Georges Cuvier

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Georges Cuvier

Georges Cuvier (ur. 23 sierpnia 1769 w Montbéliard, zm. 13 maja 1832 w Paryżu) – francuski zoolog i paleontolog.

Zajmował się głównie anatomią zwierząt. Uważany jest za "ojca anatomii porównawczej"[1]. Przeciwnik teorii ewolucji i twórca teorii katastrof. Stworzył podwaliny współczesnej systematyki zwierząt[potrzebne źródło].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w wirtemberskim miasteczku Montbeliard, uczęszczał do szkoły w Stuttgarcie. Był guwernerem hrabiego d'Herioy. Czas, który w związku z pracą spędził nad morzem, poświęcił na badanie zwierząt morskich, szczególnie na badania nad budową mięczaków. Badania te zapewniły mu wielki rozgłos. W roku 1794 przeniósł się (pod wpływem swego późniejszego wielkiego przeciwnika Geoffroya St. Hilaire'a) do Paryża, gdzie był profesorem Collège de France, a następnie Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu. Uzyskał tytuł para Francji, pełnił też funkcje ministerialne.

Cuvier był najwybitniejszym przedstawicielem kierunku porównawczo-anatomicznego w zoologii swoich czasów. Badał nie tylko mięczaki, lecz także jamochłony, stawonogi i kręgowce, zarówno żyjące jak kopalne. Wysoko cenił wkład Arystotelesa w rozwój zoologii[1]. Rozległą wiedzę o budowie zwierząt zebrał w dwu dziełach pt. "Le règne animal distribué d'après son organisation" (Podział królestwa zwierząt według zorganizowania) i "Leçons d'anatomie comparée" (Wykłady z anatomii porównawczej). W 1795 wprowadził podział bezkręgowców na dodatkowe gromady. Do dotychczasowego podziału na robaki (Vermes) i owady (Insecta) dodał mięczaki (Molusca), skorupiaki (Crustacea), szkarłupnie (Echinodermata) i zwierzokrzewy (Zoophyta)[1]. Epokowego znaczenia doczekała się mała broszurka wydana przez niego w roku 1812: Sur un rapprochement à établir entre les differentes classes des animaux (Próba ustalenia podziału zwierząt na klasy), w której położył podwaliny pod sławną teorię typów i przeprowadził zupełną reformę systematyki. Ten nowy podział Cuviera, będący punktem wyjścia dla wszystkich późniejszych klasyfikacji, różni się od układów poprzednich tym, że połączył gromady ssaków, ptaków, gadów i ryb w jedną kategorię wyższą: kręgowce. Sama nazwa „kręgowce” została jednak wprowadzona przez Lamarcka. Zwierzęta bezkręgowe ujął Cuvier w trzy jednostki: mięczaki, członowce i promieniste. Cuvier nazwał te jednostki, obszerniejsze od gromady, embranchements[1] – gałęziami lub konarami, później zmieniono tę nazwę na „typy”.

Ważniejsze jednak różnice uwidoczniły się w głębszym uzasadnieniu systemu. Zerwał on z dawniejszym zwyczajem systematyki, polegającym na posługiwania się prawie wyłącznie zewnętrznymi cechami, a oparł się na całokształcie organizacji, również wewnętrznej, a także na podstawie rozmieszczenia i położenia najważniejszych narządów, szczególnie układu nerwowego. W ten więc sposób zastosowano po raz pierwszy anatomię porównawczą do utworzenia naturalnego systemu klasyfikacji zwierząt.

Teoria typów spowodowała lawinę nowych poglądów na uszeregowanie zwierząt. Podczas gdy wcześniej przyjmowano, że wszystkie zwierzęta od najniższych aż do człowieka tworzą jeden rosnący szereg, w obrębie którego miejsce zwierzęciu wyznacza jedynie poziom jego organizacji, Cuvier twierdził, że państwo zwierząt składa się z wielu jednostek równoległych, istniejących niezależnie obok siebie i obejmujących w sobie organizmy wyższe i niższe.

Stanowisko danego zwierzęcia wyznaczone jest zatem przez dwa czynniki:

  • przynależność do pewnego typu – przejawiającą się w planie budowy ciała,
  • stopień organizacji – tj. stanowisko, jakie zajmuje w obrębie typu.

Jego nazwisko pojawiło się na liście 72 nazwisk na wieży Eiffla[2].

Rasizm[edytuj | edytuj kod]

Sawtche czyli SarahSaartjie Baartman badana jako Kobieta rasy buszmenskiej, Historia naturalna ssaków, tom II, Cuvier, Werner, de Lasteyrie

Cuvier reprezentował dominującą we Francji, zgodną z rasowymi uprzedzeniami epoki myśl naukową, na którą wywarł olbrzymi wpływ[3]. W takim kontekście historycznym, przeprowadzał badania na temat murzynów z Afryki, których uważał za "najbardziej zdegradowaną z ludzkich ras, której kształty najbardziej przypominają zwierzę i której inteligencja nie wznosi się do poziomu logicznego myślenia"[4].

W imię postepu nauki, zaraz po śmierci Saartjie Baartman, przedsięwziął preparowanie jej zwłok[5]. Wykonał moulage całego ciała. Wyjął szkielet, jak również mózg i narządy płciowe, które umieszczone w słojach z formaliną zostały wystawione na pokaz w Musée de l'Homme[6]. W 1817 roku przedstawił wyniki swojej pracy w Académie nationale de médecine. Jego "Uwagi o ciele kobiety znanej w Paryżu i Londynie jako Wenus Hotentocka" doskonale ilustrują rasistowskie teorie ówczesnych naukowców[7].

Napomyka, na przyklad, o klasyfikacji ras ludzkich według "szkieletu głowy" i o "okrutnym prawie, które wydaje się skazywać na wieczną niższośc rasy o czaszce wklęsłej i zniekształconej". Opis Saartie Baartman koncentruje się raczej na szukaniu cech małpodobnych, niz przynależnosci do czarnej rasy: "Nasza Buszmenka ma pysk jeszcze bardziej wystający niż murzyn, twarz jeszcze szerszą niż kalmuk, kości nosowe bardziej spłaszczone niż jeden czy drugi. Biorąc pod uwagę ten ostatni wzgląd, nigdy nie widziałem głowy ludzkiej bardziej podobnej do małpiej"[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Sven Lindqvist: Wytępić całe to bydło. 5.Odkrycie Cuviera (pol.). W: afryka.org [on-line]. [dostęp 2014-08-30]. Fragmenty polskiego wydania książki wydawnictwa W.A.B.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Adam Urbanek: Jedno istnieje tylko zwierzę...: myśli przewodnie biologii porównawczej. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN [Polskiej Akademii Nauk], 2007. ISBN 978-83-88147-08-1.
  2. La tour Eiffel Laboratoire (fr.). www.tour-eiffel.fr. [dostęp 2011-11-20].
  3. Speaker Icon.svg : Georges Cuvier : portret kontrowersyjnego naukowca audycja z cyklu Korowód nauki na falach radia France Culture (fr) 18 listopada 2010
  4. George Cuvier, Recherches sur les ossements fossiles, Tom I, Deterville, Paris, 1812, strona 105.
  5. W tamtych czasach powszechny proceder wsród ważnych osobistości. Dyssekcję Cuviera przeprowadzało jedenaście osób, w tym jego laboranci.
  6. [[1]], Jean-Pierre Ternaux: Encyclopédie historique des neurosciences : du neurone à l'émergence de la pensée. Pierre Buser,Dominique Wolton. Wyd. 1. De Boeck, grudzien 2008, s. 531. ISBN 2804158985. [dostęp 2014-08-29]. (fr.)
  7. Mémoires du Muséum d'histoire naturelle, tom 3, Belin, Paris, 1817, strony 259-274.
  8. Mémoires du Muséum d'histoire naturelle, tom 3, Belin, Paris, 1817, strona 271.