Gleba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy warstwy litosfery. Zobacz też: Gleba (ujednoznacznienie).
Gleba bogata w żelazo w parku narodowym Kootenay w Kanadzie.

Gleba — (łac. glaeba — ziemia uprawna, rola) naturalna, trójfazowa, biologicznie czynna, powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej (litosfery), ukształtowana poprzez procesy glebotwórcze ze zwietrzeliny skalnej (skały macierzystej) w wyniku oddziaływania klimatu i organizmów żywych, przy określonej rzeźbie terenu, w określonym przedziale czasu, często przy wpływie działalności człowieka. Gleba jest integralnym składnikiem ekosystemów lądowych i niektórych płytkowodnych[1].

Gleba składa się z części mineralnej i organicznej.

Nauką dotyczącą gleby jest gleboznawstwo[2]. Jego subdyscypliną jest geografia gleb[3].

Skład gleby[edytuj | edytuj kod]

Gleba składa się z trzech faz:

Wzajemny układ trzech faz może ulegać znacznym zmianom pod wpływem dalszych procesów glebotwórczych i ingerencji człowieka (zob. np. degradacja gleb). Prawidłowe stosunki ilościowe pomiędzy poszczególnymi fazami można kształtować przez wykonanie melioracji wodnych, agromelioracji, fitomelioracji, uprawę roli itp. Stosunki ilościowe trzech faz w glebie charakteryzuje się przez określenie gęstości objętościowej, porowatości, wilgotności i zwięzłości. Ze względu na zróżnicowanie materiału glebowego w profilu wyróżnia się gleby:

  • całkowite, które w całym profilu (do 1,5 m) są zbudowane z tego samego materiału, np. z piasku, gliny, pyłu; zróżnicowanie uziarnienia profilu powodują wyłącznie procesy glebotwórcze
  • niecałkowite, które do głębokości 1,5 m zawierają przynajmniej dwie różne warstwy, np. piasek do głębokości 0,8 m, a poniżej glinę.
  • Na podstawie podgrup granulometrycznych, gleby dzieli się na następujące kategorie ciężkości agrotechnicznej[a][b][4]:

Wyróżnia się również[c]:

  • gleby średnie pyłowe - pyły gliniaste i pyły zwykłe
  • gleby ciężkie pyłowe - pyły ilaste

Proces glebotwórczy trwa nieustannie – jest nieodłącznym elementem przemian zachodzących w ekosystemie. Gleba jest środowiskiem życia i źródłem składników odżywczych dla wielu gatunków mikroorganizmów i podziemnych organów roślin wyższych.

Znaczenie gleby zostało przedstawione w Europejskiej Karcie Gleby[5].

Systematyka gleb[edytuj | edytuj kod]

W systematyce gleb wymieniane są liczne grupy, typy i jednostki niższego rzędu, m.in. typy:

  • czerwonoziemy, gleby czerwonożółte (występują w klimacie równikowym, wybitnie wilgotnym)
  • szaroziemy (występują w klimacie zwrotnikowym kontynentalnym suchym)-są bardzo jałowe
  • czarnoziemy (występują w klimacie ciepłym kontynentalnym)- są bardzo żyzne
  • gleby brunatne (klimat umiarkowany ciepły morski)
  • bielice (klimat umiarkowany chłodny)
  • gleby tundrowe (klimat subpolarny)
  • gleby astrefowe (nie maja związku z klimatem, pojawiają się punktowo np.:gleby bagienne, górskie, mady, rędziny)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Podział obowiązujący od 2008 roku.
  2. Gleby bardzo lekkie i lekkie mogą być klasyfikowane jako gleby lekkie a gleby ciężkie i bardzo ciężkie jako gleby ciężkie.
  3. Dodatkowe kategorie wyróżnia się w celu dokładniejszej charakterystyki gleb o dużej zawartości frakcji pyłowej.

Przypisy

  1. Systematyka gleb Polski, wydanie 5. „Roczniki gleboznawcze”. 62, 3, 2011. Polskie Towarzystwo Gleboznawcze. Warszawa. 
  2. gleboznawstwo w encyklopedii PWN. PWN. [dostęp 2012-10-02].
  3. Marek Degórski. Geografia gleb jako dyscyplina fizycznogeograficzna. „Przegląd Geograficzny”. 3 (76), 2004. Warszawa: PAN Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania. ISSN 0033-2143. 
  4. Klasyfikacja uziarnienia gleb i utworów mineralnych. [dostęp 2011-10-19].
  5. podręcznik "Gleboznawstwo" na stronach księgarni. [dostęp 2011-10-05]. za: Praca zbiorowa: Gleboznawstwo. Powszechne wydawnictwo rolnicze i leśne, 1999. ISBN 83-09-01703-0.