Giełda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Giełda – organizowane w ustalonym miejscu i czasie spotkania handlowe, na których sprzedawane są ściśle określone towary po cenach ogłoszonych w codziennych notowaniach. Transakcje na giełdach zawierane są zgodnie z obowiązującym regulaminem, między członkami giełdy pośredniczącymi w zawieraniu transakcji.

Polska nazwa "giełda" pochodzi od dolnoniemieckiego słowa "die Gilde" ta ze staroskandynawskiego gildi – oznaczająca zebranie, stowarzyszenie, następnie cech rzemieślniczy[1], etymologicznie używane również w rozumieniu pieniądza "guldeny", płatności i przedsiębiorstwa[2]

W innych językach nazwy, określające to pojęcie, powstały z łacińskiego bursa, a stąd niemieckie Borse[3].

Organizacja giełd[edytuj | edytuj kod]

Współczesne giełdy poddane są regulacji i kontroli ze strony państwa, które udziela koncesji na ich działanie i określa sposoby ich nadzorowania.

Statut i regulamin działania określają cel giełdy, prawa i obowiązki członków, organizacje władz, warunki i technikę zawierania transakcji, formy rozstrzygania sporów i reklamacji.

Prawny status giełd jest w poszczególnych krajach zróżnicowany. Można wyszczególnić dwa podstawowe rozwiązania dotyczące sposobu powstania giełdy:

Pierwszy sposób zezwala na utworzenie giełdy w oparciu o normy prawa handlowego. Banki, domy maklerskie, fundusze inwestycyjne i inne instytucje bezpośrednio zainteresowane, organizują rynek papierów wartościowych w formie spółki akcyjnej. Tak powstała giełda jest instytucją autonomiczną, na którą państwo nie ma bezpośredniego wpływu.

Drugi sposób powstania giełdy oparty jest na administracyjnym i odgórnym jej utworzeniu przez odpowiednie organy władzy państwowej. Państwo jest wtedy jedynym lub głównym właścicielem giełdy, a więc decyduje o wszystkich sprawach związanych z jej funkcjonowaniem.

Aby giełda mogła prawidłowo funkcjonować, musi spełniać podstawowe warunki:

  • określać uczestników giełdy,
  • stworzyć statut i regulamin,
  • ustalić strukturę organizacyjną,
  • dysponować odpowiednim wyposażeniem materialnym.

Struktura organizacyjna giełdy[edytuj | edytuj kod]

Władze giełdy, zorganizowanej najczęściej w formie spółki akcyjnej, stanowią:

  • walne zgromadzenie akcjonariuszy giełdy,
  • rada giełdy,
  • zarząd giełdy,
  • komisje giełdowe, m.in. komisja do spraw dopuszczeń papierów wartościowych do obrotu giełdowego, izba maklerska, sąd rozjemczy, sąd honorowy, biuro rozliczeń.

Wyposażenie materialne giełdy[edytuj | edytuj kod]

Wyposażenie materialne giełdy jest bardzo ważne z punktu widzenia sprawności jej działania. Chodzi tu przede wszystkim o główne pomieszczenie, w którym odbywają się sesje giełdowe. W centrum tego pomieszczenia, w zależności od wielkości giełdy, znajduje się jeden lub kilka "ringów", tj. miejsc wydzielonych do zawierania transakcji. Obok głównego pomieszczenia znajdują się liczne pomieszczenia pomocnicze, służące władzom i administracji giełdy oraz obsłudze urządzeń i prasie.

Rodzaje giełd[edytuj | edytuj kod]

Giełdy według zasięgu geograficznego[edytuj | edytuj kod]

  • regionalne;
  • krajowe;
  • międzynarodowe.

Giełdy według zakresu rzeczowego transakcji[edytuj | edytuj kod]

  • giełda towarów
  • giełda instrumentów finansowych
  • giełda usług

Giełda towarów[edytuj | edytuj kod]

Jest to rynek, na którym w określonym czasie i miejscu zawierane są transakcje kupna-sprzedaży towarów jednorodnych pod względem jakości. Przedmiotem handlu na giełdach towarowych są więc towary masowe o wspólnych cechach typowych dające się ująć w standardy. Na giełdzie dokonuje się transakcji bez fizycznej obecności towarów, a jedynie na podstawie ich charakterystyki i standaryzacji określonej w kontrakcie. W giełdowych składach towarowych, producenci mogą zdeponować swój towar, który zostanie przebadany pod kątem jakości i otrzyma określony standard. Deponujący jako potwierdzenie przyjęcia towaru otrzymuje kwit składowy, tak zwany warrant, który jako papier wartościowy może być przedmiotem obrotu na giełdzie.

Cechami towarów giełdowych są:

  • jednorodność dająca się ująć w standardy,
  • trwałość,
  • istnienie masowości podaży i popytu dla danego towaru.

Giełda instrumentów finansowych[edytuj | edytuj kod]

Pod względem wartości zawieranych transakcji, obroty na giełdach instrumentów finansowych znacznie przewyższają obroty towarami i usługami. Podmiotami uczestniczącymi w giełdach instrumentów finansowych są przede wszystkim banki, władze monetarne państwa, a także przedsiębiorstwa i osoby fizyczne – reprezentowane przez brokerów. Wśród giełd walorów najważniejszą rolę odgrywają giełdy papierów wartościowych oraz giełdy instrumentów pochodnych.

Giełda usług[edytuj | edytuj kod]

Przedmiotem kontraktu na międzynarodowych giełdach usług są przede wszystkim:

Podział transakcji giełdowych[edytuj | edytuj kod]

Ogół transakcji giełdowych dzielimy na:

  • Transakcje rzeczywiste – celem jest faktyczny zakup lub sprzedaż towaru (przeniesienie prawa własności) znajdującego się na składzie, w pobliżu giełdy, bądź w większej odległości. Może to być także towar będący dopiero w fazie produkcji. Ze względu na termin i sposób dostawy transakcje rzeczywiste dzieli się na:
    • transakcje z natychmiastową dostawą (spot) – odbiór towaru następuje w ciągu jednego dnia do dwóch tygodni od chwili zawarcia umowy;
    • transakcje na przybycie lub na towary w drodze – dotyczą towarów już załadowanych i skierowanych do określonego miejsca, po zawarciu transakcji nabywca wskazuje miejsce, gdzie towar ma być ostatecznie dostarczony;
    • transakcje na załadowanie – dostawca po zawarciu umowy w ustalonym późniejszym terminie ma obowiązek załadować towar w porcie wysyłki lub innym miejscu i skierować go do miejsca ustalonego w umowie.
  • Transakcje nierzeczywiste – zawierane nie dla chęci kupna samego towaru, ale dla odsprzedaży kontraktu po zmienionej w międzyczasie cenie. Transakcje te nazywane są też często spekulacyjnymi. Pozwalają na rozwój asekuracji cenowej i łagodzą wpływ koniunktury na wahania cen towarów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Zygmunt Rysiewicz. Słownik wyrazów obcych, 1954; Annales d'histoire du droit. PAN t. 58, w. 1-2, 2006; "Gildhustoft 1158-67 (v. gildi-hus 'guild house', topt 'enclosure') [in:] The Place-names of the West Riding of Yorkshire: Lower & Upper Strafforth and Staincross wapentakes. 1961 s. 89; "gildi ON, " a guild" [in:] The Place-names of Cheshire: sect.1:i. Place-names of the city of Chester, elements of Cheshire place-names (A. Glyden). 1997
  2. [OE gield, influenced by ON gildi] guilder or gilder gilifar; an old Dutch and German gold coin; a modern Dutch gulden" [in:] The Chambers Dictionary s. 715; "Gildi in ON meant 'payment', or 'compensation'; later it became 'banquet', or 'entertainment'." [in:] Heimskringla Or The Lives Of The Norse Kings. by Snorre Sturlason, Erling Monsen, 2004 s. 577
  3. Samuela Orgelbranda Encyklopedja powszechna z ilustracjami i mapami: t. 6, 1900

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • M. Bączyk, M. H. Koziński, M. Michalski, W. Pyzioł, A. Szumiński, I. Weiss: Papiery wartościowe Zakamycze
  • Zofia Dach (red.): Mikroekonomia Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie