Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku
Gimnazjum nr 2 w Sanoku logo.jpg
South-east Queen Sophia Gymnasium in Sanok.jpg
Widok od zbiegu ulic Sobieskiego i Piłsudskiego
Typ szkoły Gimnazjum
Patron szkoły Królowa Zofia
(1912–1946, od 1990)
Państwo  Polska
Miejscowość Sanok
Data założenia 1880
Dyrektor Robert Zoszak
Wicedyrektorzy Krystyna Dulęba
Adres ul. Sobieskiego 5
38-500 Sanok
Położenie na mapie Sanoka
Mapa lokalizacyjna Sanoka
Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku
Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku
Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku
Ziemia 49°33′42,0″N 22°12′13,6″E/49,561667 22,203778Na mapach: 49°33′42,0″N 22°12′13,6″E/49,561667 22,203778
Strona internetowa szkoły
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku – szkoła w Sanoku. Jedna z najstarszych placówek oświatowych w województwie podkarpackim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Widok budynku szkoły od ul. Mickiewicza
Wejście główne do szkoły
Tablice pamiątkowe obok wejścia głównego

Do utworzenia gimnazjum przyczynił się znacznie Florian Ziemiałkowski (piastujący wówczas funkcję ministra dla Galicji w rządzie austriackim)[1]. Ponadto istotne były działania Komisji Oświatowej przy Radzie Miejskiej, której przewodniczącym był ks. Franciszek Salezy Czaszyński, proboszcz Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku[2]. Budynek gimnazjum stanął na działce należącej do Ichla Herziga przy ulicy Zielonej. Przetarg na budowę gmachu wygrał sanocki przedsiębiorca Eisig Herzig, który zaproponował kwotę 45.368,00 zł[3]. Władze austro-węgierskie na podstawie reskryptu z 27 lipca 1880 roku zezwoliły na otwarcie gimnazjum typu klasycznego w Sanoku (przy czym kosztami utrzymania obarczono miasto), decyzję podpisał minister Paul Gautsch von Frankenthurn[4].

Gimnazjum powstało jako Państwowe Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii (niem. „Königin Sophia” Gymnasium und Lyzeum Staatlisches in Sanok) za kadencji burmistrza Cyryla de Jaksa Ładyżyńskiego. Początkowo gimnazjum mieściło się w domu burmistrza, potem za siedzibę służył budynek przy ulicy cerkiewnej, a 20 października 1883 zostało przeniesione do obecnego gmachu przy ulicy Sobieskiego[5]. Stało się to po uroczystym nadaniu nowej nazwy ulicy Jana III Sobieskiego (dotąd była to ulica Zielona). Na wniosek inż. Wilhelma Szomka w 1883 roku Rada Miejska dokonała w ten sposób uczczenia rocznicy 200-lecia odsaieczy wiedeńskiej z 1683 roku[6]. W 1888 roku pierwszą maturę w dziejach szkoły zdało 63 uczniów. W okresie do wybuchu I wojny światowej szkoła rozwijała się wszechstronnie.

W okresie II Rzeczypospolitej profil szkoły uległ zmianie z klasycznego na humanistyczny, w związku z czym placówka przyjęła nazwę „Państwowe Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii w Sanoku” (1922). W 1933 roku w wyniku reformy szkolnictwa utworzono czteroklasowe gimnazjum ogólnokształcące typu jednolitego z tzw. małą maturą i egzaminem wstępnym do dwuletniego liceum, którego ukończenie uprawniało do rozpoczęcie studiów. W latach 1919-1939 świadectwo dojrzałości uzyskało w gimnazjum 1309 absolwentów, w tym wielu wybitnych Polaków w przyszłości (wojskowych, artystów, naukowców). 12 czerwca 1938 roku odbył się zjazd okazji 50-lecia pierwszej matury w gimnazjum[7].

Podczas II wojny światowej w tym budynku mieścił się niemiecki szpital polowy[8]. Po wyzwoleniu Sanoka 9 sierpnia 1944 w budynku stacjonowały wojska sowieckie, które opuściły go po interwencji korespondencyjnej sanockich nauczycielki u Józefa Stalina[9]. Do 31 stycznia 1946 funkcjonowało Koedukacyjne Gimnazjum i Liceum im. Królowej Zofii, powstałe z połączenia dawnego gimnazjum męskiego przy ul. Sobieskiego i dawnego gimnazjum żeńskiego przy ulicy Mickiewicza. Od 1946 roku uczniowie uczęszczali do 11-letnich szkół: żeńskiej stopnia podstawowego i licealnego przy ul. Mickiewicza 9 (obecnie II LO w Sanoku), oraz męskiej stopnia podstawowego i licealnego przy ul. Sobieskiego (oficj. I Państwowa Szkoła Męska Stopnia Podstawowego i Licealnego). W 1953 roku nazwę zmieniono na Szkoła Podstawowa i Liceum Ogólnokształcące Męskie. W latach 1947-1951 dokonano remontu budynku szkoły.

W dniach 21-22 czerwca 1958 roku odbył się zjazd koleżeński z okazji 70-lecia pierwszej matury w gimnazjum[10] (wzięło w nich udział 13 500 osób). Jego inicjatorem i współorganizatorem był absolwent szkoły z 1921 i ówczesny nauczyciel, Józef Stachowicz[11]. W 1965 roku w ramach reformy utworzono Szkołę Podstawową nr 4 i I LO przy ul. Sobieskiego (oraz równolegle Szkołę Podstawową nr 5 i II LO przy ul. Mickiewicza). W 1. poł. lat 60. liceum utraciło „męski” charakter, jako że egzamin dojrzałości zaczęły zdawać w nim także dziewczęta. Wobec narastających trudności lokalowych (budynek mieścił dwie szkoły oraz Liceum Medyczne), ministerstwo podjęło decyzję o budowie nowej siedziby dla liceum. W 1973 roku I LO uniezależniono i przeniesiono do nowego budynku przy ul. Zagrody jako I Liceum Ogólnokształcące im. Komisji Edukacji Narodowej w Sanoku, które kontynuuje tradycje przedwojennego gimnazjum. SP 5 została przyłączona do SP 4.

W latach 1944-1980 I LO ukończyło 2198 absolwentów. W 1980 roku odbyły się obchody jubileuszu 100-lecia powstania szkoły (gospodarzem był budynek I LO[12]), podczas których miał miejsce zjazd koleżeński profesorów i wychowanków Gimnazjum Męskiego i I LO (z tej okazji wydano Księgę Pamiątkową). Centralne uroczystości odbyły się w dniach 31 maja-1 czerwca 1980 roku. Łącznie w obchodach uczestniczyło 2 tys. absolwentów, a wśród nich m.in. najstarsi absolwenci z roku szkolnego 1908/1909: 91-letni Antoni Bargiel i Marian Kernig[13]. 28 maja 1983 roku szkole nadano nowego patrona gen. Karola Świerczewskiego. 14 grudnia 1990 ponownie przywrócono jako patrona Królową Zofię.

1 grudnia 1999 roku powstało Gimnazjum nr 2. W dniach 1-3 lipca 2005 roku miał miejsce zjazd absolwentów z okazji 125-lecia powstania szkoły[14]. Uroczystą mszę św, koncelebrowali księża-absolwenci gimnazjum, pod przewodnictwem jednego z nich, ks. Zdzisława Peszkowskiego[15].

Na przełomie 2013/2014 rozpoczęto starania celem budowy sali gimnastycznej przy szkole[16][17].

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1922 – szkoła otrzymuje nazwę Państwowe Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii w Sanoku
  • 1938 – obchody jubileuszu 50-lecia pierwszej matury
  • 1939-1944 – budynek szkolny zostaje zamieniony na lazaret dla rannych żołnierzy
  • 1953 – nazwę szkoły zmieniono na Szkoła Podstawowa i Liceum Ogólnokształcące Męskie
  • 1958 – obchody jubileuszu 70-lecia pierwszej matury
  • 1965 – oddzielenie szkoły podstawowej i 11-latki, powstanie SP nr 4 oraz I LO
  • 1975 – podział szkoły, odejście grona pedagogicznego i uczniów do SP nr 7
  • 1980 – obchody jubileuszu 100-lecia powstania szkoły
  • 1990 – przywrócenie imienia pierwszej patronki szkoły – Królowej Zofii
  • 1999 – powołanie Gimnazjum nr 2.

Tablice i obiekty pamiątkowe[edytuj | edytuj kod]

  • Tablica poświęcona poległym i pomordowanym absolwentom gimnazjum. Odsłonięta 21 czerwca 1958 roku z okazji obchodów jubileuszu 70-lecia pierwszej matury, dokonała tego prof. Stefania Strzelbicka-Skwarczyńska. Projekt wykonał Kazimierz Florek. Upamiętnia ofiary I i II wojny światowej, wojny polsko-bolszewickiej 1918-1920, eksterminacji nazistowskiej i sowieckiej. Pierwotnie umieszczony napis „zamordowani w Katyniu” i „w ZSRR” usunięto, a w 1990 roku przywrócono. Inskrypcja brzmi: „Mortui sunt – ut liberate vivamus. Wychowawcom i wychowankom gimnazjum męskiego w Sanoku, bohaterom i męczennikom, którzy w czas obu wojen światowych – na polach walk, w więzieniach, obozach koncentracyjnych i miejscach straceń na ziemi polskiej i obcej życie dla ojczyzny oddali. Jubileuszowy zjazd wychowanków 1888-1958”. Osobna część zawiera nazwiska ofiar. Pierwotnie tablica znajdowała się w budynku gimnazjum przy ul. Sobieskiego, potem została przeniesiona do kontynuatora I Liceum przy ulicy Zagrody[18]. Tablica najprawdopodobniej nie istnieje.
  • Dwie tablice pamiątkowe ustanowione dla uczczenia obchodów 100-lecia gimnazjum w 1980 roku.
    • Pierwsza z inskrypcją: „1880-1980 dla uczczenia 100-lecia gimnazjum i II Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku. Wychowankowie i wychowawcy”[19]. Znajduje się przy wejściu do szkoły.
    • Druga została umieszczona na ścianie budynku I Liceum przy ulicy Zagrody. Inskrypcja: „1380-1980 w 600-letnią rocznicę szkolnictwa w Sanoku. 1880-1980 w 100-lecie Gimnazjum i I liceum w Sanoku. Komitet Zjazdu Wychowanków”[20].
  • Tablica pamiątkowa z okazji nadania szkole przez Radę Miasta Sanoka imienia Królowej Zofii (2005). Znajduje się na fasadzie budynku obok wejścia.
  • Tablica pamiątkowa dla uczczenia wychowawców i wychowanków poległych w czasie obu wojen światowych, ustanowiona z okazji obchodów jubileuszu 70-lecia pierwszej matury mających miejsce w 1958 roku[21]. Znajduje się we wnętrzu gmachu.
  • Klon pospolity zasadzony w Narodowe Święto Niepodległości 11 listopada 2008. Tabliczka informuje: Klon pospolity Acer platanoides „Crimson sentry”. Sanok, 11 listopada 2008. Znajduje się przy głównym wejściu do budynku.
  • Magnolia „Konstytucja” zasadzona na terenie gimnazjum w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja Tabliczka informuje: Magnolia „Konstytucja”. Sanok, 3 maja 2012 r.[22] Znajduje się w południowo-zachodnim rogu nieruchomości.
  • Na początku 2014 na ogrodzeniu przy wejściu do szkoły umieszczono tabliczkę w ramach „Szlaku śladami dobrego wojaka Szwejka”, upamiętniającego pobyt w mieście Józefa Szwejka, opisanego w książce Przygody dobrego wojaka Szwejka autorstwa Jaroslava Haška.

Dyrektorzy[edytuj | edytuj kod]

Uczestniczy zjazdu jubileuszowego 50-lecia szkoły

W okresie zaboru austriackiego w ramach autonomii galicyjskiej było sześciu dyrektorów gimnazjum do I wojny światowej (1917). Następnie w okresie niepodległej II Rzeczypospolitej funkcję kierownika szkoły sprawowało pięć osób, w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej pięć (do czasu przeniesienia siedziby do innego budynku w 1971)[23].

Kierownicy gimnazjum
  • Mieczysław Jamrógiewicz (1880-1888)
  • Karol Petelenz (1889–1890)
  • Tomasz Tokarski (1990-1894)
  • Antoni Kwiatkowski (1994-1895)
  • Włodzimierz Bańkowski (1895-1913)
  • Adam Pytel (1913-1917).
  • Stanisław Basiński (1917-1925)
  • Stanisław Borowiczka (1925-1927)
  • Stanisław Cebula (1927-1930)
  • Klemens Kocowski (1930-1931)
  • Adam Grasela (1931-1939)
Kierownicy liceum
  • Jan Świerzowicz (1944-1945)
  • Andrzej Grasela (1945-1947)
  • Józef Pohorski (1947-1953)
  • Józef Penar (1953-1965)
  • Kazimiera Drozd (1965-1966)
  • Robert Mączka (1966-1971)
  • kolejni dyrektorzy: zob. I LO w Sanoku
Kierownicy szkoły podstawowej
i nowego gimnazjum
  • Jadwiga Sarama (1965-1978)
  • Barbara Wójcik (1978-1981)
  • Helena Jaklik (1981-1989)
  • Anna Trebenda (1989-2012)
  • Robert Zoszak (od 2012)

Nauczyciele[edytuj | edytuj kod]

Uczniowie i absolwenci[edytuj | edytuj kod]

W nawiasach odnotowano rok ukończenia edukacji w gimnazjum bądź informację o nauce w razie jej przerwania.

(Opracowano na podstawie materiału źródłowego z oficjalnej strony szkoły[31][32] oraz zbiorczej listy absolwentów na stronie I LO im. KEN w Sanoku[33])

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Według powieści czeskiego pisarza Jaroslava Haška Przygody dobrego wojaka Szwejka w budynku gimnazjum w 1915 stacjonowała XI. marszkompania wojaka Szwejka[8], z której kilku żołnierzy węgierskich zatruło się spożytą formaliną pochodzącą z gimnazjalnych preparatów biologicznych[34]. Niedoszli bohaterowie mają być pochowani na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej.

Przypisy

  1. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 30.
  2. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 64.
  3. Archiwum Państwowe w Rzeszowie/OS. Akta miasta Sanoka, sygn. 26, 27.
  4. Archiwum Państwowe we Lwowie; CDIA, fon 178 op.3.
  5. http://1losanok.pl/szkola/historia/historia-szkoly.
  6. Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, s. 379, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995.
  7. Andrzej Romaniak, Sanok. Fotografie archiwalne – Tom II. Wydarzenia, uroczystości, imprezy, Sanok 2011, s. 104.
  8. 8,0 8,1 Urząd Miasta Sanoka.
  9. Jolanta Mazur-Fedak, Szkoła w spódnicy. Historia II Liceum Ogólnokształcącego im. Marii Skłodowskiej-Curie w Sanoku 1927/1928 – 2007/2008. Odcinek trzeci: Okres wojny i pierwsze lata powojenne, Tygodnik Sanocki, nr 18 (860) z 2 maja 2008, s. 6. Wersja cyfrowa.
  10. Andrzej Romaniak, Sanok. Fotografie archiwalne – Tom II. Wydarzenia, uroczystości, imprezy, Sanok 2011, s. 226.
  11. Wojciech Sołtys, Józef Stachowicz – twórca Rocznika Sanockiego, Roczniki Sanockie 1995, s. 215-216. wersja cyfrowa.
  12. Stefan Stefański, Sanok i okolice. Przewodnik turystyczny, Sanok 1991, s. 46.
  13. Andrzej Brygidyn, Sanok między wojną a stanem wojennym, Sanok 1999, s. 101-102.
  14. Waldemar Och, Kalendarium sanockie 2005-2010, Rocznik Sanocki, Tom X, Rok 2011, Sanok 2011, s. 261.
  15. Joanna Kozimor, Na skrzydłach młodości, Tygodnik Sanocki, nr 27 (713) z 8 lipca 2005, s 1.
  16. Komitet honorowy budowy sali gimnastycznej przy Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku, Tygodnik Sanocki, nr 5 (1154) z 31 stycznia 2014, s. 7. wersja cyfrowa.
  17. KOMITET HONOROWY BUDOWY SALI GIMNASTYCZNEJ przy GIMNAZJUM NR 2 im. KRÓLOWEJ ZOFII w SANOKU. g2.sanok.pl. [dostęp 26 lutego 2014].
  18. Franciszek Oberc, Pomniki i tablice pamiątkowe Sanoka, Sanok 1998, s. 44-45.
  19. Franciszek Oberc, Pomniki i tablice pamiątkowe Sanoka, Sanok 1998, s. 45.
  20. Franciszek Oberc, Pomniki i tablice pamiątkowe Sanoka, Sanok 1998, s. 45-46.
  21. Stefan Stefański, Sanok i okolice. Przewodnik turystyczny, Sanok 1991, s. 45-46.
  22. KRONIKA WYDARZEŃ – 2011 – 2012. 118: „WITAJ MAJOWA JUTRZENKO” (pol.). g2.sanok.pl. [dostęp 2012-12-16].
  23. Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok: 1980.
  24. Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok1: 1980, s. 160.
  25. Tomasz Pudłocki: Apolinary Garlicki. „Nasz Przemyśl” 2005, nr 3, s. 39. [dostęp 8 kwietnia 2014].
  26. http://maciejczak.rmt.pl/userfiles/download/2biografiaflizaka.doc.
  27. http://www.lo1.krosno.info.pl/pliki/dyro.php.
  28. Paweł Kosina, Helena Kosinówna. Rodzina i sanoccy Przyjaciele, Sanok 2006, s. 64.
  29. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 66.
  30. Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok: 1980.
  31. [http://gimnazjum2.sanok.prox.pl/htmp/a/strona.php?dir=../uczniowie&id=wybitni Wybitni absolwenci Gimnazjum nr 2 w Sanoku im. Królowej Zofii] (pol.). gimnazjum2.sanok.prox.pl. [dostęp 2012-01-01].
  32. [http://gimnazjum2.sanok.prox.pl/htmp/a/strona.php?dir=../uczniowie&id=wspolczesni Współcześni absolwenci Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku] (pol.). gimnazjum2.sanok.prox.pl. [dostęp 2012-01-01].
  33. Absolwenci (pol.). 1losanok.pl. [dostęp 2012-01-01].
  34. Stefan Stefański, Spacerkiem po mieście. Szwejk w Sanoku, Tygodnik Sanocki, nr 25 z 6 listopada 1991, s. 6 wersja cyfrowa.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]