Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku

Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku
Widok od zbiegu ulicy Sobieskiego
Typ szkoły	Gimnazjum
Patron szkoły	Królowa Zofia (1912–1946, od 1990)
Państwo	Polska
Miejscowość	Sanok
Data założenia	1880
Dyrektor	Robert Zoszak
Wicedyrektorzy	Krystyna Dulęba
Adres	ul. Sobieskiego 5 38-500 Sanok
Położenie na mapie Sanoka Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku
Położenie na mapie Polski Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku
49°33′42″N 22°12′13.6″E
Strona internetowa szkoły
Multimedia w Wikimedia Commons

Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku – szkoła w Sanoku. Jedna z najstarszych placówek oświatowych w województwie podkarpackim.

Historia

Do utworzenia gimnazjum przyczynił się znacznie Florian Ziemiałkowski (piastujący wówczas funkcję ministra dla Galicji w rządzie austriackim). Władze austro-węgierskie na podstawie reskryptu z 27 lipca 1880 roku zezwoliły na otwarcie gimnazjum typu klasycznego w Sanoku (przy czym kosztami utrzymania obarczono miasto). Gimnazjum powstało jako Państwowe Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii (niem. „Königin Sophia” Gymnasium und Lyzeum Staatlisches in Sanok) za kadencji burmistrza Cyryla de Jaksa Ładyżyńskiego. Początkowo gimnazjum mieściło się w domu burmistrza, potem za siedzibę służył budynek przy ulicy cerkiewnej, a 20 października 1883 zostało przeniesione do obecnego gmachu przy ulicy Sobieskiego. Stało się to po uroczystym nadaniu nowej nazwy ulicy Jana III Sobieskiego (dotąd była to ulica Zielona). Na wniosek inż. Wilhelma Szomka w 1883 roku Rada Miejska dokonała w ten sposób uczczenia rocznicy 200-lecia odsieczy wiedeńskiej z 1683 roku. W 1888 roku pierwszą maturę w dziejach szkoły zdało 63 uczniów. W okresie do wybuchu I wojny światowej szkoła rozwijała się wszechstronnie.

W okresie II Rzeczypospolitej profil szkoły uległ zmianie z klasycznego na humanistyczny, w związku z czym placówka przyjęła nazwę „Państwowe Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii w Sanoku” (1922). W 1933 roku w wyniku reformy szkolnictwa utworzono czteroklasowe gimnazjum ogólnokształcące typu jednolitego z tzw. małą maturą i egzaminem wstępnym do dwuletniego liceum, którego ukończenie uprawniało do rozpoczęcie studiów. W latach 1919-1939 świadectwo dojrzałości uzyskało w gimnazjum 1309 absolwentów, w tym wielu wybitnych Polaków w przyszłości (wojskowych, artystów, naukowców). 12 czerwca 1938 roku odbył się zjazd okazji 50-lecia pierwszej matury w gimnazjum.

Podczas II wojny światowej w tym budynku mieścił się niemiecki szpital polowy. Od 1946 roku uczniowie uczęszczali do 11-letnich szkół: żeńskiej stopnia podstawowego i licealnego przy ul. Mickiewicza 9 (obecnie II LO w Sanoku), oraz męskiej stopnia podstawowego i licealnego przy ul. Sobieskiego (oficj. I Państwowa Szkoła Męska Stopnia Podstawowego i Licealnego). W 1953 roku nazwę zmieniono na Szkoła Podstawowa i Liceum Ogólnokształcące Męskie. W latach 1947-1951 dokonano remontu budynku szkoły.

W dniach 21-22 czerwca 1958 roku odbył się zjazd z okazji 70-lecia pierwszej matury w gimnazjum (wzięło w nich udział 13 500 osób). W 1965 roku w ramach reformy utworzono Szkołę Podstawową nr 4 i I LO przy ul. Sobieskiego (oraz równolegle Szkołę Podstawową nr 5 i II LO przy ul. Mickiewicza). W 1. poł. lat 60. liceum utraciło „męski” charakter, jako że egzamin dojrzałości zaczęły zdawać w nim także dziewczęta. Wobec narastających trudności lokalowych (budynek mieścił dwie szkoły oraz Liceum Medyczne), ministerstwo podjęło decyzję o budowie nowej siedziby dla liceum. W 1973 roku I LO uniezależniono i przeniesiono do nowego budynku przy ul. Zagrody jako I Liceum Ogólnokształcące im. Komisji Edukacji Narodowej w Sanoku, które kontynuuje tradycje przedwojennego gimnazjum. SP 5 została przyłączona do SP 4.

W latach 1944-1980 I LO ukończyło 2198 absolwentów. W 1980 roku odbyły się obchody jubileuszu 100-lecia powstania szkoły (gospodarzem był budynek I LO), podczas których miał miejsce zjazd koleżeński profesorów i wychowanków Gimnazjum Męskiego i I LO (z tej okazji wydano Księgę Pamiątkową). Centralne uroczystości odbyły się w dniach 31 maja-1 czerwca 1980 roku. Łącznie w obchodach uczestniczyło 2 tys. absolwentów, a wśród nich m.in. najstarsi absolwenci z roku szkolnego 1908/1909: 91-letni Antoni Bargiel i Marian Kernig. 28 maja 1983 roku szkole nadano nowego patrona gen. Karola Świerczewskiego. 14 grudnia 1990 ponownie przywrócono jako patrona Królową Zofię.

1 grudnia 1999 roku powstało Gimnazjum nr 2. W dniach 1-3 lipca 2005 roku miał miejsce zjazd absolwentów z okazji 125-lecia powstania szkoły.

Kalendarium

Widok budynku szkoły od ul. Mickiewicza

Wejście główne do szkoły

Tablice pamiątkowe obok wejścia głównego

• 1922 – szkoła otrzymuje nazwę Państwowe Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii w Sanoku
• 1938 – obchody jubileuszu 50-lecia pierwszej matury
• 1939-1944 – budynek szkolny zostaje zamieniony na lazaret dla rannych żołnierzy
• 1953 – nazwę szkoły zmieniono na Szkoła Podstawowa i Liceum Ogólnokształcące Męskie
• 1958 – obchody jubileuszu 70-lecia pierwszej matury
• 1965 – oddzielenie szkoły podstawowej i 11-latki, powstanie SP nr 4 oraz I LO
• 1975 – podział szkoły, odejście grona pedagogicznego i uczniów do SP nr 7
• 1980 – obchody jubileuszu 100-lecia powstania szkoły
• 1990 – przywrócenie imienia pierwszej patronki szkoły – Królowej Zofii
• 1999 – powołanie Gimnazjum nr 2.

Tablice i obiekty pamiątkowe

• Tablica poświęcona poległym i pomordowanym absolwentom gimnazjum. Odsłonięta 21 czerwca 1958 roku z okazji obchodów jubileuszu 70-lecia pierwszej matury, dokonała tego prof. Stefania Strzelbicka-Skwarczyńska. Projekt wykonał Kazimierz Florek. Upamiętnia ofiary I i II wojny światowej, wojny polsko-bolszewickiej 1918-1920, eksterminacji nazistowskiej i sowieckiej. Pierwotnie umieszczony napis "zamordowani w Katyniu" i "w ZSRR" usunięto, a w 1990 roku przywrócono. Inskrypcja brzmi: "Mortui sunt - ut liberate vivamus. Wychowawcom i wychowankom gimnazjum męskiego w Sanoku, bohaterom i męczennikom, którzy w czas obu wojen światowych - na polach walk, w więzieniach, obozach koncentracyjnych i miejscach straceń na ziemi polskiej i obcej życie dla ojczyzny oddali. Jubileuszowy zjazd wychowanków 1888-1958". Osobna część zawiera nazwiska ofiar. Pierwotnie tablica znajdowała się w budynku gimnazjum przy ul. Sobieskiego, potem została przeniesiona do kontynuatora I Liceum przy ulicy Zagrody. Tablica najprawdopodobniej nie istnieje.
• Dwie tablice pamiątkowe ustanowione dla uczczenia obchodów 100-lecia gimnazjum w 1980 roku.
  • Pierwsza z inskrypcją: "1880-1980 dla uczczenia 100-lecia gimnazjum i II Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku. Wychowankowie i wychowawcy". Znajduje się przy wejściu do szkoły.
  • Druga została umieszczona na ścianie budynku I Liceum przy ulicy Zagrody. Inskrypcja: "1380-1980 w 600-letnią rocznicę szkolnictwa w Sanoku. 1880-1980 w 100-lecie Gimnazjum i I liceum w Sanoku. Komitet Zjazdu Wychowanków".
• Tablica pamiątkowa z okazji nadania szkole przez Radę Miasta Sanoka imienia Królowej Zofii (2005). Znajduje się na fasadzie budynku obok wejścia.
• Tablica pamiątkowa dla uczczenia wychowawców i wychowanków poległych w czasie obu wojen światowych, ustanowiona z okazji obchodów jubileuszu 70-lecia pierwszej matury mających miejsce w 1958 roku. Znajduje się we wnętrzu gmachu.
• Klon pospolity zasadzony w Narodowe Święto Niepodległości 11 listopada 2008. Tabliczka informuje: Klon pospolity Acer platanoides „Crimson sentry”. Sanok, 11 listopada 2008. Znajduje się przy głównym wejściu do budynku.
• Magnolia „Konstytucja” zasadzona na terenie gimnazjum w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja Tabliczka informuje: Magnolia „Konstytucja”. Sanok, 3 maja 2012 r.. Znajduje się w południowo-zachodnim rogu nieruchomości.

Dyrektorzy

W okresie zaboru austriackiego w ramach autonomii galicyjskiej dyrektorami gimnazjum byli: Mieczysław Jamrógiewicz, Karol Petelenz (1889–1891), Tomasz Tokarski, Antoni Kwiatkowski, Włodzimierz Bańkowski (1895–1913), Adam Pytel (późniejszy burmistrz Sanoka).

Kierownicy gimnazjum Stanisław Basiński (1917–1925) Stanisław Borowiczka (1925–1927) Stanisław Cebula (1927–1930) Klemens Kocowski (1930–1931) Adam Grasela (1931–1939)

Kierownicy liceum Jan Świerzowicz (1944–1945) Andrzej Grasela (1945–1947) Józef Pohorski (1947–1953) Józef Penar (1953–1965) Kazimiera Drozd (1965–1966) Robert Mączka (1966–1971)

Kierownicy szkoły podstawowej i nowego gimnazjum Jadwiga Sarama (1965–1978) Barbara Wójcik (1978–1981) Helena Jaklik (1981–1989) Anna Trebenda (1989–2012) Robert Zoszak (od 2012)

Nauczyciele

• Adam Pytel (1893-1928)
• Kasper Brzostowicz
• Helena Kosina - nauczycielka języka polskiego
• Roman Vetulani - nauczyciel łaciny, greki oraz gimnastyki

Uczniowie i absolwenci

W nawiasach odnotowano rok ukończenia edukacji w gimnazjum bądź informację o nauce w razie jej przerwania.

• Tadeusz Adamczyk – nauczyciel (nauka 1902-1906, przerwana)
• prof. dr hab. Barbara Adamiak, z domu Wojtowicz – profesor zwyczajny nauk prawnych, wykładowca akademicki (1966)
• Bohdan Ihor Antonycz – ukraiński poeta i prozaik (1928)
• podchor. Juliusz Bakoń – ofiara zbrodni katyńskiej (1938)
• Stanisław Batruch – artysta malarz (1953)
• inż. Stanisław Beksiński – geodeta (1905)
• Zdzisław Beksiński – fotografik, artysta malarz (1947)
• asp. August Bezucha – ofiara zbrodni katyńskiej (1933)
• Franciszek Bielak – historyk literatury (nauka przerwana)
• ppor Adam Antoni Bratro – harcerz, podporucznik piechoty Wojska Polskiego, uczestnik wojny 1920 roku (nauka przerwana w 1916)
• płk Jan Ciałowicz – pułkownik dyplomowany artylerii Wojska Polskiego (1913)
• Mikołaj Deńko – kapłan greckokatolicki (1926)
• doc. dr Adam Fastnacht – badacz historii Sanoka i Ziemi Sanockiej, kustosz Ossolineum (1931)
• por. Michał Fijałka – żołnierz Września 1939, oficer Armii Krajowej i cichociemny (1935)
• prof. Stanisław Gerstmann – filozof, badacz literatury polskiej (1929)
• Hryhorij Hanulak – pisarz ukraińsko-łemkowski
• Józef Jucha – pedagog i regionalista (naukę przerwała I wojna światowa)
• prof. Juliusz Katz-Suchy, wówczas jako Juda Katz – dyplomata (1931)
• prof. Edward Kindlarski – ekspert International Trade Center UNCTAD/GATT w Genewie (1961)
• Kazimierz Kocyłowski – żołnierz partyzantki antykomunistycznej (nauka przerwana)
• płk. Jan Karol Kosina – wykładowca taktyki, ofiara zbrodni katyńskiej (1912)
• Marian Kruczek – rzeźbiarz (nauka przerwana)
• prof. Julian Krzyżanowski – członek Polskiej Akademii Nauk oraz autor podręczników dla studentów (1911)
• Ryszard Kuzyszyn – scenograf (1948)
• Orest Lenczyk – piłkarz i trener piłkarski (1961)
• Michał Leszczyński – malarz, przedstawiciel malarstwa marynistycznego XX w. (nauka w latach 1916-1919)
• mjr Franciszek Malik – cichociemny, w powstaniu warszawskim dowódca batalionu Zaremba-Piorun (1932)
• por. dr Stanisław Michalski – weterynarz, wykładowca na Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie, ofiara zbrodni katyńskiej (1918)
• Emil Michałowski – poseł VIII kadencji Sejmu Krajowego Galicji w latach 1901-1907
• prof. Feliks Młynarski – ekonomista (1903)
• Józef Morawski – poseł na Sejm RP (1935-1939), wójt gminy Bukowsko (1912)
• kmdr Leon Moszczeński – oficer Marynarki Wojennej, doktor nauk medycznych, ofiara zbrodni katyńskiej (uczeń niższego gimnazjum, nauka przerwana)
• Bolesław Mozołowski – żołnierz, ps. Wierzba (1904)
• płk dr Stefan Mozołowski – dr medycyny, osobisty lekarz marszałka Józefa Piłsudskiego (1910)
• prof. Włodzimierz Mozołowski – doktor honoris causa Akademii Medycznej w Gdańsku (1913)
• prof. Stanisław Ochęduszko – termodynamik
• Michał Oleksiak – żołnierz Wojska Polskiego i partyzantki antykomunistycznej.
• bł. Anastazy Pankiewicz – błogosławiony kościoła katolickiego (nauka przerwana)
• prof. dr Marian Pankowski – pisarz, tłumacz (1937)
• ks. Zdzisław Peszkowski – kapelan Rodzin Katyńskich (1938)
• prof. Kazimierz Piech – botanik, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, red. nacz. Acta Societatis Botanicorum Poloniae (1911)
• Edward Pisula – szef Kedywu okręgu tarnopolskiego AK (nauka przerwana)
• Jan Polański – łemkowski duchowny greckokatolicki (1911)
• Rudolf Probst – żołnierz AK, pedagog
• ppłk. Franciszek Prochaska – malarz, skarbnik Cichociemnych (1913)
• Dariusz Prosiecki – dziennikarz (SP 4 w 1993)
• gen. Bronisław Prugar-Ketling – dowódca 2 Dywizji Strzelców Pieszych (1910)
• por. Zbigniew Bolesław Przystasz – ofiara zbrodni katyńskiej (1931)
• por. Zdzisław Rajchel – polski oficer, ofiara zbrodni katyńskiej (1931)
• Romuald Rajs – dowódca 3 Brygady Wileńskiej NZWU (nauka przerwana)
• Stanisław Rymar – organizator Narodowej Demokracji, pisarz, publicysta, historyk (1905)
• Stanisław Ryniak – architekt, pierwszy polski więzień Auschwitz-Birkenau (gimnazjum, bez matury)
• Kalman Segal – pisarz (naukę przerwał w 1935)
• ks. Józef Siekierzyński – duchowy greckokatolicki (1890)
• por. Tomasz Silarski – nauczyciel, zamordowany w Katyniu
• ks. Stanisław Sinkowski – dziekan Wojska Polskiego (1909)
• prof. dr hab. Jan Skoczyński – historyk filozofii, pracownik naukowy i wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego, założyciel i rektor PWSZ w Sanoku (1964)
• prof. Stefania Skwarczyńska, z domu Strzelbicka – kierownik Katedry Historii i Teorii Literatury w łódzkim Oddziale Wolnej Wszechnicy (1921)
• por. Tadeusz Słotowicz – adwokat, ofiara zbrodni katyńskiej (1819)
• prof. Kazimierz Sośnicki – pedagog, dydaktyk, filozof (1902)
• Józef Stachowicz – pedagog, polonista, późniejszy (1921)
• Stefan Stefański – muzealnik, kustosz, regionalista, bibliofil, numizmatyk, znawca historii Sanoka (1933)
• Kazimierz Swoszowski – polski lotnik wojskowy, kapitan pilot Wojska Polskiego (1911)
• Konrad Szachnowski – aktor i reżyser teatralny (1964)
• kpt. rez. dr Franciszek Szafran – sędzia Najwyższego Trybunału Apelacyjnego, ofiara zbrodni katyńskiej
• Janusz Szuber – poeta (1967)
• Franciszek Szwed – działacz narodowy, adwokat (1930)
• prof. Aleksander Ślączka – twórca neurochirurgi polskiej (1911)
• Adam Ślusarczyk – kapłan greckokatolicki, kapelan UPA (1930)
• dr Kazimierz Świtalski – premier RP (1904)
• dr hab. Marian Teleszyński (wówczas jako Marian Golarz) – cichociemny, pediatra (1935)
• prof. Adam Vetulani – historyk prawa i kanonista (gimnazjum, bez matury)
• prof. Kazimierz Vetulani – inżynier, teoretyk budownictwa (1907)
• prof. Tadeusz Vetulani – biolog i zootechnik (gimnazjum, bez matury)
• Zygmunt Vetulani – dyplomata, ekonomista, konsul generalny RP (1912)
• podchor. Ludwik Warchoł – komendant Strzelca w Sanockiej Fabryce Wagonów, ofiara zbrodni katyńskiej
• por. Józef Karol Winter – sędzia, ofiara zbrodni katyńskiej (1919)
• Katarzyna Bachleda-Curuś, z domu Wójcicka – łyżwiarka szybka, olimpijka (SP 4 w 1995, I LO w 1999)
• prof. Tadeusz Stanisław Wróbel – architekt, urbanista
• Jadwiga Zaleska (1900-1993) – polonistka, romanistka, nauczycielka, harcmistrzyni (1919)
• Władysław Zaleski (1894-1982) – działacz państwowy na emigracji, adwokat (1912)
• bł. Iwan Ziatyk, wówczas jako Jan Ziatyk – błogosławiony kościoła katolickiego (1919)
• Jan Karol Zytka – geolog (1949)
• prof. Kazimierz Żurowski – archeolog (nauka przerwana)

(Opracowano na podstawie materiału źródłowego z oficjalnej strony szkoły oraz zbiorczej listy absolwentów na stronie I LO im. KEN w Sanoku)

Ciekawostki

Według powieści czeskiego pisarza Jaroslava Haška Przygody dobrego wojaka Szwejka w budynku gimnazjum w 1915 stacjonowała XI. marszkompania wojaka Szwejka, z której kilku żołnierzy węgierskich zatruło się spożytą formaliną pochodzącą z gimnazjalnych preparatów biologicznych. Niedoszli bohaterowie mają być pochowani na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej.

Bibliografia

• Czas zatrzymany: 125 lat Gimnazjum Męskiego im. Królowej Zofii i I Liceum Ogólnokształcącego im. Komisji Edukacji Narodowej w Sanoku. 2005
• Edward Zając, Oświata i szkolnictwo. Życie kulturalne – Państwowe Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii w Sanoku w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 575–578.
• Krystyna Chowaniec, Oświata i szkolnictwo. Szkoły podstawowe w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 868–869, 874–876
• Historia szkoły na stronie obecnego I LO
• Historia szkoły na stronie "Ścieżki Beksińskich" w Sanoku

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona