Gertrude Bell

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Gertrude Margaret Lowthian Bell (ur. 14 lipca 1868, zm. 12 lipca 1926) – brytyjska podróżniczka, pisarka, alpinistka, doradca polityczny i archeolog. Jej znajomość Bliskiego Wschodu oraz działalność polityczna podczas i po I wojnie światowej sprawiły, że wraz z Thomasem Edwardem Lawrence’em wywarła ona duży wpływ m.in. na powstanie Iraku.

Rodzina i wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Gertrude Bell pochodzi z rodziny brytyjskich przemysłowców. Jej dziadek, Lowthian Bell, był jednym z najlepiej usytuowanych przemysłowców Wielkiej Brytanii. Był założycielem i współwłaścicielem firmy Bell Brothers a także uznanym naukowcem.

Ojciec Gertrude Bell, Thomas Hugh Bell, ukończywszy studia we Francji i w Niemczech, przejął prowadzenie firmy ojca. W roku 1867 ożenił się z Mary Shield, która umarła tuż po narodzinach drugiego dziecka, Maurice Bell. Gertrude miała wówczas 3 lata. Ojciec ożenił się powtórnie w roku 1876 z Florence Ollife, pisarką, z którą Gertude nawiązała serdeczną przyjaźń. W roku 1884 Gertrude rozpoczęła naukę w Queens College w Londynie a później studia na uniwersytecie w Oksfordzie, które zakończyła z wyróżnieniem w roku 1888.

Dwory w Bukareszcie i Londynie[edytuj | edytuj kod]

Zimę 1888/1889 Gertrude spędziła w Bukareszcie, gdzie jej wuj, Frank Lascelle, pracował jako ambasador. Z tego powodu Gertrude uczestniczyła w wielu kolacjach i balach dyplomatycznych. Poznała m.in. Valentine'a Chirola a nawet została przedstawiona królowi Rumunii, Karolowi I i jego małżonce. Zanim wróciła do Anglii, odwiedziła jeszcze Konstantynopol.

Po powrocie do Wielkiej Brytanii, jej rodzice przedstawili ją już oficjalnie na dworze brytyjskim. Gertrude uczestniczyła w licznych balach, podczas których nie poznała jednak żadnego godnego jej ręki kandydata.

Jesienią 1892 roku, Gertrude rozpoczęła naukę perskiego i wiosną, w towarzystwie swej ciotki, Mary Lascelle, pojechała do Teheranu, gdzie jej wuj, Frank, pracował jako ambasador na dworze Sha Naser Od Dina.

Podróż do Teheranu[edytuj | edytuj kod]

Gertrude Bell spędziła w Teheranie sześć miesięcy i, tak jak wcześniej w Bukareszcie, bardzo intensywnie uczestniczyła w życiu społecznym swego wuja. Wśród osób, które stale towarzyszyły Gertrude w Teheranie, był również Cadogan, jeden z pracowników ambasady brytyjskiej. Cadogan i Bell zakochali się w sobie, jednak rodzice Gertrude byli przeciwni ich małżeństwu, gdyż wyszło na jaw, że ojciec Cadogana był bankrutem, a i sam Cadogan miał spore długi. Jednak Gertrude wierzyła, że kariera dyplomatyczna jej wybranka zapewni jej warunki życia o jakich marzył dla niej jej ojciec. Powróciła do Wielkiej Brytanii i czekając tam na Cadogana napisała książkę "Persian Pictures", w której zebrała wspomnienia i doświadczenia ze swej podróży do Teheranu. Rozpoczęła także pracę nad tłumaczeniem wierszy poety perskiego, Hafeza.

Po dziewięciu miesiącach pobytu w Wielkiej Brytanii, Bell otrzymała telegram informujący ją o śmierci Cadogana, spowodowanej zapaleniem płuc.

Aż do powrotu na Bliski Wschód[edytuj | edytuj kod]

Książka "Persian Pictures" została wydana w 1894 roku. W dwa lata później, Bell opublikowała także tłumaczenie wierszy Hafeza. Gertrude Bell rozpoczęła podróże po Europie. W Berlinie została przedstawiona Wilhelmowi II. We Włoszech poznała archeologów Davida Hogartha i Wilhelma Doerpfelda. Znajomość z nimi stała się podstawą jej późniejszej pracy jako archeolog. W roku 1897 wraz ze swym bratem Maurice'em odbyła podróż dookoła świata, zatrzymując się na dłużej w Hongkongu i Tokio. W tym czasie odkryła również swą nową pasję – wspinaczkę górską.

Powrót na Bliski Wschód[edytuj | edytuj kod]

W roku 1899 Gertrude pojechała do Jerozolimy, gdzie odwiedziła Friedricha i Ninę Rosen, których poznała podczas swego pobytu w Teheranie. Spędziła z nimi cztery miesiące, które poświeciła na polepszanie języka arabskiego i poznawanie regionu. Podczas tej podróży Gertrude Bell dotarła do miejsc, które nigdy wcześniej nie były odwiedzane przez europejską kobietę.

Charakterystyczna dla wypraw Brytyjki była jej chęć spotkań z szejkami i przywódcami plemion, z którymi dzięki znajomości języka, mogła porozumiewać się bez tłumacza. Większość jej podróży była skazana na niechęć ze strony Turków. Wówczas jednak pomagała jej gościnność arabska a także protekcja ze strony liderów i szejków. Wszystko to sprawiło, iż na Bliskim Wschodzie zyskała miano "córki pustyni".

Lata 1900-1905[edytuj | edytuj kod]

Latem 1900 roku Gertrude powróciła do Anglii. Aż do roku 1905, Bliski Wschód odwiedziła tylko raz, w roku 1902, spędzając dwa miesiące w Hajfie i Jerozolimie.

Podczas tych pięciu lat, Gertude Bell poświęciła się zgłębianiu wiedzy na temat Bliskiego Wschodu, spędzaniu czasu ze swoją rodziną i podróżom w Alpy. W 1902 roku ponownie wyruszyła w podróż dookoła świata, tym razem wraz ze swoim bratem Hugo. Po zwiedzeniu Szanghaju, Seulu i Vancouver oraz odbyciu wspinaczek w Górach Skalistych, pod koniec czerwca 1903 roku, powróciła do Anglii.

Tam rozpoczęła intensywne badania dziedziny, która interesowała ją już od momentu spotkania z Davidem Hogarthem y Wilhelmem Doerpfeldem, archeologii.

Prace archeologiczne[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 1905 roku Gertrude Bell po raz kolejny odwiedziła Bliski Wschód. Jej celem były badania ruin z czasów rzymskich i bizantyjskich oraz napisanie książki na temat kultury ludności tych regionów.

Jej podróż prowadziła od Bejrutu, który znajdował się pod panowaniem tureckim, przez rejon Beni Sakr aż do Drusów, którzy przygotowywali się właśnie do powstania przeciwko Turkom. Jedynie status kobiety europejskiej pozwolił Gertrude na stosunkowo bezpieczne podróżowanie między zwalczającymi się plemionami.

Z Damaszku Gertrude udała się do Azji Mniejszej gdzie badała i fotografowała przede wszystkim kościoły bizantyjskie i rzymskie. Do Wielkiej Brytanii powróciła wiosną 1905 roku. Wyniki jej badań ukazały się w postaci serii artykułów w czasopiśmie archeologicznym "Revue Archeologique". Natomiast w grudniu 1906 Bell opublikowała swoją książkę zatytułowaną "The Desert and the Sown".

Wiosną 1907 roku, znów była w drodze do Azji Mniejszej.

Z Syrii przez Mezopotamię do Turcji[edytuj | edytuj kod]

Gertrude Bell (1909)

Zimą 1908 roku Bell dołożyła wszelkich starań, aby przygotować się do jak najlepiej do zaplanowanych wypraw. Studiowała mapy i wykonywała pomiary terenu w Royal Geographic Society w Londynie. Celem podróży Bell była penetracja pustyni Mezopotamii. Wyruszyła z Aleppo i przez pustynie Syrii w kierunku Iraku dotarła do Bagdadu kierując się następnie do Turcji. Na południe od miasta Hit napotkała kamienne i drewniane ruiny, które nie były wcześniej badane przez archeologów. Zdecydowała poświęcić się badaniom znaleziska. Swoje wspomnienia i wyniki badań archeologicznych opublikowała w książce "Amurath to Amurath". W maju 1911 spotkała po raz pierwszy Thomasa Edwarda Lawrence.

Wyprawa do Hail[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1913 Bell rozpoczęła wyprawę z Damaszku przez Bajir do Hail, gdzie znajdowała się główna siedziba Ibn Raschid. Już od samego początku grupę napotkały trudności. Zrabowano im broń, później zostali zatrzymani przez oddziały tureckie. Rząd turecki zaapelował do ambasady brytyjskiej o zakaz kontynuowania wyprawy. Rząd brytyjski poinformował Bell, że nie zostanie udzielona jej pomoc w przypadku jakichkolwiek trudności i jest zdana sama na siebie.

24 lutego 1914 roku przybyła do Hail i po krótkim pobycie w mieście wróciła przez Karbala do Bagdadu zmieniając w ten sposób swoje plany podróży na zachód, by spotkać się z Ibn Saud. Pozostała w Bagdadzie aż do kwietnia i stamtąd wyruszyła do Damaszku. Podczas wyprawy spotkała się z szejkiem Anaseh – Fahad Bei ibn Hadhshal. W maju 1914 roku powróciła do Londynu gdzie wręczono jej złoty medal National Geographic Society.

Początek I wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

W czasie I wojny światowej, kiedy Turcja sprzymierzyła się z Niemcami, stając się automatycznie wrogiem Wielkiej Brytanii, Gertrude Bell służyła jako idealne źródło informacji na temat Arabów i ich terytoriów, aby ustalić taktykę podczas wojny. Poświęciła się również pracy w Organizacji Czerwonego Krzyża we Francji i otrzymała stanowisko dyrektora w biurze w Londynie.

Kair[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1915 roku przyjaciel Gertrude – David Hogarth zaproponował jej pracę w Biurze Arabskim w Kairze. Celem oddziału było zdobycie informacji na temat oddziałów tureckich umieszczonych w Mezopotamii, w zatoce i na półwyspie Arabskim.

Interesy brytyjskie w Mezopotamii[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1914 roku Brytyjczycy zdobyli prowincję Basra. Do 1918 roku podbili również prowincje Mezopotamii Mosul i Bagdad. Te sukcesy przekonały Biuro Arabskie w Kairze aby stworzyć wielkie królestwo arabskie, które rozpościerałoby się od Półwyspu Arabskiego aż po Mezopotamię. Plan zakładał wpływ Brytyjczyków w zarządzaniu tym terytorium. Pomysł ten spotkał się z krytyką administracji brytyjskiej w Indiach, która uważała, że realizacja tego pomysłu nie jest możliwa, ponieważ Arabowie nie są w stanie się zjednoczyć. W odpowiedzi na ten zarzut generał Claytons wysłał Gertrude Bell do Indii. Ta, wykorzystując dobre kontakty z Valentine Chirolem, zdołała porozumieć się z zastępcą króla Indii – Charlesem Hardingem. W lutym 1916 Hardinge wysłał Bell do Al-Basry gdzie stała się pośrednikiem w kontaktach służb specjalnych w Kairze i Delhi, gdzie pracowała z Percy Coksem. Z tytułem sekretarza Bliskiego Wschodu uzyskała wreszcie wolność podejmowania decyzji. Kiedy w marcu 1917 roku oddziały brytyjskie zdobyły Bagdad, Gertrude Bell przeniosła tam swoje biuro. W październiku 1917 roku uhonorowano ją tytułem "Commender of the British Empire".

Bagdad[edytuj | edytuj kod]

W roku 1918 A. T. Wilson został mianowany Komisarzem Cywilnym Iraku. Między nim i Gertrude narodził się konflikt w sprawie Iraku. Według Bell rola Brytyjczyków polegała na wsparciu Iraku w kreowaniu niepodległości. Jako że Wilson nie zgadzał się z tą opinią, ograniczył jej kompetencje. We wrześniu 1920 roku A. T. Wilson przestał pełnić funkcję Komisarza Cywilnego i Bell mogła wrócić na swoje stanowisko.

Jako honorowy dyrektor do spraw starożytności w Iraku założyła Muzeum Irackie w Bagdadzie.