Gleba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy warstwy litosfery. Zobacz też: Gleba (ujednoznacznienie).
Gleba bogata w żelazo w parku narodowym Kootenay w Kanadzie.

Gleba, pedosfera[a] – biologicznie czynna powierzchniowa (do 2 m miąższości[1]) warstwa skorupy ziemskiej, powstała w procesie glebotwórczym ze skały macierzystej pod wpływem czynników glebotwórczych[2][1]. Gleba składa się z części mineralnej i organicznej. Częścią gleby są organizmy glebowe[1].

Nauką dotyczącą gleby jest gleboznawstwo[3]. Jego subdyscypliną jest geografia gleb[4].

Skład gleby[edytuj | edytuj kod]

Gleba składa się z trzech faz:

Wzajemny układ trzech faz może ulegać znacznym zmianom pod wpływem dalszych procesów glebotwórczych i ingerencji człowieka (zob. np. degradacja gleb). Prawidłowe stosunki ilościowe pomiędzy poszczególnymi fazami można kształtować przez wykonanie melioracji wodnych, agromelioracji, fitomelioracji, uprawę roli itp. Stosunki ilościowe trzech faz w glebie charakteryzuje się przez określenie gęstości objętościowej, porowatości, wilgotności i zwięzłości. Ze względu na zróżnicowanie materiału glebowego w profilu wyróżnia się gleby:

  • całkowite, które w całym profilu (do 1,5 m) są zbudowane z tego samego materiału, np. z piasku, gliny, pyłu; zróżnicowanie uziarnienia profilu powodują wyłącznie procesy glebotwórcze
  • niecałkowite, które do głębokości 1,5 m zawierają przynajmniej dwie różne warstwy, np. piasek do głębokości 0,8 m, a poniżej glinę.
  • Na podstawie podgrup granulometrycznych, gleby dzieli się na następujące kategorie ciężkości agrotechnicznej[b][c][5]:

Wyróżnia się również[d]:

  • gleby średnie pyłowe - pyły gliniaste i pyły zwykłe
  • gleby ciężkie pyłowe - pyły ilaste

Proces glebotwórczy trwa nieustannie – jest nieodłącznym elementem przemian zachodzących w ekosystemie. Gleba jest środowiskiem życia i źródłem składników odżywczych dla wielu gatunków mikroorganizmów i podziemnych organów roślin wyższych.

Znaczenie gleby zostało przedstawione w Europejskiej Karcie Gleby[6].

Systematyka gleb[edytuj | edytuj kod]

W systematyce gleb wymieniane są liczne grupy, typy i jednostki niższego rzędu, m.in. typy:

  • czerwonoziemy, gleby czerwonożółte (występują w klimacie równikowym, wybitnie wilgotnym)
  • szaroziemy (występują w klimacie zwrotnikowym kontynentalnym suchym)-są bardzo jałowe
  • czarnoziemy (występują w klimacie ciepłym kontynentalnym)- są bardzo żyzne
  • gleby brunatne (klimat umiarkowany ciepły morski)
  • bielice (klimat umiarkowany chłodny)
  • gleby tundrowe (klimat subpolarny)
  • gleby astrefowe (nie maja związku z klimatem, pojawiają się punktowo np.:gleby bagienne, górskie, mady rędziny)

Zobacz tez[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. pojęcia gleba i pedosfera bywają rozróżniane
  2. Podział obowiązujący od 2008 roku.
  3. Gleby bardzo lekkie i lekkie mogą być klasyfikowane jako gleby lekkie a gleby ciężkie i bardzo ciężkie jako gleby ciężkie.
  4. Dodatkowe kategorie wyróżnia się w celu dokładniejszej charakterystyki gleb o dużej zawartości frakcji pyłowej.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 gleba w encyklopedii onet.wiem. Onet. [dostęp 2012-10-02].
  2. gleba w encyklopedii PWN. PWN. [dostęp 2012-10-02].
  3. gleboznawstwo w encyklopedii PWN. PWN. [dostęp 2012-10-02].
  4. Marek Degórski. Geografia gleb jako dyscyplina fizycznogeograficzna. „Przegląd Geograficzny”. 3 (76), 2004. Warszawa: PAN Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania. ISSN 0033-2143. 
  5. Klasyfikacja uziarnienia gleb i utworów mineralnych. [dostęp 2011-10-19].
  6. podręcznik "Gleboznawstwo" na stronach księgarni. [dostęp 2011-10-05]. za: Praca zbiorowa: Gleboznawstwo. Powszechne wydawnictwo rolnicze i leśne, 1999. ISBN 83-09-01703-0.