Gierczyn (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gierczyn
Kościół pw. Narodzenia NMP
Kościół pw. Narodzenia NMP
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat lwówecki
Gmina Mirsk
Wysokość 420 – 600 m n.p.m.
Liczba ludności 300
Strefa numeracyjna (+48) 75
Tablice rejestracyjne DLW
SIMC 0191193
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Gierczyn
Gierczyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gierczyn
Gierczyn
Ziemia 50°55′49,1520″N 15°24′00,4680″E/50,930320 15,400130Na mapach: 50°55′49,1520″N 15°24′00,4680″E/50,930320 15,400130
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Gierczyn (niem. Gierhen, po 1945 r. Kierz[1]) – wieś (sołectwo) w Polsce, w gminie Mirsk, powiecie lwóweckim, w województwie dolnośląskim (w latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie jeleniogórskim).

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest na Śląsku (Dolnym Śląsku), w Górach Izerskich, na północnym zboczu Grzbietu Kamienickiego oraz na Pogórzu Izerskim (w Kotlinie Mirskiej), w dolinie Czarnotki. Umiejscowiona przy dawnym handlowym Trakcie Żytawsko-Jeleniogórskim, który przecina w połowie jej luźną zabudowę łańcuchową.

Przez Gierczyn wiedzie zielony szlak turystyczny Świeradów-ZdrójMirsk.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Ger.[2][3]

Wieś wzmiankowana jest w 1385 jako Geran, później także Giehren i Kierz (przez kilka lat po II wojnie światowejGerbichy)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś stanowiła w średniowieczu własność trzech rodów rycerskich. W 1570 Hans Schoff sprzedał wieś rodzinie Zeydlitzów, prowadzącej tu prace górnicze.

Odkryte w pobliżu, na pograniczu z wsią Kotlina (prawdopodobnie jeszcze w XIV w.) niewielkie złoże kasyterytu (ruda cyny) w postaci wstęg występujących w łupkach łyszczykowych z kwarcem i granatami, zostało dokładniej rozpoznane przez górników czeskich Hansa Wiese i Mateusza Sohnela z Jachymowa ok. 1512 lub 1517 r. Z inicjatywy Hansa Schoffa za Wiesem i Sohnelem przybyło tu 400 ich rodaków, którzy eksploatowali złoże tak intensywnie, że wyczerpało się już pod koniec wieku. Równocześnie jednak znaleziono kilka innych złóż, położonych nieco dalej na zachód, w okolicach Krobicy a także – na zboczu wschodnim, bliżej Rębiszowa i Przecznicykobaltu. Warunki wydobycia w tej podgórskiej okolicy były bardzo trudne, sztolnie były stale zalewane przez wodę. Rozwój górnictwa w rejonie Gierczyna (m.in. w kopalniach należących do rodziny von Schaffgotschów) spowodował, że w 1572 wrocławski Urząd Górniczy we Wrocławiu polecił Janowi Bronnerowi ze Świdnicy przeprowadzić badania probiercze. Z późniejszych sprawozdań wynikało, że sama dziesięcina od wydobytej rudy wynosiła 7 ton urobku rocznie. W 1578 utworzono tu samodzielny Urząd Górniczy nadzorujący prace w poszczególnych gwarectwach. W 1616 urząd ten wydał gwarkowi Beierowi z Norymbergi przywilej na wydobycie miedzi, ale wojna trzydziestoletnia (1618-1648) przerwała prace górnicze, które wznowiono dopiero po 1727. Znaczenie górnicze okolic Gierczyna wzrosło jeszcze po przejęciu Śląska przez Prusy, po 1742. Wydobycia cyny w tym regionie jednak nie udało się efektywnie wznowić, także z powodu błędów organizacyjnych i zwykłych oszustw, bowiem spadło ono z 20 ton w wieku XVII do 3 ton rocznie w XVIII; próby wznowienia wydobycia w XIX w. i potem w 1938 nie również powiodły się, a badania przeprowadzone po II wojnie światowej (m.in. w latach 70. i 80. XX wieku) potwierdziły, że pozostałości złóż (ok.  2,7 mln ton rudy 0,48%  Sn) w tej okolicy są już z punktu widzenia przemysłowego bez wartości, z uwagi na rozproszenie kasyterytu, jego niewielkie rozmiary i występowanie w postaci drobnych wrostów we wszystkich minerałów skałotwórczych. Do najbogatszych i najdłużej czynnych należały kopalnie: "Reicher Trost" i "Hundsrücken", połączone około roku 1960 w jedną kopalnię "Gierczyn".

Do dziś zachowały się pomiędzy Gierczynem a Kotliną ślady górniczej przeszłości wsi, w postaci sztolni i zarośniętych kamiennych hałd. Tuż na wschód od wsi Gierczyn znajdują się wyrobiska kopalni "Morgenröthe". Wylot sztolni tej kopalni leży na południe od drogi biegnącej z Gierczyna w kierunku na przysiółek Lasek. Eksploatowano tu rudy cyny o zawartości 0,78% Sn, przy czym największe nasilenie wydobycia przypada na lata 1773-1780. W tym samym miejscu w późniejszym czasie znajdowała się kopalnia "Süsette" eksploatująca rudy kobaltu. Były to prawdopodobnie te same wyrobiska górnicze, noszące w różnym czasie różne nazwy.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[4]:

inne nieistniejące:

  • drugi kościół został zniszczony w czasach PRL a na jego miejscu wybudowano Państwowe Gospodarstwo Rolne.

Galeria[edytuj | edytuj kod]


Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Słownik geografii turystycznej Sudetów, t. 1 Góry Izerskie, red. Marek Staffa, Wydawnictwo PTTK "Kraj", Warszawa - Kraków 1989, ISBN 83-7005-095-6, s. 43
  2. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis. dokumentyslaska.pl. [dostęp 2012-10-24].
  3. H. Markgraf, J. W. Schulte, Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis, Breslau 1889.
  4. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 16.9.2012]. s. 120.