Giełda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Giełda – organizowane w ustalonym miejscu i czasie spotkania handlowe, na których sprzedawane są ściśle określone towary po cenach ogłoszonych w codziennych notowaniach. Transakcje na giełdach zawierane są zgodnie z obowiązującym regulaminem, między członkami giełdy pośredniczącymi w zawieraniu transakcji.

Polska nazwa "giełda" pochodzi od dolnoniemieckiego słowa "die Gilde" ta ze staroskandynawskiego gildi – oznaczająca zebranie, stowarzyszenie, następnie cech rzemieślniczy[1], etymologicznie używane również w rozumieniu pieniądza "guldeny", płatności i przedsiębiorstwa[2]

W innych językach nazwy, określające to pojęcie, powstały z łacińskiego bursa, a stąd niemieckie Borse[3].

Organizacja giełd[edytuj | edytuj kod]

Współczesne giełdy poddane są regulacji i kontroli ze strony państwa, które udziela koncesji na ich działanie i określa sposoby ich nadzorowania.

Statut i regulamin działania określają cel giełdy, prawa i obowiązki członków, organizacje władz, warunki i technikę zawierania transakcji, formy rozstrzygania sporów i reklamacji.

Prawny status giełd jest w poszczególnych krajach zróżnicowany. Można wyszczególnić dwa podstawowe rozwiązania dotyczące sposobu powstania giełdy:

Pierwszy sposób zezwala na utworzenie giełdy w oparciu o normy prawa handlowego. Banki, firmy maklerskie, fundusze inwestycyjne i inne instytucje bezpośrednio zainteresowane, organizują rynek papierów wartościowych w formie spółki akcyjnej. Tak powstała giełda jest instytucją autonomiczną, na którą państwo nie ma bezpośredniego wpływu.

Drugi sposób powstania giełdy oparty jest na administracyjnym i odgórnym jej utworzeniu przez odpowiednie organy władzy państwowej. Państwo jest wtedy jedynym lub głównym właścicielem giełdy, a więc decyduje o wszystkich sprawach związanych z jej funkcjonowaniem.

Aby giełda mogła prawidłowo funkcjonować, musi spełniać podstawowe warunki:

  • określać uczestników giełdy,
  • stworzyć statut i regulamin,
  • ustalić strukturę organizacyjną,
  • dysponować odpowiednim wyposażeniem materialnym.

Uczestnicy giełdy[edytuj | edytuj kod]

Uczestnicy giełdy to cztery podstawowe grupy przedstawicieli, które można spotkać na rynku papierów wartościowych: pośredników, samodzielnych uczestników, urzędników oraz gości.

Pierwszą najliczniejszą grupę stanowią pośrednicy – maklerzy giełdowi, którzy reprezentują różne firmy maklerskie. Pośredniczą między inwestorami kupującymi lub sprzedającymi określone papiery wartościowe. Ich dochód stanowi procentowa lub kwotowa prowizja, liczona od wartości zrealizowanej transakcji. Rozróżnia się maklerów kursowych i maklerów wolnych.

  • maklerzy kursowi zwani również maklerami specjalistami zajmują się obrotem określonego rodzaju papierów wartościowych,
  • maklerzy wolni, którzy oprócz pośrednictwa kupują i sprzedają papiery wartościowe we własnym imieniu i na własny rachunek.

Drugą grupę uczestników giełdy tworzą samodzielni uczestnicy, którzy mają prawo do zawierania transakcji na własny rachunek. Transakcje dokonywane sa tylko z innymi uczestnikami giełdy, a dochód ich stanowi różnica między cenami zakupu i sprzedaży papierów wartościowych. Pozostali uczestnicy giełdy to urzędnicy, czyli osoby reprezentujące różne firmy, które na ściśle określony czas zostały dopuszczone do zawierania bezpośrednich transakcji giełdowych.

Natomiast goście to osoby, które występują na giełdzie bez prawa zawierania transakcji. Zalicza się do nich etatowych pracowników giełdy (obsługę telefaksów, komputerów, tablic kursowych, gońców itp.) oraz przedstawicieli massmediów.

Regulamin i statut giełdy[edytuj | edytuj kod]

Regulamin giełdy określa wszelkie istotne sprawy związane z jej funkcjonowaniem, m.in. zakres działania giełdy, miejsce i czas sesji giełdowych, sposób ustalania i ogłaszania kursów giełdowych, a także sposób i rodzaj zawieranych transakcji.

Natomiast statut określa najważniejsze z punktu widzenia prawa giełdowego zasady funkcjonowania giełdy, czyli jej strukturę organizacyjną, zadania organów giełdy, sposób dopuszczania papierów wartościowych do obrotu giełdowego, sposób rozstrzygania sporów między uczestnikami giełdy.

Struktura organizacyjna giełdy[edytuj | edytuj kod]

Władze giełdy, zorganizowanej najczęściej w formie spółki akcyjnej, stanowią:

  • walne zgromadzenie akcjonariuszy giełdy,
  • rada giełdy,
  • zarząd giełdy,
  • komisje giełdowe, m.in. komisja do spraw dopuszczeń papierów wartościowych do obrotu giełdowego, izba maklerska, sąd rozjemczy, sąd honorowy, biuro rozliczeń.

Wyposażenie materialne giełdy[edytuj | edytuj kod]

Wyposażenie materialne giełdy jest bardzo ważne z punktu widzenia sprawności jej działania. Chodzi tu przede wszystkim o główne pomieszczenie, w którym odbywają się sesje giełdowe. W centrum tego pomieszczenia, w zależności od wielkości giełdy, znajduje się jeden lub kilka "ringów", tj. miejsc wydzielonych do zawierania transakcji. Obok głównego pomieszczenia znajdują się liczne pomieszczenia pomocnicze, służące władzom i administracji giełdy oraz obsłudze urządzeń i prasie.

Rodzaje giełd[edytuj | edytuj kod]

Giełdy według zasięgu geograficznego[edytuj | edytuj kod]

  • regionalne;
  • krajowe;
  • międzynarodowe.

Giełdy według zakresu rzeczowego transakcji[edytuj | edytuj kod]

Giełda towarów[edytuj | edytuj kod]

Jest to rynek, na którym w określonym czasie i miejscu zawierane są transakcje kupna-sprzedaży towarów jednorodnych pod względem jakości. Przedmiotem handlu na giełdach towarowych są więc towary masowe o wspólnych cechach typowych dające się ująć w standardy. Na giełdzie dokonuje się transakcji bez fizycznej obecności towarów, a jedynie na podstawie ich charakterystyki i standaryzacji określonej w kontrakcie. W giełdowych składach towarowych, producenci mogą zdeponować swój towar, który zostanie przebadany pod kątem jakości i otrzyma określony standard. Deponujący jako potwierdzenie przyjęcia towaru otrzymuje kwit składowy, tak zwany warrant, który jako papier wartościowy może być przedmiotem obrotu na giełdzie.

Cechami towarów giełdowych są:

  • jednorodność dająca się ująć w standardy,
  • trwałość,
  • istnienie masowości podaży i popytu dla danego towaru.

Giełda walorów[edytuj | edytuj kod]

Pod względem wartości zawieranych transakcji, obroty na giełdach walorów znacznie przewyższają obroty towarami i usługami. Podmiotami uczestniczącymi w giełdach walorów są przede wszystkim banki, władze monetarne państwa, a także przedsiębiorstwa i osoby fizyczne – reprezentowane przez brokerów. Wśród giełd walorów najważniejszą rolę odgrywają rynki obligacji.

Giełda usług[edytuj | edytuj kod]

Przedmiotem kontraktu na międzynarodowych giełdach usług są przede wszystkim:

Giełda papierów wartościowych[edytuj | edytuj kod]

Giełda papierów wartościowych to rynek, na którym maklerzy dokonują na rachunek klientów transakcji kupna-sprzedaży akcji, obligacji (skarbowych i korporacyjnych), warrantów, opcji i certyfikatów inwestycyjnych.

W Polsce działanie giełdy w Warszawie wznowione zostało 16 kwietnia 1991.

Podział transakcji giełdowych[edytuj | edytuj kod]

Ogół transakcji giełdowych dzielimy na:

  • Transakcje rzeczywiste – celem jest faktyczny zakup lub sprzedaż towaru (przeniesienie prawa własności) znajdującego się na składzie, w pobliżu giełdy, bądź w większej odległości. Może to być także towar będący dopiero w fazie produkcji. Ze względu na termin i sposób dostawy transakcje rzeczywiste dzieli się na:
    • transakcje z natychmiastową dostawą (spot) – odbiór towaru następuje w ciągu jednego dnia do dwóch tygodni od chwili zawarcia umowy;
    • transakcje na przybycie lub na towary w drodze – dotyczą towarów już załadowanych i skierowanych do określonego miejsca, po zawarciu transakcji nabywca wskazuje miejsce, gdzie towar ma być ostatecznie dostarczony;
    • transakcje na załadowanie – dostawca po zawarciu umowy w ustalonym późniejszym terminie ma obowiązek załadować towar w porcie wysyłki lub innym miejscu i skierować go do miejsca ustalonego w umowie.
  • Transakcje nierzeczywiste – zawierane nie dla chęci kupna samego towaru, ale dla odsprzedaży kontraktu po zmienionej w międzyczasie cenie. Transakcje te nazywane są też często spekulacyjnymi. Pozwalają na rozwój asekuracji cenowej i łagodzą wpływ koniunktury na wahania cen towarów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikinews-logo.svg
Zobacz portal z wiadomościami w serwisie Wikinews na temat Giełda
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło giełda w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Zygmunt Rysiewicz. Słownik wyrazów obcych, 1954; Annales d'histoire du droit. PAN t. 58, w. 1-2, 2006; "Gildhustoft 1158-67 (v. gildi-hus 'guild house', topt 'enclosure') [in:] The Place-names of the West Riding of Yorkshire: Lower & Upper Strafforth and Staincross wapentakes. 1961 s. 89; "gildi ON, " a guild" [in:] The Place-names of Cheshire: sect.1:i. Place-names of the city of Chester, elements of Cheshire place-names (A. Glyden). 1997
  2. [OE gield, influenced by ON gildi] guilder or gilder gilifar; an old Dutch and German gold coin; a modern Dutch gulden" [in:] The Chambers Dictionary s. 715; "Gildi in ON meant 'payment', or 'compensation'; later it became 'banquet', or 'entertainment'." [in:] Heimskringla Or The Lives Of The Norse Kings. by Snorre Sturlason, Erling Monsen, 2004 s. 577
  3. Samuela Orgelbranda Encyklopedja powszechna z ilustracjami i mapami: t. 6, 1900

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • M. Bączyk, M. H. Koziński, M. Michalski, W. Pyzioł, A. Szumiński, I. Weiss: Papiery wartościowe. Zakamycze
  • Zofia Dach (red.): Mikroekonomia. Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie