Gerdt von Bassewitz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gerdt Bernhard von Bassewitz
Imiona i nazwisko Gerdt Bernhard von Bassewitz-Hohenluckow
Data i miejsce urodzenia 4 stycznia 1878
Allewind
Data i miejsce śmierci 6 lutego 1923
Berlin
Narodowość niemiecka
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła Peterchens Mondfahrt, Die Sunamitin, Schahrazade
Ilustracja Hansa Baluschka do Peterchens Mondfahrt
Ilustracja Hansa Baluschka do Peterchens Mondfahrt

Gerdt Bernhard von Bassewitz-Hohenluckow (ur. 4 stycznia 1878 w Allewind, zm. 6 lutego 1923 w Berlinie) – niemiecki pisarz, autor baśni scenicznej pt. Peterchens Mondfahrt (Wyprawa Piotrusia na Księżyc) i jej wersji prozatorskiej[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Von Bassewitz wywodził się ze starej meklemburskiej rodziny szlacheckiej[2]. Urodził się w Allewind w Wirtembergii, a dzieciństwo spędził w Liebenow i Hohenwalde w Nowej Marchii, na terenach należących dziś do Polski.

Za namową ojca, wysokiego urzędnika pruskiego, który do chwili ożenku był czynnym oficerem, związał swoją przyszłość z armią i poszedł do szkoły wojskowej w Metzu, gdzie 17 października 1899 roku zdał egzamin oficerski. Podczas manewrów wojskowych w lipcu 1900 roku nabawił się niedomagania serca, z powodu którego wiosną 1903 roku został zwolniony ze służby wojskowej. Mimo to po latach jako ochotnik wziął udział w I wojnie światowej w stopniu podporucznika pruskiej Landwehry[3]. Swoje późniejsze życie - ku niezadowoleniu rodziny - związał z teatrem, poczynając od roli aktora, reżysera, asystenta w intendenturze w Teatrze Miejskim w Kolonii, a na roli dramatopisarza i librecisty operowego kończąc[4].

Za początek swojej twórczości literackiej von Bassewitz uznawał dramat Urstreit z 1903 roku. Następnym dramatem był napisany podczas pobytu na stypendium w Malborku Konrad Wallenrad. Swoje kolejne, utrzymane w stylu ekspresjonistycznym, sztuki wydawał nakładem lipskiego wydawnictwa Ernst Rowohlt Verlag[5].

Kilka jego dramatów wystawiono za jego życia na deskach teatrów niemieckich. Utwory sceniczne von Bassewitza zostały wkrótce zapomniane, a dramaturg funkcjonuje dziś w świadomości czytelników głównie jako autor baśni Peterchens Mondfahrt, którą uznaje się za jeden z klasyków niemieckiej literatury dla dzieci i młodzieży[6].

Von Bassewitz podczas pobytu w sanatorium w Königstein im Taunus w 1911 roku napisał baśń sceniczną o podróży dwójki dzieci na Księżyc. Protagonistami swego utworu uczynił poznane tam dzieci dyrektora ośrodka, dr Oskara Kohnstamma, Petera i Anneliese[7]. Sztuka miała swoją prapremierę 7 grudnia 1912 roku w Teatrze Starym w Lipsku[8]. Prozatorska wersja baśni ukazała się drukiem w 1916 roku. Baśń była dwukrotnie ekranizowana – w 1959 roku powstał czarno-biały obraz w reżyserii Gerharda F. Heringa[9] a w 1990 roku pełnometrażowy film rysunkowy pt. „Wyprawa Piotrusia na Księżyc” w reżyserii Wolfganga Urchsa[10].

Von Bassewitz miał nie tylko problemy z sercem, lecz był również chory na tle nerwowym. Przeżył kilka załamań nerwowych. Liczne pobyty w sanatoriach nie przyniosły poprawy stanu jego zdrowia. 6 lutego 1923 roku von Bassewitz czytał fragmenty Peterchens Mondfahrt w dworku rodziny Correns nad jeziorem Kleiner Wann, znanym dziś jako Villa Siemens. Nagle opuścił w pośpiechu zgromadzenie i popełnił samobójstwo[8].

Publikacje (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • Worte zu dir – zbiór esejów z dziedziny filozofii przyrody (1907)
  • Schahrazade – dramat w trzech aktach (1911)
  • Schahrazade – opera w trzech aktach. Libretto: Gerdt von Bassewitz. Muzyka: Bernhard Sekles (1917)
  • Judas – tragedia w czterech aktach (1911)
  • Peterchens Mondfahrt – baśń sceniczna w czterech obrazach (1912)
  • Die Sunamitin – dramat w trzech aktach z prologiem (1912)
  • Peterchens Mondfahrt – baśń z ilustracjami Hansa Baluschka (1916)
  • Pips der Pilz – baśń sceniczna w pięciu obrazach dla dużych i małych (1916)
  • Pips der Pilz: Ein Wald- u. Weihnachtsmärchen – baśń z ilustracjami Hansa Baluschka (1920)

Przypisy

  1. Gerdt von Bassewitz (niem.). W: Project Gutenberg DE w Spiegel Online Kultur [on-line]. gutenberg.spiegel.de. [dostęp 2012-01-04].
  2. Familie von Bassewitz. W: Informationen zur Familie [on-line]. www.von-bassewitz.de. [dostęp 2012-01-04].
  3. Bassewitz, Gerdt von (niem.). W: Nachlass Franz Brümmer. [on-line]. Staatsbibliothek zu Berlin. [dostęp 2012-01-04].
  4. Gerdt von Bassewitz (niem.). W: Autorenportrait [on-line]. www.literaturzirkel.eu. [dostęp 2012-01-04].
  5. Gerdt von Bassewitz (04. Januar 1878, Allewind – 06. Februar 1923, Berlin) (niem.). W: Biographie [on-line]. ngiyaw-ebooks.org. [dostęp 2012-01-04].
  6. Peterchens Mondfahrt von Gerdt von Bassewitz (niem.). W: Hörbuch mit CD-ROM [on-line]. www.peterchensmondfahrt.com. [dostęp 2012-01-04].
  7. Eva Weissweiler: Otto Klemperer - Ein deutsch-jüdisches Künstlerleben. Kolonia: 2010, s. 85.
  8. 8,0 8,1 Gerdt von Bassewitz: Peterchens Mondfahrt. HörGut! Verlag, 2012, s. 117. ISBN 9783938230435. [dostęp 2012-01-08].
  9. IMDB: Peterchen's Mondfahrt (TV 1959) (ang.). [dostęp 2012-01-08].
  10. Wyprawa Piotrusia na Księżyc (1990), Peterchens Mondfahrt (scenariusz: Wolfgang Urchs) (pol.). W: Internetowa baza filmowa [on-line]. fdb.pl, 2005-2011. [dostęp 2012-01-04].