Georgij Gurdżijew

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Georgij Gurdżijew

Georgij Iwanowicz Gurdżijew (ur. ok. 1870 w Aleksandropolu w Armenii, zm. 29 października 1949 we Francji w Neuilly-sur-Seine) - filozof, mistyk i przywódca duchowy.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Gurdżijew urodził się w Aleksandropolu (obecnie Giumri, Armenia) przez Turków i Persów zwanym „Gurjistanem”, co mogło stanowić źródło słowa „Gurdżijew”.

Jego ojciec był Grekiem, matka Ormianką. Dokładna data urodzin Gurdżijewa nie jest znana. Niektórzy autorzy (jak Moore) dowodzą, że był to rok 1866, inni (np. Patterson) opowiadają się za 1872, w paszporcie Gurdżijewa widnieje data 28 listopada 1877. Sam Gurdżijew twierdził, że urodził się z wybiciem północy na początku Nowego Roku (według kalendarza juliańskiego). Dorastał w Karsie, a następnie podróżował po różnych zakątkach świata (był między innymi w Azji Środkowej, Egipcie, Rzymie) zanim powrócił do Rosji w 1912 roku. Miał później podsumować ten okres swojego życia słowy: „Zacząłem w Rosji i w Rosji skończyłem”.

Jedyną książką napisaną przez Gurdżijewa zanim pojawił się w Moskwie w 1912, są Spotkania z Wybitnymi Ludźmi, która jednak nie może być traktowana jako bezpośrednia autobiografia. Przed 1912 Gurdżijew odbywał wyprawy opisane w Spotkaniach z Wybitnymi Ludźmi, gdzie, przemierzając Egipt według mapy z czasów, kiedy ten był jeszcze zielony, dołączył do grupy ezoterycznej zwanej Bractwem Sarmoundzkim.

W Nowy Rok 1912 Gurdżijew przebywał w Moskwie, przyciągając swych pierwszych uczniów. Tego roku także ożenił się z Polką — Julią Ostrowską w Sankt Petersburgu. W 1914 Gurdżijew reklamował swój balet —Walkę Magów — i doglądał swoich uczniów, pisząc Przebłyski Prawdy. W 1915 zaakceptował P.D. Uspienskiego jako ucznia, zaś w 1916 przyjął kompozytora Thomasa de Hartmanna oraz jego żonę Olgę. Miał w tym czasie już około 30 studentów.

W wyniku przewrotu w Rosji Gurdżijew opuścił Petersburg w 1917 i udał się do domu rodzinnego w Aleksandropolu. Podczas rewolucji bolszewickiej zakładał tymczasowe społeczności studenckie w Jessentuki na Kaukazie, Tuapse, Majkop, Soczi i Pori — wszystkie na wybrzeżu Morza Czarnego na południu Rosji, gdzie pracował z wieloma rosyjskimi uczniami.

W marcu 1918 roku Uspenski opuszcza Gurdżijewa. Cztery miesiące później najstarsza siostra Gurdżijewa i jej rodzina dołączają do niego w Jessentuki, informując go, że Turcy zastrzelili ich ojca 15 maja w Aleksandropolu (podczas dni ludobójstwa Ormian w Turcji). W wyniku narastającego zagrożenia wojną domową w Jessentukach, Gurdżijew podał do gazety sfabrykowane ogłoszenie o wyprawie naukowej do Mount Induc. Udając naukowca, opuszcza Jessentuki wraz z czternastoma towarzyszami (wyłączając jego rodzinę i Uspieńskiego). Pociągiem docierają do Majkopu, gdzie działania wojenne zatrzymują ich na trzy tygodnie. Wiosną 1919 roku Gurdżijew poznaje artystę Aleksandra Salzmanna oraz jego żonę Joannę i przyjmuje ich na swoich uczniów. Wspomagany przez Joanne, Gurdżijew daje pierwszy pokaz swoich świętych tańców (Ruchy w Tibiliskim Domu Opery, 22 czerwca).

Jesienią 1919 roku Gurdżijew i jego najbliżsi uczniowie przenieśli się do Tbilisi, dawniej znanej jako Tyfilis, gdzie jego żona — Julia Ostrowska, państwo Stjoernval, państwo de Hatmann oraz państwo de Salzmann zajęli się gromadzeniem podstaw nauk Gurdżijewa, podczas gdy sam Gurdżijew koncentruje się na swoim ciągle nieukończonym balecie — Walce Magów, do którego Thomas de Hartmann tworzył muzykę, a Olga Iovonovna Lazovich Milanoff Hinzenberg ćwiczyła taniec. W 1919 roku Gurdżijew założył Instytut Harmonijnego Rozwoju Człowieka.

Pod koniec maja 1920 roku, gdy warunki polityczne w Gruzji uległy zmianie, Gurdżijew wraz ze swoimi uczniami wyruszył pieszo do Batumi na wybrzeżu Morza Czarnego, a następnie udał się do Stambułu. Wynajął mieszkanie na ulicy Koumbaradji w Pera, a później na Abdullatif Yemeneci Sokak w pobliżu Wieży Galata, które jest blisko klasztoru chanaka zakonu sufich z Molvieh (zalożonego przez Jalal al—Din Muhammad Rumi), gdzie Gurdżijew, Uspeński oraz Thomas de Hartmann doświadczyli sema — ceremonii Derwiszy. W Stambule Gurdżijew spotkał kapitana Johna G. Bennetta — dowódcę wojskowego wywiadu brytyjskiego w Konstantynopolu, który później stanie się jednym z jego wyznawców.

W sierpniu 1921 roku Gurdżijew rozpoczyna swoje podróże po Europie Zachodniej, prowadząc wykłady i pokazy w różnych miastach (m.in. w Berlinie i Londynie). Na południe od Paryża, w Prieuré des Basses Loges w Fontainebleau-Avon w pobliżu słynnego Chateau de Fontainebleau zakłada kolejny Instytut Harmonijnego Rozwoju Człowieka.

Gurdżijew zasłynął jako „człowiek, który zabił Katherinę Mansfield”, która umarła na gruźlicę, będąc pod jego opieką 9 stycznia 1923 roku. Jednakże James Moore oraz Uspieński zdołali przekonać opinię publiczną, że Katherina wiedziała o swojej nadchodzącej śmierci i że Gurdżijew jedynie starał się ulżyć jej w psychicznych cierpieniach.

Począwszy od 1924 roku Gurdżijew zaczyna wizyty w Ameryce Północnej, gdzie ostatecznie przejmuje uczniów po AR Orge. Tego samego roku, wracając z Paryża do Fontainebleau, miał wypadek samochodowy, w którym niemal zginął. Otoczony opieką żony i matki, powoli wraca do zdrowia, wbrew prognozom lekarzy. Nie osiągnąwszy jeszcze pełni zdrowia, rozwiązuje swój Instytut 26 sierpnia i zaczyna pisać All and Everything.

W czerwcu 1926, po roku choroby, radioterapii i zabiegach magnetycznych Gurdżijewa, Julia Ostrowska umiera na raka. W 1935 przerywa pisanie All and Everything. Miał wówczas ukończone już dwie pierwsze części trylogii, trzecia jednak była ledwie zaczęta. (Opublikowane później pod tytułem Life Is Real Only Then, When „I Am”).

Zmarł 29 października 1949 roku w American Hospital w Neuilly-sur-Seine we Francji. Pochowany jest na cmentarzu w Fontainebleau-Avon.

Idee[edytuj | edytuj kod]

Gurdżijew twierdził, że człowiek w swoim aktualnym stanie nie może dostrzec rzeczywistości, ponieważ nie posiada odpowiedniej świadomości — żyje w stanie hipotetycznego „śnienia na jawie”.

„Człowiek przeżywa swoje życie we śnie i we śnie umrze” — wedle tej zasady, każda osoba postrzega rzeczy w sposób całkowicie subiektywny. Uważał, że ludzie normalnie funkcjonują jako nieświadome automaty, ale można ich „obudzić” i staną się wówczas całkowicie innymi ludźmi.

Techniki samorozwoju

Gurdżijew twierdził, że wiele religii i praktyk duchowych na Ziemi straciło swoje pierwotne znaczenie i witalność, a więc nie mogą już dłużej służyć ludzkości w sposób, który został im przypisany w chwili powstania. W wyniku czego ludzie nie mogli osiągnąć prawd starożytnych nauk przez co stawali się coraz bardziej niczym automaty, podatni na sterowanie z zewnątrz i akty masowej psychozy (jak na przykład wojny 1914-1918). W najlepszym razie różnorakie szkoły i sekty mogą dostarczać jedynie jednostronnego rozwoju, który nie prowadzi do całkowitego zintegrowania człowieka. Według Gurdżijewa tylko jeden z trzech wymiarów — emocji, ciała fizycznego lub umysłu — jest rozwijany w takich szkołach. W rezultacie ścieżki te nie prowadzą do odpowiedniego zrównoważenia człowieka. Ponadto każdy, kto nie chce się podjąć wejścia na żadną z tradycyjnych dróg prowadzących do duchowej wiedzy (które Gurdżijew ogranicza do trzech — czyli drogi fakira, drogi mnicha i drogi jogina), musi wyrzec się życia w świecie. Gurdżijew postanowił stworzyć więc „czwartą drogę”, która odpowiadałaby wymaganiom ludzi zyjących we współczesnej Europie i Ameryce. Zamiast rozwijać oddzielnie ciało, umysł i emocje, Grudżijew postanowił propagować rozwój wszystkich trzech aspektów równocześnie, by zróżnicować właściwy rozwój wewnętrzny człowieka.

Równolegle do innych tradycji duchowych Gurdżijew nauczał, że każdy musi włożyć znaczny wysiłek w przeprowadzenie transformacji, która prowadzi do przebudzenia. Wysiłek ten Gurdżijew określił Pracą lub Pracą Nad Sobą. Według Gurdżijewa „… praca nad sobą nie jest tak trudna jak sama chęć pracy czy podjęcie decyzji”.

W swoich naukach zwracał uwagę na problem miejsca ludzkości we wszechświecie i na znaczenie rozwoju ukrytego potencjału — uważanego za naturalne wyposażenie istot ludzkich, ale rzadko rozwijany. Uczył, że wyższe poziomy świadomości, wyższe organy, wewnętrzny wzrost i rozwój są realnie osiągalne, ale wymaga to świadomej pracy.

W swoich naukach wyraźnie podkreślał sens różnych starożytnych tekstów (jak chociażby Biblia czy wiele spośród modlitw). Uważał, że teksty te posiadają zupełnie inne znaczenie niż to, które jest im powszechnie przypisywane. „Nie śpij”, „Nie znasz dnia ani godziny” i „Królestwo Niebieskie jest z nami” to tylko przykłady biblijnych powiedzeń, które wykazują cechy psychologicznego nauczania, którego istota została zapomniana.

Gurdżijew nauczał ludzi, jak zwiększać i skupiać swoją uwagę oraz energię na różne sposoby i jak zminimalizować marzenia i roztargnienie. Według jego nauk ten wewnętrzny rozwój siebie jest początkiem procesu dalszych zmian, których celem jest przekształcenie ludzi w to, czym powinni być.

Nie pokładając wiary w „moralności”, którą opisywał jako różną od kultury, często sprzeczną i pełną hipokryzji, Gurdżijew bardziej podkreślał ważność sumienia. Uważał je za wspólne dla wszystkich osób, schowane w ich podświadomości, a więc zarówno chronione przed uszkodzeniem, jak i niedostępne dla ludzki, którzy nie pracują nad sobą.

Aby zapewnić warunki, w których wewnętrzna uwaga może być rozwijana lepiej, Gurdżijew nauczył swoich uczniów „świętych tańców” lub „ruchów”, znanych później jako „ruchy Gurdżijewa”. Używał także różnorakich rodzajów ćwiczeń, jak chociażby „Stop!”, aby skłonić swoich studentów do samoobserwacji. Stosował także w dowolnym momencie inne wstrząsy, by powstrzymać swoich uczniów od śnienia na jawie.

Metody

Praca jest w istocie szkoleniem w rozwoju świadomości. Podczas swojego życia Gurdżijew wykorzystywał wiele różnych metod i materiałów do nauczania — w tym spotkania, muzykę, ruchy, pisma, wykładu i innowacyjne formy prowadzenia grup. Częścią funkcji tych metod było podważyć i cofnąć zakorzenione wzorce nawyków umysłowych i przynieść chwilę wglądu. Ponieważ każdy miał inne potrzeby, Gurdżijew nie miał jednego, uniwersalnego dla wszystkich sposobu, dostosowywał się do okoliczności i wymagań. W Rosji ograniczył się do nauczania wąskiego kręgu ludzi, w Paryżu i Ameryce natomiast dawał wiele publicznych wykładów.

Gurdżijew uważał, że tradycyjne metody kształcenia samowiedzy — fakirów, mnichów i joginów (odpowiednio przez ból, oddanie i nauki) — były niewystarczające i często prowadziły do różnych form zastoju. Jego metody zostały zaprojektowane w celu ulepszania tradycyjnych ścieżek, by przyspieszyć proces rozwoju. Czasami nazywał tę metodę Drogą Cwanego Człowieka, ponieważ stanowiła ona swego rodzaju skrót w procesie rozwoju, który w innym przypadku mógłby ciągnąć się latami bez wyraźnych efektów. Nauczyciel posiadający odpowiednią świadomość widzi indywidualne potrzeby ucznia i określa zadania, które spowodują przekształcenie świadomości jego podopiecznego. Analogiczne wskazówki można znaleźć w naukach zen, gdzie nauczyciele za pomocą różnych metod (czasem dość niekonwencjonalnych) mieli za zadanie doprowadzenie ucznia do poziomu wglądu.

Muzyka

Muzykę Gurdżijewa podzielić można wedle trzech odrębnych okresów. Pierwszy to muzyka dawna — w tym muzyka z baletu Walka Magów oraz muzyka do pierwszych ruchów datowana na rok 1918. Drugi okres muzyczny, który przysporzył Gurdżijewowi największej sławy, to twórczość we współpracy z rosyjskim kompozytorem Thomasem de Hartmannem, opisana jako muzyka Gurdżijew-de Hartmann. Datowany na lata dwudzieste, oferuje bogaty repertuar z korzeniami z Kaukazu i Azji Środkowej ludowej, w cerkiewnej muzyce liturgicznej i innych źródłach. Ostatnim okresem jest muzyka improwizowana na fisharmonię, której demonstracje najczęściej odbywały się w mieszkaniu Gurdżijewa w Paryżu w okresie okupacji i lat powojennych aż do jego śmierci w 1949. Praktycznie encyklopedyczny zbiór nagrań został wypuszczony dość niedawno. Książeczka zawiera szczegółowe uwagi od producenta Gert-Jan Blom i przedmowę Roberta Frippa.

W sumie we współpracy z de Hartmannem Grudżijew napisał około 200 utworów.

Ruchy

Ruchy (lub święte tańce) stanowią integralną część pracy Gurdżijewa. Gurdżijew czasami mawiał o sobie jako o "Nauczycielu tańca".

Od czasu do czasu Fundacja Gurdżijewa robi prywatny pokaz, na którym wyświetla filmy demonstracyjne ruchów pokazane w scenach filmu Petera Brooka Spotkania z Wybitnymi Ludźmi.

Praca w grupach

Gurdżijew nauczał, że praca w grupie może zarówno wzmocnić jak i przewyższyć wysiłki indywidualne, przygotowując ludzi do praktyki w nowej psychologii ewolucji. Aby to osiągnąć, musiał nieustannie wprowadzać innowacje, by obudzić swoich uczniów, jak to uczynił Jezus prawie dwa tysiąclecia wcześniej. Uczniowie regularnie spotykali się z liderami swoich grup, zarówno oddzielnie jak i grupowo, uczestnicząc w tak zwanych „okresach pracy”, gdzie poddawali się intensywnym ćwiczeniom. Praca w kuchni była specjalnym zadaniem, gdzie należało niekiedy przyrządzać wymyślne potrawy. Pokarm ten był najniższym z trzech rodzajów żywności: żywności, powietrza i wrażeń. Dla powietrza i wrażeń (znajdujących się wyżej w hierarchii) istniały specjalne ćwiczenia do wykonania.

Według Gurdżijewa nauki szkoły Czwartej Drogi nigdy nie pozostawały takie same na długo. W niektórych przypadkach doprowadzało to wręcz do zerwania kontaktu między uczniem a nauczycielem (jak też zdarzyło się w przypadku Uspieńskiego i Gurdżijewa). I tak jak forma nauki mogła się zmieniać, tak Gurdżijew wierzył, że wewnętrzna indywidualna ekspresja praktyk takich jak pamiętanie o samoobserwacji i niewyrażaniu negatywnych emocji zawsze pozostaje takie samo i nigdy się nie zmienia, bo jest gwarancją samorozwoju.

Poszukiwania[edytuj | edytuj kod]

Wraz z grupą podobnie myślących ludzi przemierzył on Azję i Afrykę w poszukiwaniu odpowiedzi na najbardziej nękające go pytania: Kim jestem? Jaki jest cel mojej egzystencji? – ucząc się wielu języków i nabywając wielu praktycznych umiejętności dla zarobienia pieniędzy na jego podróże. W 1912 roku przywiózł do Moskwy nieznane nauczanie, zwane czwartą drogą. Człowiek śpi, mówił Gurdżijew, nie posiada prawdziwej świadomości czy woli. Nie jest wolny; wszystko mu się zdarza. Ale może stać się świadomy i odnaleźć swoje prawdziwe miejsce jako ludzka istota.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Beelzebub’s Tales to His Grandson (Opowieści Belzebuba dla jego wnuka)
  • Meetings with Remarkable Men (Spotkania z wybitnymi ludźmi)
  • Life Is Real Only Then, When "I Am" (Życie jest prawdziwe tylko wtedy, kiedy "Ja Jestem")
  • Views from the Real World – wykłady Gurdżijewa spisane przez jego uczniów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • James Moore, Gurdjieff: Anatomy of a Myth, p. 138
  • S. Wellbeloved, Gurdjieff, Astrology and Beelzebub's Tales, pp. 9-13
  • James Moore, Chronology of Gurdjieff's Life
  • Moore, James (1999). Gurdjieff. Element Books Ltd. p. 132. ISBN 1-86204-606-9. "What name would you give such an Insitute?"
  • "In Gurdjieff’s wake in Istanbul", Gurdjieff Movements, March 2003.
  • John G. Bennett (1983). Witness
  • Moore, James (1980). Gurdjieff and Mansfield. Routledge & Kegan Paul. p. 3. ISBN 0-7100-0488-8. "In numerous accounts Gurdjieff is defined with stark simplicity as "the man who killed Katherine Mansfield."
  • Ouspensky, In search of the Miraculous, chapter XVIII, p.392
  • Fraser, Ross. "Gabrielle Hope 1916-1962". Art New Zealand (Art New Zealand) 30 (Winter).
  • Taylor, Paul Beekman (2004). Gurdjieff's America. Lighthouse Editions Ltd. p. 103. ISBN 1-904998-00-6. "What Gurdjieff was doing during the James Moore (1993). Gurdjieff—A Biography: The Anatomy of a Myth.
  • P.D. Ouspensky (1949), In Search of the Miraculous
  • Jacob Needleman, G. I. Gurdjieff and His School
  • P.D. Ouspensky (1949), In Search of the Miraculous, Chapter 2
  • Gurdjieff International Review
  • Gurdjieff, George. Views from the real world. E. P. Dutton & Co., Inc.. p. 214. ISBN 0-525-47408-0.
  • P. D. Ouspensky (1949). In Search of the Miraculous Chapter 2
  • a b P. D. Ouspensky (1971). The Fourth Way, Chapter 1
  • Wellbeloved, Sophia (2003). Gurdjieff: the key concepts. Routledge. p. 109. ISBN 0-415-24897-6. "...different psychological terms in which the teaching of the Institute was presented..."
  • P. D. Ouspensky (1949). In Search of the Miraculous, Chapter 9
  • "Gurdjieff's teachings were transmitted through special conditions and through special forms leading to consciousness: Group Work, physical labor, crafts, ideas exchanges, arts, music, movement, dance, adventures in nature..., enabled the unrealized individual to transcend the mechanical, acted-upon self and ascend from mere personality to self-actualizing essence."Seekerbooks.com, Book review of Gary Lachman. In Search of the miraculles: Genius in the Shadow of Gurdjieff.
  • P. D. Ouspensky (1949). In Search of the Miraculous, Chapter 1,
  • G.I. Gurdjieff (1963) Meetings with Remarkable Men, Chapter 11
  • See In Search of the Miraculous
  • Nielsen Business Media, Inc. (18 December 1999). Billboard. Nielsen Business Media, Inc.. pp. 60–. ISSN 00062510. Retrieved 14 April 2011.