Gierałtowice (województwo śląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gierałtowice
Herb
Herb Gierałtowic
Stacja kolejowa
Stacja kolejowa
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat gliwicki
Gmina Gierałtowice
Sołectwo Gierałtowice
Liczba ludności (2008) 3 752
Strefa numeracyjna (+48) 032
Kod pocztowy 44-186
Tablice rejestracyjne SGL
SIMC 0214327
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Gierałtowice
Gierałtowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gierałtowice
Gierałtowice
Ziemia 50°13′27″N 18°44′03″E/50,224167 18,734167Na mapach: 50°13′27″N 18°44′03″E/50,224167 18,734167
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Gierałtowice (niem. Gieraltowitz) – wieś sołecka w Polsce w województwie śląskim, w powiecie gliwickim, w gminie Gierałtowice, siedziba gminy Gierałtowice.

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie katowickim.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Gierałtowice położone są w zachodniej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, 7 km na południowy wschód od Gliwic.

Usytuowane są w Kotlinie Kozielskiej na wododziale pomiędzy dolinami Kłodnicy i Bierawki. Teren pocięty jest dolinami dopływów Potoku Knurowskiego i Potoku Bojkowskiego. Naturalne ukształtowanie terenu uległo znacznemu przekształceniu ze względu na osiadanie terenu wywołane eksploatacją węgla kamiennego przez KWK Knurów i KWK Sośnica-Makoszowy.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa pochodzi prawdopodobnie od imienia zasadźcy (organizatora wsi stojącego na czele osadników) Gerharda, prawdopodobnie niemieckiego pochodzenia (spolszczenie niemieckiego Gerhard to Gieralt).

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Geralthowicze wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis.[1]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś Gierałtowice powstała przypuszczalnie w latach 1280-1290 w rejonie rozległego lasu Boyków.

Pierwsza wzmianka historyczna pochodzi z 22 czerwca 1290 roku, a druga z 24 czerwca 1294 roku. Obydwie wymieniają sołtysa Vitosława z Gierałtowic, prawdopodobnie pierwszego sołtysa. W początkach XIV wieku Gierałtowice stają się własnością rycerską. Pierwsi znani właściciele to Jan, Piotr i Marek, „trzej bracia z Gierałtowic”, legitymujący się herbem Tępa Podkowa.

W 1470 roku Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis wymienia jako właściciela Gierałtowic Mikołaja Szaszowskiego.[1] Następnym właścicielem został Maciej Dobszyc, a po roku 1532 nabył je Jan Gierałtowski. Ród Gierałtowskich władał wsią do roku 1665 kiedy hrabina Joanna Prażmowa sprzedała je Janowi Skalowi, a ten w roku 1679 baronowi Jerzemu Welczkowi (Wilczkowi), który był również właścicielem między innymi Zabrza, Chudowa, Paniówek, Łabęd i Starych Gliwic. Po jego śmierci dobrami zarządzała jego siostra Anna Zuzanna, która odsprzedała majątek Jerzemu Franciszkowi von Holly. W roku 1697 jako właściciel wymieniany jest Kasper von Szyk (Schick) z Leszczyn, a następnie jego córka Barbara Katarzyna z mężem Henrykiem Wypleram. Byli oni również posiadaczami Bekszy, obecnego przysiółka Gierałtowic. W roku 1700 żona Kaspra von Szyk Cecylia podarowała kościołowi dużą parcelę na której stoi obecny kościół parafialny.

Po kolejnych zmianach właścicieli w roku 1839 Gierałtowice nabył Józef von Poraj Madejski. Madejscy wybudowali sobie w Gierałtowicach dworek zwany później „pałacykiem Madejskich”. Przeszedł w roku 1853 w ręce jego córki i zięcia Karola von Raczek. W latach 1898-1904 Raczkowie wybudowali sobie w Przyszowicach okazały zamek w stylu neobarokowym, w którym mieszkali. Majątkiem w Gierałtowicach zarządzał administrator. Majątek po Karolu odziedziczyli jego synowie Konrad i Franciszek. Konrad, który był porucznikiem ułanów uległ wypadkowi podczas ćwiczeń szermierczych i zmarł w roku 1888 w Berlinie. Po śmierci jego żony wszystkie dobra przypadły Franciszkowi. W 1902 roku Franciszek von Raczek został rotmistrzem a następnie majorem 13 Pułku Ułanów. W latach 1895-1898 wybudował w Gierałtowicach mały klasztor, który w wieczyste użytkowanie przekazał siostrom Służebniczkom Najświętszej Marii Panny. Zmarł w roku 1926 w Przyszowicach i tam został pochowany. Pozostawił dwie córki z których młodsza, niezamężna Dolores von Raczek mieszkała w Gierałtowicach i zarządzała majątkiem do roku 1929, kiedy sprzedała go Spółce Osadniczej „Ślązak” z Katowic.

W 1910 roku w miejscowości mieszkało 1473 mieszkańców z czego 1379 deklarowało język polski, 16 polski i niemiecki, a 77 niemiecki. W wyborach komunalnych jakie odbyły się w listopadzie 1919 roku 536 głosów oddano na polską listę na ogólną ilość głosów 599 uzyskując 8 z 9 mandatów. Podczas plebiscytu na Śląsku większość mieszkańców Gierałtowic poparła przyłączenie do Polski. Za Polską głosowało w nim 769 wotantów, a za Niemcami 108.[2]

Na początku XX wieku w Gierałtowicach działały liczne polskie organizacje m.in. od marca 1919 roku działała tu komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, od maja 1919 45 osobowe gniazdo śląskiej dzielnicy Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” założone przez Józefa Wittka i Pawła Głogowskiego, od września 1920 Związek Towarzystw Polek, oraz 68-osobowy Chór "Skowronek". Miejscowość objęły walki w czasie powstań śląskich. 24 sierpnia 1920 roku w III powstaniu zajęli ją powstańcy.[3]

Po I wojnie światowej, powstaniach śląskich i plebiscycie wsie Przyszowice i Gierałtowice włączone zostały wraz z dobrami von Raczków do Polski. Po parcelacji majątku dworskiego cały obszar Gierałtowic stał się własnością mieszkańców.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola:

Szkoły podstawowe:

Gimnazja:

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Gierałtowicach działa Ludowy Klub Sportowy 35 Gierałtowice, grający obecnie w klasie okręgowej grupie katowickiej IV.

Klub:

  • Pełna nazwa: Ludowy Klub Sportowy 35 Gierałtowice
  • Liga: Klasa okręgowagrupa katowicka IV (szósty poziom rozgrywek)
  • Rok założenia: 1935
  • Barwy: niebiesko-żółto-czerwone
  • Adres: ul. Stachury 1

Stadion:

  • Pojemność - 500 miejsc
  • Oświetlenie - jest

Władze:

  • Prezes: Ryszard Macha
  • Trener: Marcin Rozumek

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez wieś przechodzi droga wojewódzka 921 oraz dwie linie kolejowe 149 i 172, które są obecnie nieczynne dla ruchu pasażerskiego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, "Liber Beneficiorum", Aleksander Przedziecki, Tom II, Kraków 1864, str.230.
  2. "Encyklopedia powstań śląskich", Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, str. 137, hasło "Gierałtowice".
  3. "Encyklopedia powstań śląskich", Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, str. 137, hasło "Gierałtowice".