Gimnazjum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Gimnazjum (łac. gymnasium z gr. gymnásion – „miejsce służące gimnastyce”) – typ szkoły występujący w systemach edukacji niektórych państw świata.

W starożytnej Grecji gimnazjon był najczęściej rodzajem parku wraz z budynkiem przeznaczonym do uprawiania ćwiczeń fizycznych. Później miejsce coraz częściej stawało się miejscem spotkań towarzyskich i dysput, by w następnym okresie stać się publiczną szkołą średnią. Od czasów Nerona instytucja tego rodzaju funkcjonowała także w starożytnym Rzymie.

Współcześnie (od czasów Odrodzenia) gimnazja to różnego typu szkoły średnie, ogólnokształcące i zawodowe, między innymi w Austrii, Niemczech, Danii, Szwecji, Norwegii, a w Polsce po reformie w latach trzydziestych XX wieku do roku 1948 i od 1999 obok szkoły podstawowej i szkoły ponadgimnazjalnej znaczący etap w procesie kształcenia.

Na przestrzeni wieków gimnazja kształciły w zasadzie tylko młodzież męską. Gimnazja dla dziewcząt powstały w XIX wieku.

W różnych krajach szkoła określana jako gimnazjum zajmuje różne miejsce w procesie kształcenia, na przykład w Niemczech gimnazjum oznacza szkołę średnią ośmio- lub dziewięcioletnią. Po jej ukończeniu jest możliwe podjęcie studiów wyższych przy spełnieniu dodatkowych warunków.

W Polsce gimnazjum ma mniejszą rangę i kształci młodzież w wieku 13-16 lat. Dopiero jego ukończenie daje możliwość podjęcia nauki w liceum, technikum lub zasadniczej szkole zawodowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Gimnazjum istnieje już od czasów starożytnej Grecji.

W starożytnej Grecji gimnazjon był obiektem sportowym, później też miejscem zebrań filozofów i uczonych. W Rzymie gimnazjum był to pewien rodzaj państwowej szkoły średniej.

W epoce odrodzenia zwanej Renesansem celem był harmonijny rozwój zdolności ucznia w oparciu o spuściznę kulturową antyku poprzez studiowanie tekstów starożytnych w języku oryginału: łacina, greka, język hebrajski. W okresie renesansu jako gimnazjum zaczęto określać różne szkoły średnie. W 1519 roku biskup Jan Lubrański założył w Poznaniu szkołę humanistyczna zwane Akademią Lubrańskiego lub Kolegium Lubrańskiego, z kursami akademickimi, zorganizowane na wzór uniwersytetu. Istniało do roku 1780. Nie było to jednak gimnazjum w ścisłym tego słowa znaczeniu, gdyż od uniwersytetu szkoła ta różniła się jedynie brakiem prawa do nadawania tytułów naukowych.

W 1538 roku Johannes Sturm, niemiecki humanista, pedagog, polemista kalwiński, założył gimnazjum humanistyczne w Strasburgu, na którym wzorowano się jeszcze w XIX wieku, program obejmował przede wszystkim języki klasyczne (łacina i greka) i lekturę dzieł starożytnych, a nawet język hebrajski oraz retorykę. W Polsce powstały podobne gimnazja, między innymi:

W XIX wieku i pierwszej połowie XX wieku celem kształcenia w gimnazjum było przygotowanie kandydatów do służby państwowej i korpusu oficerskiego. Kładziono nacisk na wygląd, ubiór i zachowanie się uczniów zgodne z rygorystycznie przestrzeganymi kanonami. Jednym z ważniejszych zabiegów policyjno-pedagogicznych był przymus noszenia mundurów (wraz z obowiązkową charakterystyczną czapką) przez uczniów, a częściowo i nauczycieli. W ten sposób w miejscach publicznych uczeń wyróżniał się z otoczenia, był łatwy do rozpoznania co do szkoły, a czasami nawet klasy do której chodził. Wszystko to opisał Stefan Żeromski w powieści Syzyfowe prace.

Na początku XIX wieku w Prusach utworzono nowy typ gimnazjum, określanego jako gimnazjum klasyczne z przewagą języków obcych, zwłaszcza łaciny i greki, na kontynencie europejskim stało się ono wzorem elitarnej, ogólnokształcącej szkoły średniej, naturalnie męskiej, przeważnie państwowej. Wtedy to ugruntował się system klasowo-lekcyjny, praktykowany do czasów obecnych z różnym skutkiem.

Pod koniec XIX wieku zaczęto nazywać gimnazjami także szkoły realne, a następnie nawet zawodowe.

Na ziemiach polskich w XIX wieku państwa zaborcze (Rosja, Prusy oraz Austria) zakładały również gimnazja klasyczne z językiem nauczania odpowiednio rosyjskim albo niemieckim.

Gimnazja w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Budynek Gimnazjum nr 3 im. prof. Mieczysława Alberta Krąpca OP w Lublinie przy ul. Nałkowskich w dzielnicy Wrotków
Budynek Gimnazjum w Woli Osowińskiej

W dwudziestoleciu międzywojennym w systemie oświaty funkcjonowały ośmioklasowe gimnazja, do których uczęszczali uczniowie w wieku od 10 do 18 lat. Uchwała sejmowa z dnia 11 marca 1932 roku wprowadzała od 1932 roku nową strukturę systemu oświaty. Zniosła ona dwie pierwsze klasy dotychczasowego gimnazjum, klasy od III do VI stały się klasami nowego czteroklasowego gimnazjum, a klasy VII i VIII klasami dwuletniego liceum ogólnokształcącego. Warunkiem przyjęcia do klasy pierwszej czteroletniego gimnazjum było ukończenie 12. roku życia oraz wykazanie się wykształceniem, objętym programem sześciu klas szkoły powszechnej trzeciego stopnia. Nauka w gimnazjum kończyła się świadectwem ukończenia gimnazjum nazywanym potocznie małą maturą. Funkcjonowanie gimnazjów zostało przerwane przez drugą wojnę światową. Gimnazja zostały zniesione w 1948 roku.

Gimnazja w polskim systemie oświaty pojawiły się ponownie 1 września 1999 roku[1]. Od tego roku gimnazjum to drugi, obowiązkowy poziom kształcenia w Polsce. Uczęszcza do niego młodzież w wieku 13-16 lat. Pierwszym rocznikiem, który chodził do gimnazjum, był rocznik 1986.

Nauka w gimnazjum trwa 3 lata i kończy się ogólnopolskim egzaminem, od którego wyników w dużej mierze zależy wybór kolejnej szkoły. System ten jest krytykowany ze względu na obniżenie poziomu edukacji i ukierunkowanie jej wyłącznie na mechaniczne przyswajanie wiedzy potrzebnej do zdania testów. Istnieją plany powrotu do ośmioklasowej szkoły podstawowej i czteroletniego liceum[2].

Od 2009 roku[3] w szkolnym planie nauczania gimnazjum występują następujące zajęcia edukacyjne:

  • język polski (450 godzin, czyli średnio 14 godzin w trzyletnim cyklu nauczania),
  • języki obce nowożytne (450 godzin, czyli średnio 14 godzin w cyklu kształcenia, podzielone dowolnie między dwa języki, z których jednym powinien być angielski),
  • muzyka (30 godzin, czyli średnio 1 godzina w trzyletnim cyklu nauczania),
  • plastyka (30 godzin, czyli średnio 1 godzina w trzyletnim cyklu nauczania),
  • historia (190 godzin, czyli średnio 6 godzin w trzyletnim cyklu nauczania),
  • wiedza o społeczeństwie (65 godzin, czyli średnio 2 godziny w trzyletnim cyklu nauczania),
  • geografia (130 godzin, czyli średnio 4 godziny zajęć w trzyletnim cyklu nauczania),
  • biologia (130 godzin, czyli średnio 4 godziny zajęć w trzyletnim cyklu nauczania),
  • chemia (130 godzin, czyli średnio 4 godziny zajęć w trzyletnim cyklu nauczania),
  • fizyka (130 godzin, czyli średnio 4 godziny zajęć w trzyletnim cyklu nauczania),
  • matematyka (385 godzin, czyli średnio 12 godzin w trzyletnim cyklu nauczania),
  • informatyka (65 godzin, czyli średnio 2 godziny w trzyletnim cyklu nauczania),
  • wychowanie fizyczne (385 godzin, czyli średnio 12 godzin w trzyletnim cyklu nauczania, z czego nie więcej niż połowa godzin może być realizowana w formie fakultetów),
  • edukacja dla bezpieczeństwa (30 godzin, czyli średnio 1 godzina w trzyletnim cyklu nauczania),
  • zajęcia artystyczne (przedmiot uzupełniający) (65 godzin, czyli średnio 2 godziny w trzyletnim cyklu nauczania; przedmiot realizowany w formie fakultetów),
  • zajęcia techniczne (przedmiot uzupełniający) (65 godzin, czyli średnio 2 godziny w trzyletnim cyklu nauczania; przedmiot realizowany w formie fakultetów),
  • zajęcia z wychowawcą (95 godzin, czyli średnio 1 godzina tygodniowo przez trzy lata).

Odrębne rozporządzenia wyszczególniają inne zajęcia edukacyjne, nieobowiązkowe dla wszystkich uczniów, takie jak:

  • religia lub etyka – przedmiot, realizowany w wszystkich klasach w wymiarze 190 godzin, czyli średnio 6 godzin w trzyletnim cyklu nauczania. Decyzja o uczęszczaniu na zajęcia uzależniona jest od woli rodziców bądź samych uczniów, jeśli uzyskali oni pełnoletność[4],
  • zajęcia języka mniejszości narodowej lub etnicznej, zajęcia języka regionalnego i nauka własnej historii i kultury.

Warunki ukończenia szkoły[edytuj | edytuj kod]

Ukończenie gimnazjum wiąże się z przystąpieniem do egzaminu gimnazjalnego, bez względu na uzyskany wynik. Drugim warunkiem koniecznym jest uzyskanie świadectwa ukończenia szkoły.

Information icon.svg Osobny artykuł: Egzamin gimnazjalny.
Information icon.svg Osobny artykuł: Projekt edukacyjny.

Świadectwo szkolne w gimnazjum[edytuj | edytuj kod]

W gimnazjum występują dwa typy świadectw szkolnych: promocyjne (po ukończeniu klas I i II) oraz ukończenia gimnazjum (po klasie III). Świadectwo szkolne w gimnazjum ma wymiar A4 i jest drukowane na pomarańczowym giloszu.

Rodzaje gimnazjów[edytuj | edytuj kod]

Kształcenie w gimnazjum różni się zależnie od systemu oświaty danego państwa.

  • w Polsce:
    • gimnazjum (ogólnodostępne),
    • gimnazjum prywatne
    • gimnazjum integracyjne – szkoła z oddziałami liczącymi od 15 do 20 uczniów, w których uczy się od 3 do 5 uczniów niepełnosprawnych (np. niedowidzących, niedosłyszących, niepełnosprawnych ruchowo, upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim),
    • gimnazja specjalne – szkoła, w której uczą się uczniowie niepełnosprawni,
    • gimnazjum akademickie – szkoły dla uczniów uzdolnionych (np. w Toruniu, Olsztynie);
    • gimnazjum dwujęzyczne – szkoły, w których część zajęć jest prowadzona w nowożytnym języku obcym,
    • gimnazjum zawodowe,
    • gimnazjum dla dorosłych.
  • w innych krajach:
    • gimnazjum humanistyczne ukierunkowane na języki starożytne (łacina, greka) albo z przewagą języków nowożytnych,
    • matematyczno-przyrodnicze, czasami łączone z profilem językowym nowożytnym,
    • muzyczne,
    • techniczne,
    • sportowe,
    • artystyczne.

W wielu gimnazjach wprowadza się zwiększoną liczbą godzin w tygodniu z danych przedmiotów zgodnie z zainteresowaniami uczniów, tworząc np. oddziały informatyczno-matematyczne – dodatkowe godziny z informatyki oraz matematyki, oddziały językowe – dodatkowe godziny z języka obcego lub dodatkowy język obcy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikibooks-logo.svg
Zobacz publikację na Wikibooks:
Kategoria:Gimnazjum

Przypisy