Gliese 581

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gliese 581
Zdjęcie gwiazdy Gliese 581
Zdjęcie gwiazdy Gliese 581
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Waga
Rektascensja 15h 19m
Deklinacja -07° 43' 20,2"
Paralaksa (π) 158,79 ± 1,58
Odległość 20,5 ly
6,30 pc
Wielkość obserwowana 10,61m
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy czerwony karzeł
Typ widmowy M5,0 V
Masa 0,31 ± 0,05 M
Promień 0,3 ± 0,01 R
Wielkość absolutna 11,6m
Wiek 8+3−1 miliardów lat
Temperatura 3498 ± 56 K
Alternatywne oznaczenia
Bonner Durchmusterung: BD -07 4003
Katalog Gliesego: GJ 581
Katalog Hipparcosa: HIP 74995
HO Librae, NSV 7023, GCRV 8863, GSC 05594-00593, HIC 74995, MCC 159, UBV 13194, Wolf 562, Zkh 217

Gliese 581 (wymowa /ˈɡliːzə/) – czerwony karzeł typu widmowego M5,0 V znajdujący się w gwiazdozbiorze Wagi 20 lat świetlnych od Ziemi[1]. Gliese 581 jest na 89 miejscu na liście najbliższych Słońcu gwiazd i jest jednym z najbliższych systemów planetarnych[2]. Masa oraz promień gwiazdy wynoszą w przybliżeniu jedną trzecią masy i promienia Słońca[3]. Po licznych obserwacjach odkryto cztery planety orbitujące wokół Gliese 581: e, b, c, d (istnienie tej planety jest kwestionowane[4][5]). Analizy z 2010 roku sugerowały istnienie jeszcze dwóch planet, g i f[6], jednak późniejsze badania w roku 2014 wykluczyły istnienie tej pierwszej, a prawdopodobieństwo istnienia drugiej jest bardzo wątpliwe[7]. Gliese 581 jest gwiazdą zmienną typu BY Draconis.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Porównanie rozmiarów Słońca i Gliese 581.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Gliese 581 pochodzi z wydanego w 1957 roku Katalogu Gliesego, zbioru gwiazd znajdujących się w promieniu 25 parseków od Słońca[8]. Inne nazwy to między innymi BD-07° 4003, z katalogu gwiazd Bonner Durchmusterung, w którym po raz pierwszy pojawiła się wzmianka o tej gwieździe, oraz HO Librae (nazwa nadana zgodnie z zasadami nazewnictwa gwiazd zmiennych). Gliese 581 nie posiada swojej indywidualnej nazwy tak jak Syriusz czy Procjon.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Gliese 581 jest czerwonym karłem typu widmowego M5,0 V znajdującym się w gwiazdozbiorze Wagi, 20,5 roku świetlnego od Ziemi. Na nocnym niebie znajduje się około dwa stopnie na północ od najjaśniejszej gwiazdy gwiazdozbioru Wagi, β Librae. Ze względu na swoją niską jasność nie jest widoczna gołym okiem.

Układ planetarny[edytuj | edytuj kod]

Porównanie układów: Słonecznego i Gliese 581 z zaznaczoną ekosferą - „strefą życia”

Do października 2010 roku ogłoszone zostało odkrycie 6 planet okrążających Gliese 581, z których istnienie dwóch ostatnich zostało zakwestionowane. Pierwszą odkrytą planetą w tym układzie jest Gliese 581 b, którą odkryto w sierpniu 2005, o masie nieco mniejszej od masy Neptuna. Jest to najmasywniejsze znane ciało krążące wokół tej gwiazdy.

W kwietniu 2007 odkryte zostały dwie planety kilkakrotnie masywniejsze od Ziemi - Gliese 581 c oraz d, która krąży blisko zewnętrznego skraju ekosfery i może być dużą planetą skalistą lub oceaniczną. W 2009 odkryto krążącą najbliżej gwiazdy skalistą planetę o masie prawie dwukrotnie większej od Ziemi, Gliese 581 e. Promień największych planet typu ziemskiego w tym układzie może wynosić nawet 12 000 km, prawie 2 razy więcej niż Ziemi.

30 września 2010 doniesiono o odkryciu 2 nowych planet: Gliese 581 f i g. Parametry fizyczne i orbitalne planet sugerowały, że planeta g jest ciałem skalistym, krążącym w środkowej części ekosfery swojej gwiazdy, a zatem na jej powierzchni może się utrzymywać woda w stanie ciekłym. Wiele wskazywało, że jest to planeta najbardziej podobna do Ziemi spośród wszystkich dotąd odkrytych. Istnienia tych dwóch ciał nie potwierdzały jednak opublikowane niedługo później dane ze spektrometru HARPS[9]. Dalsze obserwacje i analizy danych również podważają istnienie tych planet[7].

Ze względu na specyficzną budowę (umożliwiającą teoretycznie istnienie życia na niektórych planetach) układ Gliese 581 stał się obiektem zainteresowania wielu artystów i twórców SF[10][11][12]. Tworzone są mapy planet skalistych układu, fantastyczne wizje kontynentów (np. „Pangea” na planecie d), oceanów, pasm górskich, a także form życia występujących na owych planetach.

Istnienie planet d i g zostało poddane w wątpliwość w roku 2014. Po analizie danych spektroskopowych astronomowie doszli do wniosku, że źródłem sygnału branego za dowód istnienia tych planet jest w rzeczywistości sama gwiazda i zachodzące na jej powierzchni zjawiska magnetyczne zbliżone charakterem do plam słonecznych. Istnienie planet b, c i e nie budzi wątpliwości[4]. Metoda użyta przez tych badaczy została jednak uznana za nieadekwatną przez innych uczonych, którzy twierdzą, że aktywność gwiazdy nie stoi w sprzeczności z istnieniem planety d[5]

Towarzysz
Masa
(MJ)
Okres orbitalny
(dni)
Półoś wielka
(j.a.)
Ekscentryczność
e 0,0061 3,14945 ± 0,00017 0,028 0,32
b 0,05 5,36865 ± 0,00009 0,041 0,031 ± 0,014
c 0,017 12,9182 ± 0,0022 0,073 0,07 ± 0,06
g (wątpliwa) 0,01 36,652 ± 0,052 0,14601 ± 0,00014
d (niepewna) 0,019 66,64 ± 0,14 0,22 0,25 ± 0,09
f (niepotwierdzona) 0,023 433 ± 13 0,758 ± 0,015

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Gliese 581 w bazie SIMBAD (ang.) [dostęp 2015-03-08]
  2. THE ONE HUNDRED NEAREST STAR SYSTEMS (ang.). W: RECONS (Research Consortium On Nearby Stars) [on-line]. [dostęp 2011-09-28].
  3. Gl 581 (ang.). [1]. [dostęp 2011-01-05].
  4. 4,0 4,1 Paul Robertson, Suvrath Mahadevan, Michael Endl, Arpita Roy. Stellar activity masquerading as planets in the habitable zone of the M dwarf Gliese 581. „Science Express”. DOI: 10.1126/science.1253253. 
  5. 5,0 5,1 ‘Habitable’ planet GJ 581d previously dismissed as noise probably does exist (ang.). Queen Mary University of London, 2015-03-06. [dostęp 2015-03-08].
  6. NASA and NSF-Funded Research Finds First Potentially Habitable Exoplanet (ang.). [2]. [dostęp 2011-01-05].
  7. 7,0 7,1 T. Forveille, X. Bonfils: The HARPS search for southern extra-solar planets XXXII. Only 4 planets in the Gl~581 system (ang.). 2011-09-12. [dostęp 2011-09-28].
  8. ARI Data Base for Nearby Stars (ang.). [3]. [dostęp 2011-01-05].
  9. F. Pepe et al.: Hunting for the Lowest-Mass Exoplanets. 2010, seria: The Astrophysics of planetary systems – formation, structure, and dynamical evolution.
  10. Fantastyczna wizja Układu Gliese 581 na conworld.wikia.com
  11. Artystyczna wizja powierzchni Gliese 581 c
  12. Domysły dot. klimatu Gliese 581 g

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]