Brudzew (gmina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Gmina Brudzew)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy gminy współczesnej. Zobacz też: gmina Brudzew – dawna gmina w powiecie kaliskim.

Na mapach: 52°05′58″N 18°36′15″E/52,099444 18,604167

Brudzew
gmina
Herb Flaga
Herb gminy Flaga gminy
Województwo wielkopolskie
Powiat turecki
Wójt Cezary Krasowski (od 2006)
Powierzchnia 112,72 km²
Liczba sołectw 23
Ludność (2008)
 • liczba ludności
 • gęstość

6 168
54,5 osób/km²
Strefa numeracyjna (+48) 63
Tablice rejestracyjne PTU
Położenie gminy na mapie województwa
POL województwo wielkopolskie powiat turecki map.svg
Położenie gminy na mapie powiatu
POL powiat turecki gmina Brudzew map.svg
Plan gminy
Gmina Brudzew mapa.png
TERYT 3027022
Urząd gminy
ul. Turkowska 29 62-720
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa gminy
Biuletyn Informacji Publicznej gminy
Kościół parafialny w Janiszewie
Kościół parafialny w Brudzewie
Wozownia w Kolnicy
Pomnik stojący w lesie sacalskim

Brudzewgmina wiejska w województwie wielkopolskim, w powiecie tureckim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie konińskim.

Siedziba gminy to Brudzew.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na mocy Najwyższego Ukazu carskiego z grudnia 1866 roku o nowym podziale administracyjnym Królestwa Polskiego, został utworzony powiat kolski, który wówczas składał się z 14 gmin wiejskich oraz dziewięciu miast (w tym Brudzew). 31 maja 1870[1] do gminy przyłączono pozbawiony praw miejskich Brudzew[2].

Według Wykazu Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1 lipca 1952 roku ówczesna gmina Brudzew składała się z 24 gromad: Bierzmo-Nowa Wieś, Bogdałów, Bogdałów-Kolonia, Bratuszyn, Brudzew, Brudzyń, Chrząblice, Cichów, Dąbrowa, Galewo-Huta Józefów, Głowy, Izabelin, Janiszew, Janów, Kalinowa, Kolnica, Kozubów, Koźmin, Koźmin A cz. II, Krwony, Kuźnica Janiszewska, Kwiatków, Marulew, Olimpia, Tarnowa oraz Wincentów[3].

Uwaga: Do 1954 roku w woj. łódzkim/poznańskim istniały równocześnie 2 gminy o nazwie Brudzew – drugą była gmina Brudzew w powiecie kaliskim.

Analiza przyrodniczo-geograficzna[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Geograficznie gmina Brudzew leży na Wysoczyźnie Tureckiej, stanowiącej północno-wschodnią część Niziny Południowowielkopolskiej. Przez wschodnią część gminy przepływa rzeka Warta, stanowiąca również granicę gminy. Jej lewym dopływem jest przepływająca przez Brudzew rzeka Kiełbaska.

Złoża naturalne[edytuj | edytuj kod]

Na tych terenach przeważają gleby słabe, głównie bielicowe (lekkie i średnie), wytworzone z glin zwałowych, piasków i żwirów. Znacznie rzadziej występują gleby brunatne, czarne i torfowe.

Głównym bogactwem naturalnym jest węgiel brunatny, wykorzystywany jako surowiec energetyczny. Na terenie gminy funkcjonuje Kopalnia Węgla Brunatnego odkrywka Koźmin.

W bliskiej okolicy Galewa znajdują się złoża piasków, przydatnych do produkcji mas bitumicznych i betonu cementowego. Udokumentowane zasoby tego kruszywa przekraczają 2,6 mln ton.

Natura[edytuj | edytuj kod]

Oprócz terenów rolniczych łatwo znaleźć lasy iglaste, najczęściej sosnowe, z domieszką brzozy, buku, olszy czarnej, dębu, świerku oraz wierzby. W strefie podszytu występuje jałowiec, czarną porzeczkę, leszczynę, maliny, a także jeżyny. Runo leśne obfituje w borówki, poziomki i grzyby.

Kompleksy leśne nie są zbyt duże, częściej spotyka się małe lasy i bory, poprzecinane polami uprawnymi i łąkami, które jednak – głównie z powodu spadku opłacalności rolnictwa – coraz częściej zarastają lasem lub są sztucznie zalesiane. Stąd też nie występują tu gatunki zwierząt potrzebujące do rozwoju dużych obszarów leśnych, takie jak łoś czy jeleń. Najpospolitsze gatunki fauny to: sarna, dzik, lis, zając szarak, wiewiórka, gawron, wrona, sroka i wiele innych gatunków ptactwa, które ostatnio zostało mocno przerzedzone (przez kilka lat nie można było spotkać tu bardzo częstych dawniej dzikich kaczek, kuropatw i bażantów), przede wszystkim z powodu osuszenia ­­terenu przez kopalnię i odstrzały.

Najciekawsze i najpiękniejsze obiekty przyrodnicze gminy Brudzew znajdują się na czterech szlakach Pieszych i rowerowych ścieżek dydaktycznych "Bogdałów".

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez północną część gminy (w miejscowości Janów) przebiega niewielki odcinek autostrady A2. Przez gminę przebiega również odcinek drogi wojewódzkiej 470 (KaliszKościelec).

Parafie katolickie[edytuj | edytuj kod]

Na terenie gminy znajdują się trzy kościoły parafialne obrządku rzymskokatolickiego. Wszystkie one wchodzą w skład diecezji włocławskiej.

Mieszkańcy kilku miejscowości (Janowa, Kwiatkowa, Głów, Dąbrowy) należą do parafii pw. Świętej Trójcy w Dobrowie.

Szkoły na terenie gminy[edytuj | edytuj kod]

Na terenie gminy Brudzew znajdują się następujące placówki oświatowe:

Jednostki OSP[edytuj | edytuj kod]

Na terenie gminy funkcjonuje 11 jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej:

  • OSP Brudzew
  • OSP Brudzyń
  • OSP Chrząblice
  • OSP Cichów
  • OSP Dąbrowa
  • OSP Galew
  • OSP Janiszew
  • OSP Janów
  • OSP Koźmin
  • OSP Krwony
  • OSP Kwiatków

Zabytki i ciekawe miejsca[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. św. Mikołaja w Brudzewie[edytuj | edytuj kod]

Brudzewski kościół parafialny został wybudowany w stylu gotyckim w roku 1455 z fundacji Stanisława i Jana Jarandów, na miejscu poprzedniego, wymienianego już w XIV wieku.

Zachodnia fasada po przebudowie została ozdobiona szczytem barokowym. Na dwuspadowym dachu przykrytym dachówką mieści się wieżyczka z sygnaturką. Dawne gotyckie okna i portal w czasie odbudowy zatraciły swój pierwotny styl. Jednonawowe wnętrze zakończone jest wielobocznym prezbiterium o tej samej szerokości. Pozostałości starego sklepienia mieszczą się w zakrystii (sklepienie krzyżowe) i skarbczyku (sklepienie beczkowe).

Ołtarze i ambona pochodzą z XVIII wieku. Natomiast najstarszymi zabytkami, które zachowały się do czasów obecnych są jedynie: gotycka kamienna kropielnica, barokowa monstrancja z 1688 roku fundacji Wojciecha Radolińskiego oraz kielich z końca XVI wieku.

Kaplica pogrzebowa pw. Ducha Świętego w Brudzewie[edytuj | edytuj kod]

Stojąca na południe od placu targowego kaplica pogrzebowa pw. Ducha Świętego zbudowana została w stylu barokowym około 1680 roku z fundacji rodziny Radolińskich. Po zawaleniu się w II poł. XIX wieku zachodniej fasady odbudowano ją w ramach pozostałych murów.

Jednonawowe wnętrze z płaskim drewnianym stropem posiada wczesnobarokowe wyposażenie. Z tego okresu pochodzi ołtarz z rzeźbami Matki Boskiej i innych świętych oraz ambona z malowidłami przedstawiającymi czterech ewangelistów, natomiast rokokowa chrzcielnica w kształcie wazy, z rzeźbą na pokrywie przedstawiającą scenę chrztu Chrystusa, pochodzi z końca XVIII wieku.

Kościół pw. Przemienienia Pańskiego w Galewie[edytuj | edytuj kod]

Miejscowy kościół pw. Przemienienia Pańskiego i świętego Walentego zbudowany został w 1845 roku. Ze starszych zabytków zachowały się dwa krucyfiksy, kielich oraz cynowe lichtarze i krzyż w ołtarzu, wykonane w stylu barokowym. Na ścianie szczytowej widnieją dwie tablice pamiątkowe, mówiące o Rafale Kalinowskim oraz bracie Albercie Chmielowskim. We wnętrzu, przy wejściu na chór, mieszczą się dwie tablice rodziny Przychodzkich i Petrykowskich z połowy XIX wieku.

Kościół pw. św. Jadwigi w Janiszewie[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze potwierdzone wzmianki z 1415 roku. Drewniana świątynia została wybudowana w roku 1712 z fundacji ówczesnego proboszcza Piotra Szymańskiego. Kościół rozebrali hitlerowcy w czasie II wojny światowej (1939-1945). Po wojnie istniał drewniany, prowizoryczny kościół, a w 15 lat po zakończeniu wojny, w latach 1958-1960 postawiono nową, murowaną świątynię.

Najcenniejszymi elementami budowy i sztuki są: obraz Matki Boskiej Szkaplerznej (XVIII wiek), ołtarzowe rzeźby śś. Piotra i Pawła (połowa XIX wieku) oraz kielich z tegoż samego okresu.

Piesze i rowerowe ścieżki dydaktyczne "Bogdałów"[edytuj | edytuj kod]

Wiodą przez najciekawsze pod względem przyrodniczym i krajobrazowym tereny powiatu tureckiego (gminy: Brudzew, Turek, Władysławów i Przykona). Jednocześnie łączą te obszary z przekształconymi przez przemysł wydobywczy – Kopalnię Węgla Brunatnego "Adamów".

Wszystkie trasy mają swój początek i koniec na parkingu leśnym w Bogdałowie, malowniczo położonym nad 10-hektarowym zbiornikiem wodnym Bogdałów, powstałym w dawnym wyrobisku pokopalnianym.

Na trasach czterech szlaków turystycznych urządzono 13 punktów dydaktycznych.

Fragmenty ziemne dawnych fortyfikacji w Brudzewie[edytuj | edytuj kod]

W północno-wschodnim krańcu Brudzewa zachowały się fragmenty ziemne dawnych fortyfikacji w postaci wałów z bastionami w narożach. Pod jednym z nich mieszczą się kazamaty. Usypane zostały prawdopodobnie przez Radolińskich w XVII wieku na planie regularnego prostokąta. Od wschodu i zachodu przerwane są wjazdami. Od strony zachodniej i południowej widnieją ślady fosy

Dworek w Brudzewie[edytuj | edytuj kod]

W Brudzewie stoi także tzw. eklektyczny dwór z 1900 roku. Przy nim usytuowano park o powierzchni 6,5 ha.

Wozownia w Kolnicy[edytuj | edytuj kod]

W Kolnicy stoi zabytkowa wozownia (błędnie zwana przez mieszkańców pałacykiem), którą postawiono w drugiej połowie XIX wieku za czasów ówczesnych dziedziców, Kępińskich. Przy wozowni umiejscowiono park.

Obecnie budynek należy do gminy Brudzew, która w najbliższym czasie zamierza przeprowadzić gruntowny remont podupadającego obiektu.

Pomnik Powstańców Styczniowych w Sacałach[edytuj | edytuj kod]

W lesie sacalskim stoi pomnik powstańców styczniowych, walczących w 1863 roku w lesie pod Krwonami. Autorem projektu pomnika jest dr Stanisław Szymański, zaś jego wykonawcą W. Opas. Co roku, w dniu 11 listopada, pod pomnikiem odprawiana jest uroczysta msza święta w intencji Ojczyzny, sprawowana przez proboszcza parafii Janiszew.

Obiekty znajdujące się w rejestrze zabytków[edytuj | edytuj kod]

Obiekt zabytkowy

W gminie Brudzew znajduje się 15 obiektów wpisanych do Rejestr zabytków nieruchomych Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków[4]. Są to:

  • Brudzew
    • kościół par. pw. św. Mikołaja, 1435, 1730, nr rej.: 69 z 25.09.1930
    • plebania, przy kościele pw. św. Mikołaja, pocz. XIX, nr rej.: 47/429 z 21.12.1953
    • kościół pw. Świętego Ducha, ob. kaplica, 1680, nr rej.: 46/428 z 21.12.1953
    • fortyfikacje ziemne, XVII, nr rej.: 245 z 17.09.1968
    • zespół dworski, ul. Goleszczyzna, nr rej.: 290/32 z 30.04.1984:
    • dwór, 1900, 1945
    • park, 2 poł. XIX
    • spichrz, XIX, nr rej.: 291/33 z 30.04.1984
  • Brudzyń
    • zespół pałacowy, nr rej.: 292/34 z 30.04.1984:
    • pałac, 1869, 1905, 1938
    • park, poł. XIX
  • Galew
    • kościół par. pw. Przemienienia Pańskiego i św. Walentego, 1845, 1927-30, nr rej.: 293/35 z 30.04.1984
  • Kolnica
    • park dworski, 2 poł. XIX, nr rej.: 628/Wlkp/A z 30.04.1984
    • wozownia, 1912, nr rej.: 594/Wlkp/A z 15.01.2008
  • Smolina
    • zespół dworski, poł. XIX, nr rej.: 295/37 z 30.04.1984

W rejestrze znajdował się także:

  • Janiszew
    • kościół par. pw. św. Jadwigi, drewn., nr rej.: 10/253, l. rej. 73 z 25.09.1930 (nie istnieje)

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[5] gmina Brudzew ma obszar 112,72 km², w tym:

  • użytki rolne: 67%
  • użytki leśne: 18%

Gmina stanowi 12,13% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 30 września 2006 gminę zamieszkiwało 6188 osób.

Dane z 30 czerwca 2004[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 6147 100 3151 51,3 2996 48,7
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
54,5 28 26,6

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 19 maja 1870 według kalendarza juliańskiego
  2. Postanowienie z 30 grudnia (11 stycznia) 1869/70, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, str. 67)
  3. Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., Polska Rzeczpospolita Ludowa, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 1952
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie (pol.). 30 września 2014. [dostęp 4 marca 2009].
  5. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  6. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]