Giganotozaur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Giganotozaur
Giganotosaurus
Coria & Salgado, 1995
Giganotozaur
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Infragromada archozauromorfy
Nadrząd dinozaury
Rząd dinozaury gadziomiedniczne
Podrząd teropody
Infrarząd tetanury
(bez rangi) karnozaury
Nadrodzina allozauroidy
Rodzina karcharodontozaury
Rodzaj giganotozaur
Gatunki
  • G. carolinii Coria & Salgado, 1995
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Czaszka giganotozaura

Giganotozaur (Giganotosaurus) – rodzaj teropoda z rodziny karcharodontozaurów (Carcharodontosauridae) żyjącego w późnej kredzie na terenie Ameryki Południowej. Był jednym z największych teropodów w historii. Nazwa Giganotosaurus pochodzi od greckich słów gigas („olbrzymi”), notos („południe”) oraz sauros („jaszczur”), zaś epitet gatunkowy carolinii honoruje Rubena Caroliniego, który w 1993 roku odkrył skamieniałości giganotozaura w Patagonii[1].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Giganotosaurus carolinii był jednym z największych dinozaurów drapieżnych w historii. Miał niską czaszkę, zredukowaną obręcz barkową oraz masywne kręgi i kończyny przednie. Rodolfo Coria i Leonardo Salgado początkowo ocenili jego długość na 12,5 m, a masę na 6–8 t. Odkryty na północnym zachodzie prowincji Neuquén holotyp (MUCPv-Ch1) obejmuje kompletną w około 80% czaszkę oraz miednicę, kości kończyn i kręgi[1]. W 1998 roku w datowanych na cenoman-alb osadach, około 35 km na południowy zachód od Plaza Huincul, odkryto niekompletną kość zębową (MUCPv-95) należącą do osobnika większego od holotypu o około 8%. Całkowitą długość czaszki MUCPv-95 oszacowano na 195 cm – więcej niż czaszka jakiegokolwiek innego teropoda[2]. Kość udowa holotypu mierzyła 143 cm długości, a piszczel – 112 cm. W dobrym stanie zachowała się również puszka mózgowa[3].

Oszacowania długości giganotozaura są zbliżone i przeważnie mieszczą się w przedziale 12–13 m[3][1][4], jednak szacunki jego masy były bardzo zróżnicowane. Oceniano, iż ważył 4,16 t[3], 6–8 t[1], powyżej 8 t[5], a nawet 13,8 t[4]. Giganotosaurus carolinii był uważany za największego teropoda w historii[2] do momentu odkrycia nowego okazu spinozaura, którego długość oszacowano na 16–18 m, a masę na 7–9 t. Czaszka spinozaura, mierząca około 175 cm długości, jest jednak o 20 cm krótsza niż MUCPv-95[6].

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Coria i Salgado początkowo uznali giganotozaura za stosunkowo prymitywnego teropoda – zaklasyfikowali go do tetanurów i zwrócili uwagę na cechy sugerujące bliższe pokrewieństwo z neotetanurami niż z megalozauroidami (torwozauroidami)[1]. W późniejszych publikacjach był uznawany za przedstawiciela karcharodontozaurów – rodziny przeważnie dużych teropodów spokrewnionych z allozaurami oraz sinraptorami i wraz z nimi należącymi do grupy Allosauroidea[7]. Analiza kladystyczna przeprowadzona po odkryciu innego przedstawiciela Carcharodontosauridae z rodzaju Mapusaurus wskazała, że giganotozaur i mapuzaur są taksonami siostrzanymi. Kladowi łączącemu te dwa rodzaje Coria i Philip J. Currie nadali nazwę Giganotosaurinae[8]. Późniejsze analizy Stephena Brusatte i Paula Sereno potwierdziły hipotezę o bliskim pokrewieństwie giganotozaura i mapuzaura. Ich najbliższym znanym krewnym jest Carcharodontosaurus – Brusatte i Sereno zmienili rangę podrodziny Giganotosaurinae na plemię Giganotosaurini. Według ich analizy Giganotosaurini i Carcharodontosaurus tworzą klad Carcharodontosaurinae[7].

Paleobiologia[edytuj | edytuj kod]

Temperatura ciała giganotozaura była prawdopodobnie stała, podobnie jak u zwierząt stałocieplnych. Jego metabolizm był prawdopodobnie niższy niż ssaków i ptaków, lecz wyższy niż jaszczurek i krokodyli. Ważąc około 8 t Giganotosaurus musiał zjadać dziennie nieco ponad 20 kg (niewiele mniejszy tyranozaur – 17 kg), podczas gdy potrzeby żywieniowe ssaka o podobnej masie wynosiłyby przypuszczalnie około 1000 kg[9]. Mózg giganotozaura ważył prawdopodobnie około 275 g, a współczynnik encefalizacji wynosił 1,9[3]. Maksymalna prędkość jest szacowana na 14 m/s[10].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Rodolfo A. Coria, Leonardo Salgado. A new giant carnivorous dinosaur from the Cretaceous of Patagonia. „Nature”. 377, s. 224–226, 1995. doi:10.1038/377224a0 (ang.). 
  2. 2,0 2,1 Jorge O. Calvo, Rodolfo Coria. New specimen of Giganotosaurus carolinii (Coria & Salgado, 1995), supports it as the largest theropod ever found. „Gaia”. 15, s. 117–122, 1998 (ang.). 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Rodolfo A. Coria, Philip J. Currie. The braincase of Giganotosaurus carolinii (Dinosauria: Theropoda) from the Upper Cretaceous of Argentina. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 22 (4), s. 802–811, 2002 (ang.). 
  4. 4,0 4,1 François Therrien, Donald M. Henderson. My theropod is bigger than yours... or not: estimating body size from skull length in theropods. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 27 (1), s. 108–115, 2007 (ang.). 
  5. Gerardo V. Mazzetta, Per Christiansen, Richard A. Fariña. Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs. „Historical Biology”. 16 (2–4), s. 71–83, 2004. doi:10.1080/08912960410001715132 (ang.). 
  6. Cristiano dal Sasso, Simone Maganuco, Eric Buffetaut, Marco A. Mendez. New information on the skull of the enigmatic theropod Spinosaurus, with remarks on its sizes and affinities. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 25 (4), s. 888–896, 2005 (ang.). 
  7. 7,0 7,1 Stephen L. Brusatte, Paul C. Sereno. Phylogeny of Allosauroidea (Dinosauria: Theropoda): comparative analysis and resolution. „Journal of Systematic Palaeontology”. 6, s. 155–182, 2008. doi:10.1017/S1477201907002404 (ang.). 
  8. Rodolfo A. Coria, Philip J. Currie. A new carcharodontosaurid (Dinosauria, Theropoda) from the Upper Cretaceous of Argentina. „Geodiversitas”. 28 (1), s. 71–118, 2006 (ang.). 
  9. Reese E. Barrick, William J. Showers. Thermophysiology and Biology of Giganotosaurus: Comparison with Tyrannosaurus. „Palaeontologia Electronica”. 2 (2), 1999 (ang.). 
  10. R. Ernesto Blanco, Gerardo V. Mazzetta. A new approach to evaluate the cursorial ability of the giant theropod Giganotosaurus carolinii. „Acta Palaeontologica Polonica”. 46 (2), s. 193–202, 2001 (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]