zaś na terenach górskich występują mrozy do, a nawet poniżej -20 °C. Temperatura ta zależy od wysokości nad poziomem morza.

Pomimo pewnych cech kontynentalnych opady w kraju są stosunkowo wysokie, co wiąże się z obecnością gór. Na terenach górskich średnia roczna opadowa przekracza 1 200 mm. W zachodniej Macedonie opady wynoszą od 700 do 800 mm rocznie. Jedynie w dolinach na południu i na wschodzie wartości te wynoszą średnio od 500 do 600 mm rocznie. Minimum opadowe to 400 mm. Zima opady występują głównie pod postacią śniegu, zwłaszcza na terenach górskich.

Góry w Macedonii

Wody[edytuj | edytuj kod]

Większość powierzchni kraju należy do zlewiska Morza Egejskiego, jedynie zachodnie tereny to zlewisko Morza Adriatyckiego. Sieć rzeczna jest gęsta czego główną przyczyną jest rzeźba terenu. Największą rzeką jest Wardar, należący do zlewiska Morza Egejskiego, w granicach kraju liczy 301 km. Dopływami Wardaru są: Bregałnica, Crna Reka i Treska. Drugą ważną rzeką jest Strumica, która także należy do zlewiska Morza Egejskiego. W granicach kraju liczy 81 km. Do Morza Adriatyckiego uchodzą zaś Czarny Drin i Radika. Rzeki zasilane są głównie w zimie i wczesną wiosną, przez śnieg i deszcz. Latem z powodu chronicznych braków opadów, rzeki mają niskie wodostany. Niektóre zwłaszcza mniejsze dopływy wysychają.

Macedonia wraz z Grecją i Albanią dzieli trzy duże jeziora. Jezioro Ochrydzkie – powierzchnia: 347 km², przebiega przez nie granica Macedonii i Albanii. Prespa – powierzchnia: 288 km², przebiega przez nie granica Macedonii, Albanii i Grecji. Dojran – powierzchnia: 43 km², przebiega przez nie granica Macedonii i Grecji. Do większych zbiorników należą Mawrowo i Debarsko.

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Pokrywa glebowa jest zróżnicowana. W górach występują gleby bielicowe, zaś zbocza i wierzchowiny pokrywają płytkie gleby szkieletowe. W kotlinach, na rzecznych i w jeziornych osadach występują żyzne smolnice, które dawniej miały postać czarnych gleb bagiennych. W dolinach rzek występują aluwia. Niektóre kotliny Macedonii jak np. Owcze Pole są pokryte glebami o dużej zawartości soli.

Flora[edytuj | edytuj kod]

Występuję piętrowość roślinna. Tereny niskopołożone pokryte są roślinnością o cechach stepowych. Od wysokości 700-800 m n.p.m. rosną niewielkie formacje leśne złożone z dębów, grabów i kasztanów. Zwarte i duże formacje leśne rosną na wysokością przekraczających 1 000 m n.p.m. czyli na terenach o większych opadach. Tereny gór średnie zawierają gatunki liściaste jak brzozy i buki, zaś wyżej obszar przechodzi w strefę iglastą. Lasy iglaste wyższych partii gór reprezentują jodły, a poza nimi rosną pozostałości borów sosnowych i karłowate sosny. Wyżej las przechodzą w łąki górskie. W zachodniej części kraju lasy składają się głównie z buków i dębów ze względu na wyższe opady. Na wschodzie, gdzie jest bardziej sucho, rosną lasy sosnowe z domieszką dęba. Ogólnie obszary leśne zajmują 1/3 powierzchni kraju.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Świat zwierząt jest dość dobrze zachowany, fauna typowa dla obszarów lasów Europy. Z ssaków Macedonii występują: wilki, lisy, niedźwiedzie, jelenie i kozice żyjące wysoko w górach. Rysie występują w niewielkiej ilości, jedynie na terenach górskich zachodniej Macedonii. Do ptaków należą bociany, orły, jastrzębie, a także sowy i cietrzewie. W jeziora i w rzekach żyją pstrągi, płocie i węgorze.

Do parków narodowych należą: Galičica (między jez.: Ochrydzkim i Prespa), Mawrowo (na południe od Gostivaru) oraz Pelister (na południowy zachód od Bitoli). Całkowita powierzchnia terenów chronionych wynosi 212 tys. ha ( w tym 3 parki nar.).

Uwagi

  1. Ze względu na istnienie geograficznego i historycznego regionu o nazwie Macedonia, zamieszkiwanego obecnie przez różne narody i należącego do różnych państw, Specjalny Wysłannik Sekretarza Generalnego ONZ wskazuje na potrzebę nieużywania samego tylko określenia "Macedonia", jako synonimu terytorium leżącego w jednym tylko kraju. Źródło: fragmenty projektu rezolucji RB ONZ, 2005, autorstwa Mathew'a Nimetz (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Geograficzna Świata: Europa. Wydawnictwo OPRES

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]