Geografia Unii Europejskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Geografia Unii Europejskiej

Kolonia
Sztokholm
Monachium

Ludność i demografia[edytuj | edytuj kod]

Najludniejsze są Niemcy, najmniej ludności ma Malta.

Urbanizacja[edytuj | edytuj kod]

Lp. Miasto Ludność Zdjęcie
1. Wielka Brytania Londyn 7 421 209 Img 0072 - england, london.jpg
2. Niemcy Berlin 3 405 483 SkylineBerlin.JPG
3. Hiszpania Madryt 3 250 000 Plaza de Colón (Madrid) 06.jpg
4. Włochy Rzym 2 553 873 Roma dall'aereo.JPG
5. Francja Paryż 2 153 600 GD-FR-Paris-Le Louvre.jpg
6. Rumunia Bukareszt 1 930 390 Bucharest-Skyline-01.jpg
7. Niemcy Hamburg 1 750 194 Hamburg August 2008.jpg
8. Polska Warszawa 1 702 139 Warsaw Easter 2008 089.jpg
9. Węgry Budapeszt 1 698 106 Dunapartlatkep1.jpg
10. Austria Wiedeń 1 631 082 Blick von Stephansdom Nordwesten.JPG

Ponadto m.in.: Neapol, West Midlands (Birmingham-Wolverhampton), Lizbona, Hamburg, Monachium, Lille-Kortrijk.

Języki[edytuj | edytuj kod]

Brzeg Świny (Wyspa Uznam)
Łotewskie wybrzeże Bałtyku (okolice Rygi)
Most Olandzki nad Bałtykiem
Wybrzeże Morza Śródziemnego (wyspa Malta)
Information icon.svg Osobny artykuł: Języki w Unii Europejskiej.

Najwięcej osób mówi na co dzień w języku niemieckim. język angielski jest najbardziej rozpowszechniony wśród obywateli UE. Językami roboczymi są angielski, francuski i niemiecki.

Obowiązują trzy alfabety: łaciński, grecki, cyrylica (wersja bułgarska).

  • (bułg.) Европейски съюз (alfabet łaciński: Evropeyski Sŭyuz)
  • (cz.) Evropská unie
  • (duń.) Den Europæiske Union
  • (niderl.) Europese Unie
  • (ang.) European Union
  • (est.) Euroopa Liit
  • (fiń.) Euroopan unioni
  • (fr.) Union européenne
  • (niem.) Europäische Union
  • (gr.) Ευρωπαϊκή Ένωση (alfabet łaciński: Evropaikí Énosi)
  • (chorw.) Europska Unija
  • (węg.) Európai Unió
  • (irl.) An tAontas Eorpach
  • (wł.) Unione Europea
  • (łot.) Eiropas Savienība
  • (lit.) Europos Sąjunga
  • (malt.) L-Unjoni Ewropea
  • (pol.) Unia Europejska
  • (port.) União Europeia
  • (rum.) Uniunea Europeană
  • (słow.) Európska únia
  • (słoweń.) Evropska unija
  • (hiszp.) Unión Europea
  • (szw.) Europeiska unionen

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Religia w Unii Europejskiej.

Większość ludności zamieszkującej Europę to chrześcijanie. Wywarło ono i wywiera wciąż największy wpływ na Europę. W polityce krajów członkowskich istnieje jednak silny rozdział państwa od kościoła. W Unii Europejskiej funkcjonują 3 modele stosunków między państwem a wspólnotami religijnymi: ostra separacja – organizacje religijne traktowane są na równi z innymi organizacjami (Francja), przyjazny rozdział – podstawą są dwustronne umowy o charakterze konkordatowym (Niemcy, Austria), unifikacja – brak formalnego rozdziału, decyzje polityczne państwa ingerują w wewnętrzne sprawy Kościoła (Wielka Brytania – tu nawet monarcha stoi na jego czele, Dania, Szwecja, Grecja).[potrzebne źródło]

Zobacz też: Kościół katolicki wobec integracji europejskiej

Obszar[edytuj | edytuj kod]

UE zajmuje obszar 4 422 773 km². Geograficznie leży na 5[a] kontynentach: w Europie (większość terytorium), w Azji (Cypr (wyspa)), w Afryce (m. in: Reunion, Ceuta), w Ameryce Południowej (Gujana Francuska), w Ameryce Północnej (m.in. Martynika). Suma terytoriów państw członkowskich daje 7. miejsce pod względem powierzchni (za Australią, przed Indiami) i stanowi 3% powierzchni lądu. Największa powierzchniowo jest Francja, najmniejsza Malta.

Lista państw – członków Unii Europejskiej
Lp. Kraj Oficjalna nazwa Położenie Członkostwo w UE Kod ISO 3166-1 Stolica Data przystąpienia do EWG/UE Powierzchnia Ludność Obszary specjalne
1 Austria

Flag of Austria.svg

Republika Austrii

Austria Bundesadler.svg

EU location AUT.png Austria w Unii Europejskiej AT Wiedeń 1 stycznia 1995 83 871 km² 8 340 924
2 Belgia

Belgia

Królestwo Belgii

State Coat of Arms of Belgium.svg

Location Belgium EU Europe.png Belgia w Unii Europejskiej BE Bruksela 25 marca 1957[b] 30 528 km² 10 584 534
3 Bułgaria

Flag of Bulgaria.svg

Republika Bułgarii

Coat of arms of Bulgaria.svg

EU location BUL.png Bułgaria w Unii Europejskiej BG Sofia 1 stycznia 2007 110 910 km² 7 640 238
4 Chorwacja

Flag of Croatia.svg

Republika Chorwacji

Coat of arms of Croatia.svg

EU location CRO.png Chorwacja w Unii Europejskiej HR Zagrzeb 1 lipca 2013 56 594 km² 4 290 612
5 Cypr

Flag of Cyprus.svg

Republika Cypryjska

Coat of arms of Cyprus.svg

EU location CYP.png Cypr w Unii Europejskiej CY Nikozja 1 maja 2004 9251 km² 778 700
6 Czechy

Flag of the Czech Republic.svg

Republika Czeska

Coat of arms of the Czech Republic.svg

EU location CZE.png Czechy w Unii Europejskiej CZ Praga 1 maja 2004 78 866 km² 10 403 100
7 Dania

Flag of Denmark.svg

Królestwo Danii

COA of Denmark.svg

EU location DEN.png Dania w Unii Europejskiej DK Kopenhaga 1 stycznia 1973 43 094 km² 5 482 266
8 Estonia

Flag of Estonia.svg

Republika Estońska

Coat of arms of Estonia.svg

EU location EST.png Estonia w Unii Europejskiej EE Tallinn 1 maja 2004 45 226 km² 1 340 935
9 Finlandia

Flag of Finland.svg

Republika Finlandii

Coat of arms of Finland.svg

Location Finland EU Europe.png Finlandia w Unii Europejskiej FI Helsinki 1 stycznia 1995 338 145 km² 5 312 415
10 Francja

Flag of France.svg

Republika Francuska

Armoiries république française.svg

Location France EU Europe.png Francja w Unii Europejskiej FR Paryż 25 marca 1957[b] 674 843 km² 63 753 140
11 Grecja

Flag of Greece.svg

Republika Grecka

Coat of arms of Greece.svg

Location Greece EU Europe.png Grecja w Unii Europejskiej GR Ateny 1 stycznia 1981 131 990 km² 11 125 179
12 Hiszpania

Hiszpania

Królestwo Hiszpanii

Escudo de España (mazonado).svg

145px Hiszpania w Unii Europejskiej ES Madryt 1 stycznia 1986 506 030 km² 46 063 511
13 Holandia[k]

Flag of the Netherlands.svg

Królestwo Niderlandów[l]

Royal coat of arms of the Netherlands.svg

Location Netherlands EU Europe.png Holandia w Unii Europejskiej NL Amsterdam
[m]
25 marca 1957[b] 41 526 km² 16 428 360
14 Irlandia

Flag of Ireland.svg

Irlandia

Coat of arms of Ireland.svg

Location Ireland EU Europe.png Irlandia w Unii Europejskiej IE Dublin 1 stycznia 1973 70 273 km² 4 339 000
15 Litwa

Litwa

Republika Litewska

Coat of arms of Lithuania.svg

EU location LIT.png Litwa w Unii Europejskiej LT Wilno 1 maja 2004 65 303 km² 3 357 873
16 Luksemburg

Flag of Luxembourg.svg

Wielkie Księstwo Luksemburga

Coat of arms of Luxembourg.svg

Location Luxembourg EU Europe.png Luksemburg w Unii Europejskiej LU Luksemburg 25 marca 1957[b] 2586 km² 483 800
17 Łotwa

Flag of Latvia.svg

Republika Łotewska

Coat of arms of Latvia.svg

EU location LAT.png Łotwa w Unii Europejskiej LV Ryga 1 maja 2004 64 589 km² 2 266 000
18 Malta

Flag of Malta.svg

Republika Malty

Coat of arms of Malta.svg

EU location MLT.png Malta w Unii Europejskiej MT La Valetta 1 maja 2004 316 km² 407 810
19 Niemcy

Niemcy

Republika Federalna Niemiec

Coat of arms of Germany.svg

EU location GER.png Niemcy w Unii Europejskiej DE Berlin 25 marca 1957[b][n] 357 050 km² 82 218 000
20 Polska

National Flag of Poland.png

Rzeczpospolita Polska

Coat of arms of Poland-official3.png

EU location POL.png Polska w Unii Europejskiej PL Warszawa 1 maja 2004 312 683 km² 38 115 641
21 Portugalia

Flag of Portugal.svg

Republika Portugalska

Coat of arms of Portugal.svg

Location Portugal EU Europe.png Portugalia w Unii Europejskiej PT Lizbona 1 stycznia 1986 92 391 km² 10 599 095
22 Rumunia

Flag of Romania.svg

Rumunia

Coat of arms of Romania.svg

EU location ROM.png Rumunia w Unii Europejskiej RO Bukareszt 1 stycznia 2007 238 391 km² 21 538 000
23 Słowacja

Flag of Slovakia.svg

Republika Słowacka

Coat of arms of Slovakia.svg

EU location SVK.png Słowacja w Unii Europejskiej SK Bratysława 1 maja 2004 49 037 km² 5 400 998
24 Słowenia

Flag of Slovenia.svg

Republika Słowenii

Coat of arms of Slovenia.svg

EU location SLO.png Słowenia w Unii Europejskiej SI Lublana 1 maja 2004 20 273 km² 2 025 866
25 Szwecja

Flag of Sweden.svg

Królestwo Szwecji

Greater coat of arms of Sweden.svg

Location Sweden EU Europe.png Szwecja w Unii Europejskiej SE Sztokholm 1 stycznia 1995 449 964 km² 9 208 034
26 Węgry

Flag of Hungary.svg

Węgry

Coat of arms of Hungary.svg

EU location HUN.png Węgry w Unii Europejskiej HU Budapeszt 1 maja 2004 93 030 km² 10 036 000
27 Wielka Brytania[o]

Flag of the United Kingdom.svg

Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej

Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg

Location UK EU Europe.png Wielka Brytania w Unii Europejskiej GB
lub
UK
Londyn 1 stycznia 1973 244 820 km² 60 587 300
28 Włochy

Flag of Italy.svg

Republika Włoska

Emblem of Italy.svg

EU location ITA.png Włochy w Unii Europejskiej IT Rzym 25 marca 1957[b] 301 318 km² 59 619 290
Lp Kraj Oficjalna nazwa Położenie Członkostwo w UE Kod ISO 3166-1 Stolica Data przystąpienia do EWG/UE Powierzchnia Ludność Terytoria specjalne
Wybrzeże Morza Śródziemnego (Kreta)
Wybrzeże Atlantyku (La Palma – Wyspy Kanaryjskie)
Wybrzeże Atlantyku (Półwysep Cotentin – La Hague)
Wybrzeże Atlantyku (Gujana Francuska)
Wybrzeże Atlantyku (szkockie Hebrydy Zewnętrzne)
Wybrzeże Oceanu Indyjskiego (Reunion)
Watzmann (niemieckie Alpy)
Midi d’Ossau (francuskie Pireneje)
Sierra Morena (południe Hiszpanii)
Jezioro Bâlea w Górach Făgăraş (Karpaty Południowe)
Rzeka Warta w Nizinie Wielkopolskiej (okolice Koła)
Nizinny krajobraz Węgier (Hortobágy)
Nizina Padańska w Lombardii (Soresina)
Wyżynny krajobraz Małopolski (Góry Pieprzowe)
Rzeka Tag (Toledo)
Rzeka Morawa (pogranicze austriacko-słowackie))
Rzeka Tweed (St. Boswells-Szkocja)
Delta rzeki Rodan (Francja)
Rzeka Skalda (Antoing-Belgia)
Rzeka Moza (Maastricht)
Jezioro Melar (Szwecja)
Jezioro Saimaa (Finlandia)
Jezioro Pejpus (Estonia)

Morza[edytuj | edytuj kod]

Długość linii brzegowej: 150 000 km.[potrzebne źródło] Największe morza opływające UE:

Granice zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Granice lądowe Unii Europejskiej:

Ekstremalne punkty[edytuj | edytuj kod]

Uwzględniając całe terytorium UE:

Uwzględniając tylko jego kontynentalną europejską część (bez wysp):

Geograficzny środek Unii Europejskiej[edytuj | edytuj kod]

Środek geograficzny UE – ustalony przez Francuski Państwowy Instytut Geograficzny w Paryżu – znajduje się na szczycie wzgórza w powiecie Gelnhausen w Hesji w pobliżu Frankfurtu nad Menem. Jego współrzędne to 50°10′21″N 9°09′00″E/50,172500 9,150000.

Linia brzegowa[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze półwyspy: Skandynawski, Iberyjski, Bałkański, Apeniński, Jutlandzki, Bretoński, Cotentin, Chalcydycki, Peloponez.

Ważniejsze wyspy: Wielka Brytania, Irlandia, Sycylia, Sardynia, Korsyka, Cypr, Kreta, Zelandia, Vendsyssel, Eubea, Fionia, Gotlandia, Sarema, Lesbos, Olandia, Lolland, Hiuma, Rugia, Chios, Anglesey, Bornholm, Madera, Malta, Martynika, Reunion, Gwadelupa, Uznam, Wolin, Muhu, Langeland, Helgoland, Harris, Lewis, Teneryfa, Skye, Soisalo, Gran Canaria, Rodos, Mainland, Mull, Chios, Kefalinia, São Miguel, La Palma, Islay, Korfu, Wyspa Man, Limnos, Arran, Zakintos, Terceira, Tasos, Wight, Jura, South Uist, North Uist, Kos, Leukada, El Hierro, Kithira, Ikaria, Elba, Skiros, Yell, Muhu, Tinos, Paros, Fehmarn, Samotraka, Melos, Keos, Ios, Amorgos, Kalymnos, Mykonos, Salamina, Vormsi, Leros, Kasos, Alonisos, Tilos, Patmos, Karsibór, Kozłoduj.

Ważniejsze archipelagi: Wyspy Kanaryjskie, Azory, Baleary, Hebrydy Zewnętrzne, Szetlandy, Wyspy Jońskie, Wyspy Alandzkie, Orkady.

Ukształtowanie powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze łańcuchy górskie:

Większe niziny: Padańska, Niziny Środkowopolskie, Niemiecka, Angielska, Rumuńska, Wielka Nizina Węgierska, Czarnomorska, Naddunajska – Bułgaria, Naddunajska – Słowacja.

Depresje: Zuidplaspolder (Holandia), The Fens (Wielka Brytania), Neuendorf (Niemcy), delta Rodanu (Francja), Żuławy Wiślane (Polska).

Wyżyny: Bawarska, Czesko-Morawska, Małopolska, Lubelska, Transylwańska, Gujańska.

Wody wewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Większe rzeki: Dunaj, Ren, Łaba, Wisła, Dźwina, Loara, Tag, Duero, Niemen, Moza, Ebro, Odra, Pad, Rodan, Vilaine, Charente, Garonna, Adour, Mondego, Torne, Dalälven, Kemijoki, Kymi, Narwa, Parnawa, Warnow, Drawa, Morawa, Lech, Izara, Tamar, Avon, Sekwana, Touques, Orne, Clyde, Dee, Segura, Tyber, Adyga, Alfios, Göta älv, Skalda, Tyne, Tweed, Maroni, Oyapock, An tSionna.

Większe jeziora: Wener, Saimaa, Pejpus, Wetter, Melar, Bodeńskie, Genewskie, Garda, Como.

Lodowce: największe lodowce znajdują się w Górach Skandynawskich, Alpach i Pirenejach.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Unia poprzez swój ogromy obszar i posiadanie terytoriów na kilku kontynentach posiada zróżnicowany klimat – od podbiegunowego po równikowy. Jednak przeważająca większość terytorium leży w klimacie morskim, kontynentalnym i śródziemnomorskim.[potrzebne źródło]

Wulkanizm[edytuj | edytuj kod]

Czynne: Stromboli, Etna, Amiata, Wezuwiusz, Vulcano, Santoryn, Teide, Piton des Neiges, Soufrière.

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Układ gleb w Europie ma charakter mozaikowy. Główne gleby w Unii Europejskiej[potrzebne źródło]:

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też: parki narodowe w Polsce, parki narodowe Europy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Lifeintheeu.png
Unia Europejska na skróty

Uwagi

  1. Błędem jest stwierdzenie, że UE leży również w Oceanii. Żadne z terytoriów zamorskich Francji czy Wielkiej Brytanii nie jest częścią UE. Szerzej o tym: Obszary specjalne państw członkowskich Unii Europejskiej lub w Państwa członkowskie Unii Europejskiej i zakładki przy każdym państwie „Włączając” i „Wyłączając”.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Traktat rzymski wszedł w życie 1 stycznia 1958 roku.
  3. De iure cała wyspa jest częścią UE, de facto tylko jej południowa część. Tylko Turcja uznaje Cypr Północny. Okupacja Cypru Północnego wg prawa międzynarodowego jest nielegalna.
  4. 4,0 4,1 Bazy wojskowe Wielkiej Brytanii na Wyspie Cypr.
  5. Grenlandia opuściła EWG w 1985 roku.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Nieoficjalna flaga lokalna. Flaga oficjalna – trójkolorowa flaga Francji.
  7. 1 stycznia 2014 roku Majotta stała się regionem najbardziej oddalonym i jednocześnie weszła w skład Unii.
  8. Do 2007 część UE jako jedna z jednostek administracyjnych wchodzących w skład Gwadelupy. Ponownie jest częścią Unii od dnia wejścia w życie traktatu lizbońskiego (1 grudnia 2009).
  9. Wyspa niezamieszkana.
  10. Do 2007 część UE jako jedna z jednostek administracyjnych wchodzących w skład Gwadelupy. Ponownie stał się częścią Unii od dnia wejścia w życie traktatu lizbońskiego (1 grudnia 2009), jednak na wniosek mieszkańców Francja wystąpiła o wyłączenie terytorium z Unii, co nastąpiło z dniem 1 stycznia 2012 roku.
  11. Traktatowo: Niderlandy.
  12. Nazwa Królestwo Niderlandów dotyczy części europejskiej oraz Aruby i Antyli Holenderskich. W skład UE wchodzi tylko terytorium europejskie.
  13. Siedziba rządu Haga.
  14. 3 października 1990 roku NRD (obecne landy:Meklemburgia-Pomorze Przednie, Saksonia-Anhalt, Berlin, Brandenburgia, Turyngia, Saksonia) weszła w skład RFN.
  15. Traktatowo: Zjednoczone Królestwo.
  16. 16,0 16,1 16,2 Jest częścią Anglii, ale nie jest częścią Zjednoczonego Królestwa.