George Patton

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
George Smith Patton Jr.
George Smith Patton Jr.
generał generał
Data i miejsce urodzenia 11 listopada 1885
San Gabriel
Data i miejsce śmierci 21 grudnia 1945
Heidelberg
Przebieg służby
Lata służby 19091945
Siły zbrojne United States Department of the Army Seal.svg United States Army
Jednostki 3 Armia USA
Stanowiska d-ca: 3. Pułku Kawalerii,
2. Amerykańskiej Dywizji Pancernej, II Korpusu, 7. i 3. Armii, gubernator Bawarii
Główne wojny i bitwy rewolucja meksykańska,
I wojna światowa,
II wojna światowa
Odznaczenia
Bronze oakleaf-3d.svg
Distinguished Service Cross - dwukrotnie (Stany Zjednoczone)
Bronze oakleaf-3d.svg
Bronze oakleaf-3d.svg
Distinguished Service Medal - trzykrotnie (Stany Zjednoczone)
Bronze oakleaf-3d.svg
Srebrna Gwiazda - dwukrotnie (Stany Zjednoczone)
Legia Zasługi (USA) Brązowa Gwiazda  (Stany Zjednoczone) Purpurowe Serce  (Stany Zjednoczone) Srebrny Medal za Uratowanie Życia Medal za Służbę w Meksyku Allied Victory Medal Medal za Służbę Obronną Kraju American Campaign Medal Medal za Kampanię Europejsko-Afrykańsko-Bliskowschodnią Medal Zwycięstwa II Wojny Światowej Wojskowy Medal Okupacyjny Wielki Oficer Orderu Leopolda (Belgia) Krzyż Wojenny z brązową palmą (Belgia) (1940-1945) Czechosłowacki Order Wojenny Białego Lwa "Za zwycięstwo" I Klasy Czechosłowacki Krzyż Walecznych 1939 Komandor Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wojenny 1939–1945 z brązową palmą (Francja) Krzyż Wielki Order Zasługi Adolfa de Nassau (Luksemburg) Krzyż Wojenny (Luksemburg) Krzyż Wielki Orderu Ouissama Alaouite’a (Maroko) Krzyż Towarzyski Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Order Imperium Brytyjskiego od 1936 (wojskowy)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty George Patton w Wikicytatach

George Smith Patton Junior (ur. 11 listopada 1885 w San Gabriel, zm. 21 grudnia 1945 w Heidelbergu w Niemczech) – amerykański generał okresu II wojny światowej.

Był postacią bardzo kontrowersyjną, budził skrajne uczucia zarówno u swoich podwładnych, jak i u przełożonych. Wśród swoich żołnierzy znany był jako „Old blood and guts”. Znakomity kawalerzysta i szermierz (napisał m.in. instrukcję szermierczą dla kawalerii amerykańskiej), namiętnie grywał w polo. Opowiadał o swoich bardzo realistycznych wizjach wcześniejszych wcieleń. Wierzył w reinkarnację, uważał się m.in. za wcielenie kartagińskiego żołnierza, rzymskiego legionisty, napoleońskiego generała i wielu innych postaci.

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

George Patton z okresu nauki w Virginia Military Institute

Urodził się na Rancho Lake Vineyard, w pobliżu miasta San Gabriel w Kalifornii. Jego ojcem był George Smith Patton senior, matką: Ruth (Wilson) Patton. Pochodził z rodziny z silnymi tradycjami wojskowymi, jego przodkowie walczyli w wielu wojnach, m.in. w czasie rewolucji amerykańskiej, a także w czasie wojny secesyjnej po stronie Konfederatów. W dzieciństwie marzył o tym, by zostać bohaterem wojennym i generałem. Czytał książki i opracowania historyczne oraz wojskowe, cierpiał jednak na dysleksję, co spowodowało późniejsze trudności z nauką.

Karierę wojskową rozpoczął w Virginia Military Institute, z którego przeniósł się rok później do West Point. Ukończył tę szkołę po pięciu latach (zamiast zwyczajowych czterech – głównie z powodu dysleksji), w 1909. Uplasował się na 46. pozycji rankingu absolwentów tego rocznika. Żonaty od 26 maja 1910 z Beatrice „Beą” (Ayer) Patton.

Na Igrzyskach Olimpijskich w Sztokholmie w 1912 reprezentował USA w pięcioboju nowoczesnym i w kontrowersyjnych okolicznościach zajął 5. miejsce. W trakcie zawodów w strzelaniu z pistoletu nie znaleziono śladu po jednej z kul wystrzelonych przez Pattona – uznano, że chybił on całkowicie, choć bardziej prawdopodobne było, że brakująca kula przeszła otworem zrobionym już wcześniej przez inny strzał.

Patton służył jako adiutant przy gen. Johnie Pershingu w wyprawie do Meksyku, mającej na celu pojmanie rewolucjonisty Francisco „Pancho” Villi. Przebywał tam do lutego 1917. Wsławił się zabiciem dowódcy gwardii przybocznej Pancho Villi, „generała” Julio Cardenasa, w czasie rutynowego patrolu z oddziałem żołnierzy z 6. Dywizji Piechoty.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

George Patton przed czołgiem Renault FT-17 w 1918

Po przystąpieniu Stanów Zjednoczonych do I wojny światowej został awansowany do stopnia kapitana i udał się do Francji jako adiutant Pershinga, który polecił mu zorganizowanie amerykańskiego korpusu czołgów – U.S. Tank Corps. W czasie bitwy pod Cambrai Patton był obserwatorem przy angielskim oddziale czołgów, a pozyskane doświadczenie wykorzystał przy organizacji i treningu amerykańskich czołgistów. Jego zdolności organizacyjne zostały szybko zauważone i docenione, dwukrotnie go w tym czasie awansowano – osiągnął stopień podpułkownika, zanim jego oddziały wzięły udział w walce. W czasie bitwy pod St. Mihiel został ciężko ranny. Stało się to, kiedy osobiście udał się na pierwszą linię frontu, aby dozorować posuwające się natarcie. Otrzymał za to odznaczenie za odniesione rany, a później Krzyż za Wybitną Służbę (Distinguished Service Cross) oraz został awansowany na pułkownika. W momencie podpisywania zawieszenia broni przebywał w szpitalu[1].

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

W 1919, po powrocie do Ameryki, zaprzyjaźnił się z Dwightem Eisenhowerem. Przyjaźń ta miała później ogromny wpływ na kariery ich obu. W tym czasie Patton starał się wielokrotnie o dodatkowe fundusze na rozwój broni pancernej i zajął się opracowaniem nowej taktyki i teorii związanej z tym rodzajem broni. Jego wysiłki spełzły na niczym, a po jednym z artykułów Pattona w „Infantry Journal”, w którym kwestionował przyszłą rolę piechoty i przekonywał o potrzebie rozwoju wojsk pancernych, zagrożono mu nawet sądem wojskowym, gdyż głoszone przez niego poglądy znacznie różniły się od przyjętej wtedy amerykańskiej doktryny wojennej. W tym okresie poznał amerykańskiego konstruktora Waltera Christiego i według niektórych źródeł finansował jego badania nad napędem i zawieszeniem dla następnej generacji czołgów. Zniechęcony niepowodzeniami przeniósł się z powrotem do kawalerii z nadzieją na rozwój własnej kariery.

W styczniu 1923 został skierowany do Wyższej Szkoły Kawalerii (Advanced Cavalery School) w Ford Riley, którą ukończył w czerwcu. We wrześniu zaczął uczęszczać na kurs w Szkole Dowództwa i Sztabu Generalnego w Leavenworth, który ukończył w czerwcu 1924 z wyróżnieniem. Po ukończeniu edukacji trafił do I Korpusu w Bostonie. W marcu 1925 został przeniesiony na Hawaje, gdzie poznał Omara N. Bradleya. W trakcie tej służby napisał do Departamentu Stanu o zagrożeniu, jakie może stanowić Japonia, ostrzegając, że Pearl Harbor jest narażone na nagły atak bez wypowiedzenia wojny, który może być przeprowadzony przez samoloty startujące z lotniskowców. W lipcu 1934 został przeniesiony do 5. Pułku Kawalerii w Forcie Clark w Teksasie i awansował do stopnia pułkownika. W listopadzie 1937 r. kolejny raz trafił do 3. Pułku Kawalerii w Forcie Myer, tym razem już jako jego dowódca. Po ataku Niemiec hitlerowskich na Polskę przekonał Kongres o potrzebie stworzenia nowoczesnych oddziałów pancernych. Otrzymał promocję na generała i został dowódcą brygady zmechanizowanej, która wkrótce powiększyła się do rozmiarów dywizji i otrzymała nazwę 2. Amerykańskiej Dywizji Pancernej.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W czasie amerykańskich przygotowań do II wojny światowej zorganizował Desert Training Center w Kalifornii i wziął udział w manewrach w Luizjanie w 1941.

Operacja „Husky”[edytuj | edytuj kod]

Generał porucznik George Patton 30 marca 1943

Po zakończeniu kampanii północnoafrykańskiej Pattonowi powierzono dowództwo 7. Armii podczas przygotowań do inwazji na Sycylię (operacja Husky)[2]. Z powodów politycznych pierwotne plany opanowania wyspy, opracowane przez Pattona, zostały odrzucone. Nowe plany Montgomery’ego zakładały zajęcie wyspy głównie przez wojska brytyjskie z 7. Armią pełniącą funkcję pomocniczą, polegającą na ochronie zachodniego skrzydła Brytyjczyków.

Po udanym lądowaniu na Sycylii wojskom brytyjskim, wbrew planom, nie udało się szybko dotrzeć wzdłuż wschodniego wybrzeża do Messyny. Patton wykorzystał tę sytuację. Po szybkim zajęciu Palermo[3] zmienił kierunek ataku na wschodni i posuwając się wzdłuż północnego wybrzeża Sycylii, dotarł do Messyny przed Montgomerym[4].

Jego niewątpliwe sukcesy wojskowe w czasie operacji „Husky” przyćmiło kilka kontrowersyjnych wypadków. Zdaniem jego przeciwników, pierwsze z incydentów wydarzyły się pod wpływem „ognistych” przemówień Pattona, choć on sam o nich nic nie wiedział, dopóki nie został o nich poinformowany:

  • 13-14 lipca – tzw. „Masakra w Biscari”, w której grupa amerykańskich żołnierzy zabiła ok. 70 włoskich i niemieckich jeńców; żołnierze tłumaczyli potem, że zostali do tego zainspirowani przez agresywne przemówienia Pattona;
  • ok. 15 lipca na lotnisku Comiso nieokreślona liczba niemieckich jeńców została zabita przez żołnierzy z oddziałów Pattona (po tym wydarzeniu Patton wydał rozkaz zabraniający zabijania jeńców);
  • 12 lipca w miasteczku Canicatti doszło do ostrzelania szabrowników przez żołnierzy[5].

Z politycznego punktu widzenia znacznie poważniejszym zdarzeniem był tzw. incydent ze spoliczkowaniem. 3 sierpnia Patton w czasie wizytacji szpitala spoliczkował i wyzwał żołnierza, który przebywał tam bez żadnych oczywistych oznak ran fizycznych, gdyż cierpiał na silną nerwicę okopową. Podobny przypadek zdarzył się ponownie 10 sierpnia w innym szpitalu. Po ujawnieniu całej sprawy w mediach, Eisenhower odebrał Pattonowi dowództwo 7. Armii[6].

W czasie inwazji na Włochy Patton, choć formalnie nie był dowódcą żadnej jednostki, miał duży wpływ na dalszy przebieg wojny. Po sukcesach w Afryce i na Sycylii Niemcy uważali go za najlepszego generała alianckiego. Uznali oni, że publiczne pozbawienie Pattona dowodzenia to jedynie część planu aliantów, mającego na celu wprowadzenie ich w błąd. Przedłużający się jego pobyt na Sycylii zinterpretowano jako przygotowania do inwazji na południową Francję, a jego wizytę w Kairze uznano za część przygotowania inwazji na Bałkanach. Strach przed nim pomógł unieruchomić wiele niemieckich jednostek, co zostało później świadomie wykorzystane przez aliancki kontrwywiad[7].

FUSAG[edytuj | edytuj kod]

Przed inwazją na Normandię w ramach operacji „Fortitude” Patton został dowódcą fikcyjnej 1. Grupy Armii (First US Army Group, FUSAG), która pozorowała przygotowania do przeprowadzenia inwazji na Francję w okolicach Pas-de-Calais.

W tym czasie miało miejsce jeszcze jedno wydarzenie, które negatywnie wpłynęło na karierę Pattona. W czasie nieoficjalnego przemówienia w miejscowości Knutsford powiedział on, że po wojnie świat będzie zapewne rządzony przez Amerykę, Anglię i Rosję[8]. Z nieznanych powodów relacje prasowe jego przemówienia w amerykańskich gazetach nie wspomniały o Rosjanach, co wywołało burzę medialną, w ramach której oskarżano Pattona o obrazę sojuszniczych sił sowieckich.

Normandia[edytuj | edytuj kod]

Podczas początkowej fazy operacji „Overlord” Patton przebywał w Anglii. Dopiero 1 sierpnia 1944 w wyniku reorganizacji jednostek alianckich w Normandii został dowódcą nowo utworzonej amerykańskiej 3 Armii, która weszła w skład 12 Grupy Armii i zajęła prawe (zachodnie) skrzydło frontu[9].

Po przybyciu na kontynent wziął udział w końcowej fazie operacji „Cobra”, która przełamała impas wojny pozycyjnej, z której nie mogły się wyrwać wcześniej wojska alianckie. W czasie szybkiego marszu przez Francję z powodzeniem użył zmodyfikowanej przez siebie taktyki blitzkriegu, pokonując ponad 900 km w ciągu zaledwie dwóch tygodni. Wojska Pattona wyzwoliły większość północnej Francji, ale tuż przed wejściem do Paryża zostały w kontrowersyjny sposób zatrzymane przez Eisenhowera[10], aby pozwolić na zajęcie tego miasta przez francuską 2 Dywizję Pancerną pod dowództwem generała Philippe’a Marie Leclerca.

Lotaryngia[edytuj | edytuj kod]

Szybka ofensywa Pattona została nagle zatrzymana w Lotaryngii na początku września 1944 tuż przed Metzem, kiedy szybko posuwających się wojsk nie można już było zaopatrzyć w paliwo i amunicję, gdyż kwatermistrzostwo nie przewidziało szybkości, z jaką będzie przesuwał się front, zwłaszcza że niedostępne były bliżej położone porty morskie. Krótka przerwa w natarciu pozwoliła Niemcom na silniejsze ufortyfikowanie Metzu. Przez następne dwa miesiące 3. Armia uwikłała się w ciężkie walki pozycyjne, zadając wiele strat Niemcom, tracąc przy tym dużo własnych żołnierzy i nie zdobywając wiele terenu[11].

Ofensywa w Ardenach[edytuj | edytuj kod]

Wojska 3. Armii generała Pattona w marszu w kierunku Bastogne

Pod koniec 1944 niemiecka armia przeprowadziła ostatnią wielką ofensywę na froncie zachodnim. 16 grudnia 29 niemieckich dywizji (łącznie ok. 250 tys. żołnierzy) rozpoczęło operację „Wacht am Rhein” (Straż nad Renem)[12], której celem było rozdzielenie wojsk aliantów oraz dotarcie do portów Holandii, pozbawiając w ten sposób zaopatrzenia znajdujące się we Francji wojska koalicji antyhitlerowskiej.

Patton jako jedyny z wyższych dowódców alianckich przewidział możliwość takiej ofensywy i dzięki temu jego armia była do tego dobrze przygotowana[13]. Niemcy już dwukrotnie przeprowadzali analogiczne ataki w tym rejonie w podobnych okolicznościach: w czasie wojny prusko-francuskiej i I wojny światowej. W przeciągu zaledwie dwóch dni Patton zmienił oś ataku dwóch korpusów 3. Armii o 90 stopni i uderzył w lewe skrzydło armii niemieckiej[14], docierając do okrążonych w Bastogne oddziałów 101. Dywizji Powietrznodesantowej[15].

Pod koniec lutego wojska niemieckie przeszły do obrony i Patton wkrótce, przełamując „Linię Zygfryda”, wkroczył do Zagłębia Saary[16]. W szybkim marszu opanował południowe Niemcy, oswobodził również dużą część Czechosłowacji. Planował wyzwolenie Pragi i dotarł kilkanaście kilometrów od jej przedmieść, otrzymał jednak od Eisenhowera kategoryczny zakaz dalszego pościgu za wojskami niemieckimi[17] i cofnięcia się na wysokość Pilzna[18], gdyż do Pragi wchodzili już Rosjanie[19].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po kapitulacji Niemiec Patton miał nadzieję, że zostanie przeniesiony na front działań na Pacyfiku, pozostawiono go jednak w Europie, gdzie został gubernatorem wojskowym Bawarii. Jego zadaniem było teraz odbudowanie tego regionu.

Jako gubernator Bawarii Patton bardzo szybko znalazł się w konflikcie politycznym ze swoimi przełożonymi. Zdaniem Pattona oficjalna polityka denazyfikacji była błędem i automatyczne wykluczenie z życia publicznego wszystkich osób, które były członkami partii nazistowskiej było zbyt restrykcyjne. Porównał on to do sytuacji panującej w Stanach Zjednoczonych, w której obywatele czasami zostają członkami partii demokratycznej czy republikańskiej tylko po to, aby ułatwić sobie dalszą karierę zawodową, a nie ze względów ideologicznych. Jego słowa zostały zniekształcone przez niektóre media, które doniosły, że Patton porównuje demokratów i republikanów do nazistów. Po wybuchu powszechnego oburzenia opinii publicznej Eisenhower przeniósł Pattona do 15. Armii (w rzeczywistości była to grupa kilkunastu wojskowych, zajmująca się pisaniem oficjalnej historii II wojny światowej).

Patton zmarł 21 grudnia 1945 w szpitalu w Heidelbergu w wyniku obrażeń odniesionych w wypadku samochodowym, który miał miejsce 9 grudnia 1945.

Patton – legenda a rzeczywistość[edytuj | edytuj kod]

Grób gen. George’a Pattona na Amerykańskim Cmentarzu Wojskowym w Luksemburgu

Większość ludzi zna postać Pattona wyłącznie na podstawie filmu o nim, a to, jak został on tam przedstawiony, różni się bardzo od tego, jaki był w rzeczywistości. Był on człowiekiem pełnym sprzeczności – głęboko religijny, interesował się historią sztuki i literaturą, a z drugiej strony był niezwykle gwałtowny, porywczy i stosujący wulgaryzmy językowe. Pod stworzoną na użytek kariery wojskowej maską macho krył się wrażliwy człowiek, który potrafił szczerze opłakiwać poległych podkomendnych. Spośród wszystkich alianckich dowódców był zapewne najczęściej odwiedzającym wojskowe szpitale generałem.

W wyobraźni wielu osób Patton istnieje jako uosobienie niezależnego wojownika, osoby wyłamującej się z reguł wojskowego establishmentu. W rzeczywistości jako zawodowy żołnierz świetnie poruszał się w realiach biurokracji w armii. Jeszcze w czasach I wojny światowej potrafił prowadzić znakomity lobbing wśród swoich przełożonych, korzystając z pomocy innych oficerów, w celu uzyskania wysokiego odznaczenia za akcję, w której brał udział. Pożądał sławy i wiele z jego zachowań było nastawionych wyłącznie na pokaz.

Był niezmiernie wymagający dla wszystkich swoich podwładnych i oczekiwał od nich absolutnego posłuszeństwa, ale z drugiej strony zawsze był gotowy wynagrodzić i pochwalić dobre i skuteczne inicjatywy, nawet jeżeli były one sprzeczne z jego punktem widzenia czy nawet z jego rozkazami, o ile tylko ich pomysłodawca potrafił udowodnić ich słuszność.

Po śmierci Pattona pojawiły się plotki i teorie, iż został on zabity przez agentów NKWD na rozkaz Stalina we współpracy z agentami OSS i za zgodą niektórych wyższych polityków rządu Stanów Zjednoczonych. Powodem dokonania zamachu na Pattona miało być to, iż Patton dość głośno wyrażał swoje poglądy antysowieckie (m.in. krążyła plotka, iż chciał doprowadzić do konfliktu z Armią Czerwoną, aby w ten sposób wywołać z ZSRR wojnę. W tym celu miał podobno utrzymywać w gotowości całe oddziały jeńców niemieckich). Dodatkowo swoją wiedzą na temat nieudolności swoich przełożonych (Dwight Eisenhower) i współpracowników (Bernard Law Montgomery), mógł zaszkodzić w budowaniu ich późniejszych karier zawodowych i politycznych. Na potwierdzenie swoich teorii, ich twórcy wysuwają szereg faktów (m.in. zaginięcie dokumentów ze śledztwa, brak jakichkolwiek ran czy nawet zadrapań u kierowcy i drugiego pasażera, zeznania Douglasa Bazata - agenta OSS, brak sekcji zwłok, podmieniony samochód Pattona w muzeum mu poświęconym)[20][21].

Patton w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Patton (film).

George Patton był tytułowym bohaterem powstałego w 1970 filmu „Patton” (odtwórca głównej roli George C. Scott otrzymał Oscara za najlepszą rolę męską). Film ten stał się bardzo popularny. Przedstawiona w nim sylwetka generała, a zwłaszcza słynne przemówienie z jego początku (oparte na prawdziwym przemówieniu Pattona do jego żołnierzy przed inwazją na Normandię) wykreowała postać Pattona jako agresywnego, żądnego krwi bojownika. Historycy wojskowości krytykują ten film za fałszywy obraz generała. Zdaniem krytyków, jest to efektem wpływu, jaki na film wywarł Omar Bradley jako doradca do spraw wojskowych i współautor scenariusza. Współpraca Pattona i Bradleya w czasie wojny była momentami bardzo burzliwa. Sam Bradley miał bardzo niskie zdanie o samym Pattonie, jak i o jego metodach, a film pokazuje Bradleya w sposób wybitnie hagiograficzny, często przekręcając fakty i czyniąc z Pattona bohatera negatywnego.

Amerykański reżyser Oliver Stone uważa, że film Patton miał bezpośredni wpływ na historię wojny wietnamskiej. Według niego, ówczesny prezydent Stanów Zjednoczonych Richard Nixon po obejrzeniu tego filmu wydał rozkaz eskalacji wojny w Wietnamie poprzez bombardowanie Kambodży. Stone pragnął nawet umieścić fragment Pattona w jego filmie biograficznym o Nixonie, ale nie otrzymał na to pozwolenia George’a Scotta.

W 1986 powstała druga cześć filmu o Pattonie „Ostatnie dni Pattona”. Film opowiada o wydarzeniach bezpośrednio poprzedzających śmiertelny wypadek samochodowy, w którym zginął generał, jak też sam wypadek i hospitalizację Pattona. W filmie w postać Pattona ponownie wcielił się George C. Scott.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Baretki odznaczeń George’a Pattona

Patton był także nagradzany licznymi pamiątkowymi medalami i odznakami, które nie były zakładane do munduru paradnego czy polowego, gdyż nie były uważane za oficjalne odznaczenia wojskowe.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. G.S. Patton, s. 58.
  2. A.N. Garland, s. 55-57.
  3. A.N. Garland, s. 254.
  4. A.N. Garland, s. 422.
  5. A.N. Garland, s.
  6. A.N. Garland, s. 425-430.
  7. I. Metanle, s. 204.
  8. Tekst przemówienia.
  9. G.A. Harrison, s. 351.
  10. I. Matanle, s. 284.
  11. H.M. Cole, The Lorraine..., s. 1.
  12. H.M. Cole: The Ardennes..., s. 21.
  13. H.M. Cole, The Ardennes..., s. 538-538.
  14. I. Matanle, s. 324.
  15. H.M. Cole, The Ardennes..., s. 555.
  16. C.B. MacDonald, The Siegfried Line, s. 381.
  17. I. Matanle, s. 354.
  18. R.H. Bluhm, s. 509.
  19. C.B. MacDonald, The Last Offensive, s. 467.
  20. Robert K. Wilcox, Cel Patton, wyd. Ossolineum, Wrocław 2010, ISBN 978-83-04-05043-3.
  21. Piotr Zychowicz: Czy NKWD zabiło generała Pattona (pol.). rp.pl, 2008-12-22. [dostęp 2013-12-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Patton's Career A Brilliant One (ang.). W: The New York Times [on-line]. nytimes.com, 1945-12-22. [dostęp 2013-12-11].
  • Frederick Ayer Jr.: Before the Colors Fade: Portrait of a Soldier, George S. Patton. ISBN 0-910220-61-1.
  • Raymond K. Bluhm, Jr. [red.]: U.S. Army: A Complete History. New York: The Army Historical Foundation, 2011. ISBN 978-0-88363-640-4.
  • Martin Blumenson: The Patton Papers 1940-1945. ISBN 0-306-80717-3.
  • Martin Blumenson: United States Army in World War II: Breakout and Pursuit. Washington, D.C.: Center of Military History, 1993.
  • William B. Breuer: Alianci: Prywatne wojny najwyższych dowódców. Magnum, 1996. ISBN 83-85852-21-2.
  • Terry Brighton: Gry wojenne: Patton, Monty i Rommel. Kraków: Znak/Litera nova, 2011. ISBN 978-83-240-1484-2.
  • Hugh M. Cole: United States Army in World War II: The Lorraine Campaign. Washington, D.C.: Center of Military History, 1993.
  • Hugh M. Cole: United States Army in World War II: The Ardennes, Battle of the Bulge. Washington, D.C.: Center of Military History, 1994.
  • Carlo D’Este: Patton, geniusz wojny. Poznań: Zysk i S-ka, 2003. ISBN 83-7150-856-5.
  • Albert N. Garland: United States Army in World War II: Sicily and the Surrender of Italy. Washington, D.C.: Center of Military History, 1993.
  • Gordon A. Harrison: United States Army in World War II: Cross-Channel Attack. Washington, D.C.: Center of Military History, 1993.
  • Stanley P. Hirshson: Generał Patton. Bellona, 2004. ISBN 83-11-09957-X.
  • George F. Howe: United States Army in World War II: Northwest Africa: Seizing the Initiative. Washington, D.C.: Center of Military History, 1993.
  • Charles B. MacDonald: United States Army in World War II: The Last Offensive. Washington, D.C.: Center of Military History, 1993.
  • Charles B. MacDonald: United States Army in World War II: The Siegfried Line. Washington, D.C.: Center of Military History, 1993.
  • Ivor Matanle: World War II. New York: Military Press, 1989. ISBN 0-517-67605-2.
  • George S. Patton: Wojna, jak ją poznałem. Wydawnictwo MON, 1989. ISBN 83-11-07805-X.
  • Dennis Showalter: Patton i Rommel – dowódcy XX wieku. Warszawa: Amber, 2006. ISBN 83-241-2477-2.
  • Robert K. Wilcox: Cel Patton. Zakład Narodowy im.Ossolińskich, 2010. ISBN 978-83-04-05043-3.
  • Terry Brighton: Gry Wojenne - Patton, Monty i Rommel. Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2011. ISBN 978-83-240-1484-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]