Bircza (gmina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Gmina Bircza)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy gminy w powiecie przemyskim. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Na mapach: 49°41′32″N 22°28′46″E/49,692222 22,479444

Bircza
gmina wiejska
Herb
Herb gminy
Województwo podkarpackie
Powiat przemyski
Wójt Józef Zbigniew Żydownik (2006)
Powierzchnia 254,49 km²
Liczba sołectw 24
Ludność (2011)
 • liczba ludności
 • gęstość

6719
26 osób/km²
Strefa numeracyjna 16
Tablice rejestracyjne RPR
TERYT 3182513012
Urząd gminy
Urząd Gminy 37-740
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa gminy
Biuletyn Informacji Publicznej gminy
Urząd gminy w Birczy

Birczagmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, na terenie Pogórza Przemyskiego, wchodzi w skład transgranicznego mikroregionu Dolina Wiaru. Siedzibą urzędu gminy jest Bircza.

Na terenie gminy funkcjonuje lądowisko Arłamów, powstałe na byłym lotnisku Krajna.

Historia gminy[edytuj | edytuj kod]

Gmina Bircza w obecnym kształcie powstała po II wojnie światowej. Od średniowiecza część obszaru gminy należała do ziemi przemyskiej, a część do ziemi sanockiej[1].

W czasie II Rzeczypospolitej miejscowości leżące na terenie obecnej gminy Bircza należały do powiatu dobromilskiego województwa lwowskiego.

12 września 1939 r. 17 pułk piechoty im. Ziemi Rzeszowskiej pod dowództwem pułk. dypl. Beniamina Kotarby po zajęciu Borownicy natknął się na Niemców, którzy postanowili odbić wieś. Walki wybuchły na wzgórzu nad Czarnym Potokiem niedaleko Borownicy. Po bohaterskiej bitwie pułk został rozbity. W walce zginęło kilkudziesięciu żołnierzy wraz z dowódcą Beniaminem Kotarbą, inni rozproszyli się po okolicznych lasach, część z nich trafiła do niewoli sowieckiej. Tak zakończyła się historia pułku powstałego w 1918 roku.

Po agresji ZSRR na Polskę, 4 grudnia 1939 Prezydium Rady Najwyższej USRR podjęło decyzję o utworzeniu sześciu nowych obwodów, w tym obwodu drohobyckiego. 17 stycznia 1940 to samo prezydium wydało dekret o podziale na rejony zachodnich obwodów USRR. Dekret ten tworzył m.in. rejon birczański.

Po ataku Niemiec na ZSRR, w latach 1941–1944, w czasie okupacji niemieckiej, na terenie obecnej gminy funkcjonowały gminy wiejskie (Landgemeinde) z siedzibami w Birczy, Kuźminie i Żohatynie. Należały one do powiatu przemyskiego (Landkreis Przemysl, został utworzony 3 listopada 1941) dystryktu krakowskiego Generalnego Gubernatorstwa.

Po wyzwoleniu, od 31 lipca 1944 do marca 1945 Bircza należała do pozostałej po polskiej stronie granicy państwowej zachodniej części powiatu dobromilskiego województwa lwowskiego (powtórnie jako rejon birczański, bez miasta Dobromil), 18 sierpnia 1945 została włączona do powiatu przemyskiego województwa rzeszowskiego.

W latach 1954–1972 na terenie obecnej gminy działało kilka gromad z gromadzkimi radami narodowymi:

  • GRN w Birczy (Bircza, Stara Bircza, Korzeniec z Boguszówką, Wola Korzeniecka, Łodzinka, Nowa Wieś, Rudawka, Kotów)
  • GRN w Sufczynie (Sufczyna, Jasienica Sufczyńska, Brzuska, Huta Brzuska)
  • GRN w Leszczawie Dolnej (Leszczawa Dolna, Leszczawa Górna, Leszczawka)
  • GRN w Żohatynie (Żohatyn, Borownica, Jawornik Ruski)
  • GRN w Kuźminie (Kuźmina, Roztoka)
  • GRN w Lipie (Lipa, Malawa, Brzeżawa, Dobrzanka)

1 stycznia 1973 wszystkie wymienione gromadzkie rady narodowe połączono w jedną gminę Bircza.

W 1993 od gminy odłączono sołectwo Cisowa (przyłączone do gminy Krasiczyn).

W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie przemyskim.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[2] gmina Bircza ma obszar 254,49 km², w tym:

  • użytki rolne: 34%
  • użytki leśne: 59%

Gmina stanowi 20,97% powierzchni powiatu.

Złożona jest z dwudziestu ośmiu obrębów geodezyjnych. Dwadzieścia cztery obręby stanowią jednocześnie sołectwa, dwa są przyłączone do innych sołectw (Dobrzanka do sołectwa Malawa, a Łodzinka Dolna do sołectwa Łodzinka Górna), natomiast niezamieszkane pozostałe dwa (Łomna i Krajna) są niezależnymi obrębami.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przed II wojną światową na terenie gminy Bircza mieszkało ok. 25 000 ludzi, w 2006 – niecałe 7000. Przyczynami tak znacznego wyludnienia były:

  • wysiedlenia ludności polskiej na wschód przez Sowietów w latach 1940–1941 (ziemianie, bogatsi chłopi, rodziny urzędników, policjantów i wojskowych, osoby zadenuncjowane)
  • wysiedlenia ludności związane z budową linii Mołotowa i sowieckich baz wojskowych w latach 1940–1941
  • zagłada ludności żydowskiej, dokonana przez Niemców w latach 1941–1943
  • wywózki ludności zarówno polskiej, jak i ukraińskiej, na przymusowe roboty do Niemiec
  • wysiedlenia ludności ukraińskiej do USRR w latach 1944–1946 (największy ubytek)
  • walki polsko-ukraińskie w latach 1945–1947 i związane z nimi uchodźstwo
  • wysiedlenia w czasie akcji Wisła
  • powojenne wyjazdy na Ziemie Odzyskane i do miast

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2004[3]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 6626 100 3228 48,7 3398 51,3
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
26 12,7 13,4

Ludność poszczególnych miejscowości gminy (stan z 8 sierpnia 2006):

Według danych z 30 czerwca 2004[3] gminę zamieszkiwało 6626 osób.

Ogólna liczba mieszkańców gminy Bircza na 8 sierpnia 2006 – 6996 osób.

Wójtowie gminy[edytuj | edytuj kod]

  • Mikołaj Krajewski (po wojnie)
  • Józef Winiarski (przewodniczący gminnej rady narodowej)
  • Stanisław Radoń (przewodniczący GRN)
  • Moskal Józef (naczelnik gminy)
  • Kuczkowski Andrzej (naczelnik gminy)
  • Adolf Bartnicki (naczelnik gminy)
  • Marek Pantoł (naczelnik gminy)
  • Władysław Kaczmar (naczelnik gminy)
  • Antoni Szałyga (wójt)
  • Józef Żydownik
  • Jerzy Góralewicz
  • Józef Żydownik (od listopada 2006)

Sołectwa (24)[edytuj | edytuj kod]

Bircza, Boguszówka, Borownica, Brzeżawa, Brzuska, Huta Brzuska, Jasienica Sufczyńska, Jawornik Ruski, Korzeniec, Kotów, Kuźmina, Leszczawka, Leszczawa Dolna, Leszczawa Górna, Lipa, Łodzinka Górna + Łodzinka Dolna, Malawa + Dobrzanka, Nowa Wieś, Roztoka, Rudawka, Stara Bircza, Sufczyna, Wola Korzeniecka, Żohatyn

Szkolnictwo w gminie[edytuj | edytuj kod]

Gimnazjum publiczne w Birczy

W gminie działa osiem szkół podstawowych – w Birczy, Hucie Brzuskiej, Korzeńcu, Kuźminie, Leszczawie Dolnej, Lipie, Sufczynie i Żohatynie.

Oprócz tego jedno gimnazjum – w Birczy, oraz liceum, również w Birczy.

Lokalne wydarzenia i uroczystości[edytuj | edytuj kod]

  • 26 sierpnia – święto 30 Pułku 9 Dywizji
  • 10 września – rocznica walk o Borownicę w 1939 roku – uroczystości patriotyczne przy grobie płk Kotarby
  • 22 października – rocznica pierwszego napadu na Birczę przez UPA – oddanie hołdu w miejscach pamięci
  • 29 listopada – rocznica drugiego napadu na Birczę przez UPA – oddanie hołdu poległym i pomordowanym

Honorowi obywatele Gminy Bircza[edytuj | edytuj kod]

  • Arnold F. Wellman – wiceprezydent United Parcel Service
  • Piotr Kruk – wiceprezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
  • Henryk Burdon

Urodzeni w gminie Bircza[edytuj | edytuj kod]

Gminy partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Dubiecko, Dydnia, Dynów, Fredropol, Krasiczyn, Krzywcza, Nozdrzec, Sanok, Tyrawa Wołoska, Ustrzyki Dolne

Turystyka i wypoczynek[edytuj | edytuj kod]

Na południe od Birczy powstał Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego, w przyszłości jest planowane utworzenie Turnickiego Parku Narodowego.

Piesze szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • szlak turystyczny czerwony (Przemyśl – Sanok, 75 kilometrów długości): Przemyśl (ul. Waygarta – Oddział PTTK) – Zielonka – Wapielnica /394/ – Helicha /420/ – Rokszyce – Brylińce – Kopystańka /541 / – Łodzinka – Chomińskie – Bircza – Kamienna Górka – Leszczawa Górna – Bziana /574/ – Roztoka – Poręba /618/ – Zawadka – Rakowa – Słonny Wierch Wschód /668/ – Przysłup /658/ – Słonna /639/ – Słonny Wierch Zachód /668/ – Orli Kamień /518/ – Sanok
  • szlak turystyczny zielony (Bircza – skrzyżowanie ze szlakiem niebieskim, 19 kilometrów długości): Bircza – Łomna – Trójca – Cień/561/ – skrzyżowanie za szlakiem niebieskim przy drodze Jureczkowa – Makowa

Rowerowe szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Bircza – Sufczyna – Huta Brzuska – Krzeczkowa – Olszany – Krasiczyn – Przemyśl
  • Bircza – Leszczawa Dln. – Łomna – Trójca – Łodzinka – Huta Łodzińska – Krępak – Bircza
  • Bircza – Malawa – Lipa – Jawornik Ruski – Żohatyn – Dąbrówka Starzeńska – Dynów
  • Bircza – Rudawka – Kotów – Piątkowa – Iskań – Sufczyna
  • Przemyśl – Prałkowce – Zalesie – Brylińce – Cisowa – Łodzinka – Bircza

Ścieżki dydaktyczne[edytuj | edytuj kod]

  • "Pomocna Woda"
  • "Kamionka"
  • "Krępak"
  • "Bobrowa Dolina"
  • "Łomna"

Stadniny[edytuj | edytuj kod]

  • Stadnina w Kotowie
  • Stajnia Korzeniec
  • Dom Gościnny "w siodle" - Leszczawa

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]