Georg Wilhelm Pabst

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Georg Wilhelm Pabst i aktor Albert Préjean podczas zdjęć do filmu L'Opéra de quat'sous (1931)

Georg Wilhelm Pabst znany też jako G. W. Pabst (ur. 25 sierpnia 1885 w Raudnitz, zm. 29 maja 1967 w Wiedniu) – austriacki reżyser filmowy i scenarzysta. Związany z ruchem artystycznym Nowej Rzeczowości (Neue Sachlichkeit).

Życiorys i kariera[edytuj | edytuj kod]

Był synem pracownika kolei Augusta Pabsta (1853–1926) i jego żony Elisabeth (Elli) z domu Noë (1864–1953). Dorastał w Wiedniu, tam uczęszczał do szkoły podstawowej i szkoły realnej. Zamierzał kształcić się na oficera, ale przeszkodziła temu jego wada wzroku (krótkowzroczność). Postanowił więc studiować w wiedeńskim konserwatorium, jak jego siostra Viola (1883–1971). Uczęszczał do niego od 1901 do 1903 roku[1]. Potem był związany z wieloma teatrami, m.in. Kurtheater Baden koło Zurychu, w St. Gallen i w Salzburgu, przez dwa lata podobno grał 161 różnych ról[1]. Następnie pracował w Dortmundzie, Norymberdze i Wiedniu. W 1911 roku odwiedził Nowy Jork i tamtejszy Deutsche Volkstheater, w 1912 zadebiutował w nim jako reżyser teatralny. Gdy rozpoczęła się I wojna światowa, przebywał we Francji i został internowany na cztery lata w obozie pod Brestem[1].

W 1921 dzięki niemieckiemu reżyserowi Carlowi Froelichowi Pabst otrzymał pracę w przemyśle filmowym. Froelicha poznał w Wiedniu, gdzie ten robił zdjęcia do filmu przygodowego Im Banne der Kralle (w którym Pabst dostał małą rolę). Był też akcjonariuszem firmy producenckiej Froelich-Film GmbH. W październiku 1921 był asystentem reżysera kręconego w Austrii filmu Der Taugenichts. Pod koniec 1922 roku wytwórnia Froelicha wyprodukowała reżyserski debiut Pabsta, filmowany w Berlinie Skarb (Der Schatz).

Duża część filmów Pabsta dotyczyła pozycji kobiety w niemieckim społeczeństwie; tematykę tą podejmowały Zatracona ulica (Die freudlose Gasse, 1925) z Gretą Garbo i Astą Nielsen, Tajemnice duszy (Geheimnisse einer Seele, 1926) z Lili Damitą, Miłość Joanny Ney (Die Liebe der Jeanne Ney, 1927) z Brigitte Helm, Puszka Pandory (Die Büchse der Pandora, 1928) i Dziennik upadłej dziewczyny (Tagebuch einer Verlorenen, 1929) z Louise Brooks. Był współreżyserem (z Arnoldem Fanckiem) filmu Białe Piekło na Piz Palü (Die weiße Hölle vom Piz Palü, 1929), w którym wystąpiła Leni Riefenstahl. Tajemnice duszy uważane są za jeden z pierwszych filmów udanie wprowadzających do filmu teorię psychoanalizy – współautorami scenariusza byli psychoanalitycy Hanns Sachs i Karl Abraham.

Na polu filmu dźwiękowego zadebiutował obrazem Westfront 1918 (1930), kolejnymi były Opera za trzy grosze (1931) i Braterstwo (Kameradschaft, 1931). W 1932 Pabst wyreżyserował w Afryce Północnej ekranizację powieści Pierre Benoita L'Atlantide w 1932, w trzech wersjach językowych – niemieckiej, angielskiej i francuskiej (Die Herrin von Atlantis, The Mistress of Atlantis i L'Atlantide). W 1933 jego film Don Kichot również wszedł na ekrany w trzech wersjach językowych.

W 1931 został przewodniczącym organizacji zrzeszającej niemieckich filmowców, Dachorganisation der Filmschaffenden Deutschlands e.V. (DACHO).

W 1933 wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie zrealizował film A Modern Hero (1934), a potem do Francji, gdzie powstał obraz Mademoiselle Docteur (1936). W 1938 miał zamiar emigrować do Stanów, wyjechał do Austrii pożegnać się z rodziną i tam zastał go wybuch II wojny światowej. W nazistowskich Niemczech powstały dwa jego filmy, nakręcone dla Bavaria Film: Komedianci (Komödianten, 1941) i Paracelsus (1943).

W 1953 we Włoszech wyreżyserował cztery opery: Moc przeznaczenia dla Maggio Musicale Fiorentino, Aidę z Marią Callas w roli tytułowej dla Arena di Verona Festival, a także Trubadura i raz jeszcze Moc przeznaczenia.

W 1948 roku wyreżyserował film Proces, nominowany do złotego medalu na MFF w Wenecji.

W 1957 rozpoznano u niego cukrzycę, potem chorobę Parkinsona. Krótko po ukończeniu filmu Durch die Wälder, durch die Auen miał udar mózgu i zmarł. Pochowany na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu (kwatera 32 C, grób 31). W 1968 na jego cześć nazwano ulicę w dzielnicy Wiednia Favoriten (Georg-Wilhelm-Pabst-Gasse).

Był żonaty z Gertrudą Hennings (1924), mieli dwóch synów, Petera (1924–1992) i Michaela (ur. 1941). Peter Pabst po II wojnie światowej współpracował z ojcem jako asystent reżysera, potem został redaktorem w Bayrischer Rundfunk. Dalszym krewnym G.W. Pabsta był Václav Havel[2].

G.W. Pabst i jego film Białe Piekło na Piz Palü są kilkakrotnie wspominani w filmie Quentina Tarantino Bękarty wojny.

Nominacje i nagrody[edytuj | edytuj kod]

  • 1939 MFF w Wenecji – Brązowy medal za Jeunes filles en détresse
  • 1941 MFF w Wenecji – Złoty medal za reżyserię Komediantów
  • 1948 MFF w Wenecji – Nominacja do Złotego Lwa za Proces
  • 1963 Deutscher Filmpreis za całokształt twórczości

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcia do filmu Westfront 1918 (1930)
Plakat filmu Białe Piekło na Piz Palü (1929)

Jako reżyser[edytuj | edytuj kod]

Jako scenarzysta[edytuj | edytuj kod]

Artykuły[edytuj | edytuj kod]

  • Le Muet et le Parlant. W: Cinéma-Ciné, neue Serie, Nr 118, 1 października 1928.
  • Realität des Tonfilms. W: Film-Kurier, Sondernummer "Zehn Jahre Film-Kurier", 1 czerwca 1929
  • Politique et Culture. W: Je suis partout, Nr 462, 19.1.1933. (Les idées de Pabst sur le cinéma; Interview von Louis Gerbe).
  • Film und Gesinnung. W: Felix Henseleit (ed.): Der Film und seine Welt. Reichsfilmblatt-Almanach 1933. Berlin: Photokino 1933, ss. 98-99.
  • Misere del Regista. W: L'Italia Letteraria (2 lutego 1935)
  • Servitude et Grandeur de Hollywood. W: Le Rôle Intellectuel du Cinéma. Paris: Institut International de Coopération Culturelle 1937, (Cahiers 3), ss. 251-255; Przedruk w: Barbaro-Chiarini: Problemi del Film, Bianco et Nero, numero speciale, Nr 2, 1939.
  • Censor the Censor! W: Sight and Sound, Winter 1938/39. (wywiad)
  • Le Réalisme est un passage. W: Revue du cinéma, Nr 18, październik 1948, s. 55.
  • Il cinema, domani. W: Cinema, nuova serie, Mailand, 15 grudnia 1949
  • Über zwei meiner Filme. W: Filmkunst, Wien, Jahresband 1960, ss. 20-26

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Georg Wilhelm Pabst - Biografie [CineGraph Lexikon]. [dostęp 2010-02-10].
  2. Wolfgang Jacobsen: Pabst, Georg Wilhelm. W: Neue Deutsche Biographie (NDB) Bd. 19, Nauwach – Pagel. Berlin: 1999, s. 737–738.

Literatura dodatkowa[edytuj | edytuj kod]

  • Gerd. Schlemmer, Bernhard Riff, Georg. Haberl, Austria) Internationales Symposion "G.W. Pabst" (1986 : Vienna: G.W. Pabs. Münster: MAkS Publikationen, 1990. ISBN 3-88811-600-7.
  • Hermann Kappelhoff: Der möblierte Mensch. Georg Wilhelm Pabst und die Utopie der Sachlichkeit. Ein poetologischer Versuch zum Weimarer Autorenkino. Berlin: Vorwerk 8, 1995. ISBN 3-930916-02-9.
  • G. W. Pabst / [Stiftung Deutsche Kinemathek und Internationale Filmfestspiele Berlin, Retrospektive 1997]. Hrsg. von Wolfgang Jacobsen [Übers.: Helma Schleif aus dem Franz. ...]. Berlin: Argon, 1997. ISBN 3-87024-365-1.
  • Michał Dondzik, Między awangardą formy a dydaktyzmem treści. Georga Wilhelma Pabsta Tajemnice duszy (1926), [w:] II Konstelacja Szczecin. Dita Parlo i kino buntowników, red. Radosław Skrycki, Szczecin 2012, s. 53-75. ISBN 978-83-933942-2-7

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]