Lądek-Zdrój (gmina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Gmina Lądek-Zdrój)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lądek-Zdrój
gmina miejsko-wiejska
Herb
Herb gminy
Województwo dolnośląskie
Powiat kłodzki
Burmistrz Roman Kaczmarczyk
Powierzchnia 117,4 km²
Liczba sołectw 9
Ludność (2010)
 • liczba ludności
 • gęstość

8592
73,18 osób/km²
Strefa numeracyjna 74
Tablice rejestracyjne DKL
Położenie na mapie Polski
POL Lądek-Zdrój map.svg
TERYT 0208083
Urząd gminy
57-540 Lądek-Zdrój
Rynek 31 
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa gminy
Biuletyn Informacji Publicznej gminy

Lądek-Zdrójgmina miejsko-wiejska położona w województwie dolnośląskim, we wschodniej części powiatu kłodzkiego i ziemi kłodzkiej. Przed reformą administracyjną Polski z 1999 r. gmina wchodziła w skład województwa wałbrzyskiego. Siedziba gminy znajduje się w Lądku-Zdroju[1].

Obszar gminy stanowi 7,14% powierzchni powiatu. Według danych z 31 grudnia 2010 gminę zamieszkiwało 8 592 osób[2].

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Borówkowa widoczna ponad Lądkiem-Zdrojem, najwyższy szczyt gminy

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Gmina Lądek-Zdrój położona jest w południowo-zachodniej Polsce, w Sudetach, obejmuje środkową część doliny Białej Lądeckiej oraz częściowo Krowiarki, wchodzące w skład Masywu Śnieżnika i Góry Złote, które stanowią równocześnie wschodnią granicę państwa polskiego[3].

Na zachodzie gmina Lądek-Zdrój graniczy z gminami: Kłodzko i Bystrzyca Kłodzka, na północny z gminą Złoty Stok w powiecie ząbkowickim, a na południu z gminą Stronie Śląskie[4].

Widok z Przełęczy Lądeckiej na stronę czeską

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnię gminy Lądek-Zdrój leżącej w Sudetach Wschodnich tworzy znaczna część Gór Złotych i Krowiarek. Pasmo Gór Złotych tworzy rozległy, zalesiony pas wyniesień w północnej i wschodniej części Gminy. Partie szczytowe tych gór osiągają wysokość bezwzględną w przedziale od 600 do 900 m n.p.m., w tym są to m.in. szczyty: Borówkowa (900 m) - największy szczyt gminy, Jawornik Wielki (872 m}, Kadzielna (827 m), Królówka (782 m), Karpiak (775 m), Trojak (766 m), Wójtowa (740 m), Trzmielak (725 m). Pasmo gór jest rozcinane na poszczególne wyniesienia i wydłużone grzbiety przez liczne głębokie doliny rzeczne oraz przełęcze górskie. Do najważniejszych przełęczy Gór Złotych leżących na terenie Gminy zaliczyć można: Przełęcz Różaniec (583 m n.p.m), Przełęcz Lądecką (665 m n.p.m) i Przełęcz Karpowską (753 m n.p.m)[5].

Pasmo Krowiarek rozciąga się w południowej części gminy, od Stójkowa, przez Kąty Bystrzyckie po Konradów i Trzebieszowice. W granicach gminy położone są m.in. następujące szczyty tego pasma: Wapnisko (799 m), Karczmisko (694 m), Siniak (658 m). W Stójkowie szczytowymi kulminacjami Kuźniczych Gór (Pośrednica – 569 m i Kuźnicza Góra – 507 m) przebiega fragment granicy gmin Lądek Zdrój i Stronie Śląskie[6].

Biała Lądecka przepływająca przez Trzebieszowice

Pomiędzy pasmem Krowiarek a Górami Złotymi rozpościera się Obniżenie Lądka-Zdroju i Stronia Śląskiego, zawężając swój zasięg w kierunku zachodnim do Doliny Białej Lądeckiej. Osią Obniżenia jest rzeka Biała Lądecka, tworząca wraz ze swoimi dopływami gęstą sieć rzeczną obszaru, zasobną w wody płynące[7]. Na terenie gminy Lądek Zdrój dopływami prawobrzeżnymi rzeki są: Jadwiżanka, Karpowski Potok z Przywrą, Luty Potok (Wądół) z Obszarniczką, Wiosennik, Pląsawa, Orliczka, Jaskiniowiec i Skrzynczana, a lewobrzeżnymi: Rudawka z Czerwonym Potokiem i Konradka z Rudym Potokiem[8].

Platforma widokowa na Jaworniku Wielkim

Budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Charakterystycznym rysem rzeźby terenu zarówno Masywu Śnieżnika jak i Gór Złotych są powierzchnie zrównań morfologicznych, tworzących wierzchowiny lub łagodnie nachylone spłaszczenia stokowe w trzech wyraźnych poziomach opadających stromymi zboczami, a rozcinane dolinami potoków[9]. Podstawowymi składnikami litograficznymi występującymi na terenie gminy Lądek-Zdrój są granitognejsy i łupki metamorficzne[10].

Długa historia rozwoju geologicznego i skomplikowana struktura Masywu Śnieżnika i Gór Złotych nie dają jak dotąd podstaw do pełnego i jednoznacznego określenia poszczególnych etapów jego rozwoju[11].

Surowce mineralne[edytuj | edytuj kod]

Oprócz walorów naturalnego, górskiego krajobrazu Góry Złote wyróżniają się takimi osobliwościami przyrodniczymi, jak: bazaltowe formy skalne na północ od Lądka-Zdroju i Lutyni, gnejsowe formy skalne w masywie Trojaka i Królówki. W rejonie Kątów Bystrzyckich występują łupki grafitowe (o zawartości 0,23-10,9% czystego grafitu), będącego cennym surowcem dla metalurgii[12].

Warunki klimatyczne[edytuj | edytuj kod]

Warunki klimatyczne w gminie Lądek-Zdrój podobnie jak w innych rejonach należących do Sudetów są zdeterminowane takimi czynnikami jak: wysokość n.p.m. i układ orograficzny. Zbyt mała liczba stacji meteorologicznych oraz brak ciągłości pomiarów w znacznym stopniu utrudniają sporządzenie charakterystyki lokalnego klimatu. Średnie roczne temperatury mierzone w latach 1881-1930 dla Lądka-Zdroju wyniosły 6,5 °C. Opady ściśle związane są z wysokością, ekspozycją stoków i dominującymi kierunkami wiatrów deszczonośnych (NW i W). Roczny opad wynosi w tym rejonie średnio 686 mm[13].

Środowisko przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Róża kłodzka kwitnie na wiosnę na podmokłych łąkach

Roślinność[edytuj | edytuj kod]

Flora gminy Lądek-Zdrój wykazuje cechy mieszane między gatunkami karpackimi a zachodniosudeckimi, dlatego też jest zaliczana do florystycznego Okręgu Wschodniosudeckiego. Lasy stanowią przeważające pokrycie terenu Gór Złotych. Na terenie Krowiarek poza lasami i obszarami zurbanizowanymi, liczniej występują tereny bezleśne. Podstawowym gatunkiem lasotwórczym jest obecnie świerk. Nad ciekami wytworzyły się wtórne zespoły ciemiężycy zielonej oraz lepiężnika białego. Z kolei na wilgotnych łąkach, na przełomie maja i czerwca kwitnie pełnik europejski, zwany lokalnie różą kłodzką[14]. Na długości około 25 km pomiędzy Lądkiem-Zdrój a Żelaznem w rzece Biała Lądecka występuje jaskier pędzelkowaty. Roślina ta umieszczona jest w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin[15].

Poza cennymi okazami starodrzewu, które są chronione prawnie jako pomniki przyrody, na terenie miasta Lądek-Zdrój rośnie wiele cennych, rzadkich gatunków drzew, wyróżniających się swoją wielkością. Skupiają się one głównie w obrębie dzielnicy uzdrowiskowej oraz na jej obrzeżu. Ciekawą formę roślinności stanowią lądeckie parki miejskie, których początki sięgają XVII wieku[16].

Głowacz białopłetwy, jeden z dwóch gatunków ryb objętych ochroną

Zwierzęta[edytuj | edytuj kod]

Pod względem fauny opisywany obszar w większości nie różni się od innych terenów wchodzących w skład Sudetów, jednak ze względu na duże zalesienie i mała gęstość zaludnienia terenów, populacje poszczególnych gatunków są na ogół większe. Wśród ssaków występują: jeleń i sarna, dzik. Poza tym spotkać można tutaj lisa, kunę leśną, jeża, koszatkę, wiewiórkę rudą i borsuka. Spośród drobniejszych zwierząt żyją tutaj: nornica ruda, orzesznica oraz kilkanaście gatunków nietoperzy. Występuje też miedziobrunatny ślimak nadobny i pomrów błękitny. W niewielkim jeziorku w Jaskini Radochowskiej stwierdzono obecność małego skorupiaka, występującego w głównie tylko w Tatrach, czyli studniczka tatrzańskiego[17].

Spośród ptaków na terenie gminy spotyka się: jarząbka, sowę włochatą, pliszkę górską, drozda ozdobnego. Na uwagę zasługują gatunki zagrożone w skali kraju takie jak: m.in. kania ruda, sokół wędrowny i sóweczka[18]. W pobliżu wód i w podmokłych miejscach żyje m.in. traszka górska, zaskroniec i jaszczurka żyworodna. W czystych wodach Białej Lądeckiej bytuje pstrąg (potokowy i tęczowy). Dwie gatunki ryb na terenie gminy są objęte całkowitą ochroną gatunkową. Są to: głowacz pręgopłetwy oraz głowacz białopłetwy[19].

Symbole gminy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Herb Lądka-Zdroju.

Głównym symbolem gminy jest jej herb. Obecny został ustanowiony 17 maja 1989 roku[20]. Zastąpił on dotychczas obowiązujący herb przedstawiający białego lwa z dwoma ogonami na czerwonym polu. Nowy herb przedstawia w górnej części fragment dawnego herbu Kłodzka, na którym widnieją na czerwonym polu dwie złote, stylizowane kłody. W dolnej części na żółtym polu znajduje się zaś czarna litera "L" będąca inicjałem miasta[21].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2005[22] gmina Lądek-Zdrój ma obszar 117,4 km², w tym:

Gmina stanowi 7,14% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2006[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 8741 100 4621 52,9 4120 47,1
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
74,5 39,4 35,1

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoła Podstawowa nr 1 w Lądku-Zdroju
Gimnazjum Publiczne im. gen. Maczka w Lądku-Zdroju

Gmina Lądek-Zdrój pod względem wykształcenia jej mieszkańców nie odbiega od innych terenów powiatu kłodzkiego. Osoby z wykształceniem wyższym stanowią około 7% całej populacji w gminie. Najwięcej mieszkańców posiada wykształcenie podstawowe (33,1%) i średnie zawodowe (23%)[23].

Przedszkola i szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

W gminie funkcjonuje jedno przedszkole, które znajduje się w Lądku-Zdroju przy ul. Paderewskiego 2. Według danych z 2004 roku uczęszczało do niego 131 dzieci, w tym 86 sześciolatków, co w stosunku do lat 90. XX wieku oznacza, że liczba przedszkolaków uległa zmniejszeniu. Przy szkole podstawowej w Trzebieszowicach działa oddział przedszkolny dla dzieci 6–letnich, do którego uczęszczało w tym samym roku 22 dzieci[24].

Na terenie gminy do 1999 roku funkcjonowały 3 szkoły podstawowe oraz ich trzy filie. Od 2004 roku działają już tylko dwie szkoły, do których uczęszcza łącznie 660 uczniów (stan na 2003). Są to[25]:

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Janusza Korczaka, Lądek-Zdrój, ul. Kościelna 31
  • Szkoła Podstawowa im. Wincentego Witosa, Trzebieszowice.

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

W wyniku reformy szkolnictwa w 1999 roku na terenie gminy utworzono jedno gimnazjum - Gimnazjum Publiczne im. gen Stanisława Maczka, które ma swoją siedzibę przy ul. Zamenhofa 2 w Lądku-Zdroju. Powstało ono w wyniku przekształcenia dotychczasowej Szkoły Podstawowej nr 2. Naukę kontynuuje w nim 359 uczniów (stan na 2004)[26].

Szkolnictwo ponadgimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

W stolicy gminy funkcjonuje Liceum Ogólnokształcące im. Lucjana Szenwalda, położone przy ul. Polnej 2. Jego organem prowadzącym był w latach 1999-2003 powiat kłodzki. Od 2004 roku jest ono prowadzone przez gminę (przejęcie miało zapobiec zajęciu placówki przez władze powiatowe, w ramach ograniczania sieci placówek edukacyjnych)[27]. Uczęszcza do niego 188 uczniów[28].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W skład gminy wchodzi miasto Lądek-Zdrój i 9 wsi, zgrupowanych w sołectwa[29]:

Miejscowość Powierzchnia (km²) Liczba ludności (2010) Rok założenia Burmistrz/sołtys Zdjęcie Położenie na mapie gminy
Lądek-Zdrój 20,32 6 222 1. połowa XIII w. Roman Kaczmarczyk
Panorama Lądka-Zdroju
Kąty Bystrzyckie 5,43 57 1. połowa XIV w. Mariusz Rajski
Widok ogólny na centrum wsi
Konradów 13,85 305 1. połowa XIII w. Krzysztof Śliwowski
Zabudowania pałacowe w Konradowie
Lutynia[30] 52 XIII w. Sylwia Mielczarek
Lutynia wiosną
Orłowiec 70 początek XIV w. Andrzej Szip
Kościół w Orłowcu
Radochów 9,88 505 początek XIV w. Andrzej Szip
Kalwaria na Cierniaku
Skrzynka 377 koniec XIII w. Józef Kuliński
Stójków 185 2 połowa XII w. Stanisław Zujew
Trzebieszowice 24,03 1 138 XIII w. Zbigniew Kociołek
Pałac w Trzebieszowicach
Wójtówka 62 XIV w. Aleksandra Mossakowska


Polityka[edytuj | edytuj kod]

Ratusz w Lądku-Zdroju, siedziba władz miejskich

Władze gminy[edytuj | edytuj kod]

Lądek-Zdrój wraz z okolicznymi wioskami tworzą osobną gminę, posiadającą status gminy miejsko-wiejskiej. Mieszkańcy gminy wybierają do swojej rady miasta i gminy 15 radnych w wyborach co 4 lata, w sześciu okręgach wyborczych[31]. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz gminy jest ratusz w Lądku-Zdroju, znajdujący się przy Rynku 31[32].

Burmistrzowie Lądka-Zdroju (od 1990)[33]:

  • 1990-1994: Janusz Chrzan
  • 1994-1998: Adam Szmidt
  • 1998-2002: Kazimierz Szatan
  • 2002-2010: Adam Szmidt
  • 2010–2014: Kazimierz Szkudlarek]]
  • od 2014: Roman Kaczmarczyk

Mieszkańcy gminy Lądek-Zdrój wybierają parlamentarzystów do Sejmu z okręgu wyborczego Wałbrzych, a do Senatu z okręgu wyborczego dzierżoniowsko-kłodzko-ząbkowickiego, zaś posłów do Parlamentu Europejskiego z dolnośląsko-opolskiego okręgu wyborczego z siedzibą we Wrocławiu[34].

Na czele każdego z sołectw stoi sołtys jako jednoosobowy organ władzy wykonawczej, który ma do pomocy radę sołecką jako organ władzy ustawodawczej, która wybierana jest przez wszystkich mieszkańców danej wsi[35].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Katach Bystrzyckich

Na terenie gminy swoją działalność prowadzi głównie Kościół katolicki, który jako jedyna wspólnota religijna posiada na jej terenie swoje parafie, wchodzące w skład dwóch dekanatu lądeckiego, należących do diecezji świdnickiej[36]:

  • parafia Narodzenia NMPLądek-Zdrój
    • kościół Narodzenia NMP w Lądku-Zdroju
    • kościół Najświętszej Maryi Panny w Lądku-Zdroju
    • kaplica św. Jerzego w Lądku-Zdroju
    • kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Kątach Bystrzyckich
    • kościół św. św. Jana Nepomucena w Lutyni
    • kościół św. Antoniego w Wojtówce
    • kościół św. św. Karola Boromeusza we Wrzosówce
  • parafia św. MikołajaRadochów
    • kościół św. Mikołaja w Radochowie
    • kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Konradowie
    • kościół św. Sebastiana w Orłowcu
  • parafia św. AndrzejaTrzebieszowice
    • kościół św. Andrzeja w Trzebieszowicach
    • kościół św. Bartłomieja w Skrzynce

Przypisy

  1. Polska. Mapa administracyjna, 1:600 000, wyd. Daunopol, Warszawa 1999.
  2. 2,0 2,1 Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2006. ISSN 1734-6118. (pol.)
  3. Strategia rozwoju gminy Lądek-Zdrój na lata 2004-2013, Lądek-Zdrój 2004, s. 7.
  4. Mapa administracyjna województwa dolnośląskiego, stan na 31.12.2010 roku.
  5. K. Mazurski, Góry Złote i Lądek Zdrój, Wrocław 1999, s. 16-17.
  6. Sudety. Przewodnik dydaktyczny dla przyrodników, pod red.B. Czarneckiej i B. Janiec, Lublin 2003, s. 31.
  7. K. Mazurski, Góry Złote i Lądek Zdrój, op.cit., s. 25.
  8. K. Mazurski, Góry Złote i Lądek Zdrój, op.cit., s. 30-33.
  9. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 16-17.
  10. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 16-18
  11. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 17-18.
  12. K. Mazurski, Masyw Śnieżnika i Góry Bialskie, Wrocław 1999, s. 24.
  13. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 19.
  14. Strategia rozwoju gminy Lądek-Zdrój na lata 2004-2013, op. cit., s. 24.
  15. M. Perzyński, Gminy wiejskiej Kłodzko skarby i osobliwości. Przewodnik dla dociekliwych, Wrocław 2002, s. 41.
  16. Strategia rozwoju gminy Lądek-Zdrój na lata 2004-2013, op. cit., s. 25.
  17. Strategia rozwoju gminy Lądek-Zdrój na lata 2004-2013, op. cit., s. 26.
  18. Strategia rozwoju gminy Lądek-Zdrój na lata 2004-2013, op. cit., s. 25.
  19. Strategia rozwoju gminy Lądek-Zdrój na lata 2004-2013, op. cit., s. 27.
  20. Uchwała Rady Miasta i Gminy Lądek-Zdrój, nr 35/89 z dnia 17 V 1989 r.
  21. L. Siarkiewicz , Rozprawa o lądeckim herbie [on-line] [dostęp: 17.12.2011]
  22. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2011-09-14].
  23. Strategia rozwoju Gminy Lądek Zdrój na lata 2004-2013, op. cit., s. 53.
  24. Strategia rozwoju Gminy Lądek Zdrój na lata 2004-2013, op. cit., s. 54.
  25. Strategia rozwoju Gminy Lądek Zdrój na lata 2004-2013, op. cit., s. 54-55.
  26. Strategia rozwoju Gminy Lądek Zdrój na lata 2004-2013, op. cit., s. 55.
  27. Uchwała Rady Miasta i Gminy Lądek-Zdrój Nr XVI/208/03 w sprawie przejęcia przez Gminę Lądek Zdrój prowadzenia Liceum Ogólnokształcącego
  28. Liczba uczniów w 2004 roku, dane za sekretariatem LO im. L. Szenwalda w Lądku-Zdroju
  29. Statut Miasta i Gminy Lądek-Zdrój z dnia 27.01.2000 roku, ze zmianami z dnia Zdroju z dnia 27 października 2005 roku, § 5.
  30. Należą do niego ponadto 2 przysiółki: Ulęże i Wrzosówka.
  31. Informacje dotyczące liczby radnych i okręgów wyborczych na stronie PKW [on-line] [dostęp: 19.11.2011]
  32. Informacje na oficjalnej stronie miasta i gminy Lądek-Zdrój [on-line] [dostęp: 20.11.2011]
  33. Popularna Encyklopedia Ziemi Kłodzkiej, pod red. J. Laski i M. Kowalcze, t. 1-4, Kłodzko 2009-2011.
  34. Informacje PKW, stan na 2011 rok.
  35. Hasło "sołectwo" z Encyklopedii WIEM.
  36. Schematyzm Diecezji Świdnickiej, pod red. A. Bałabucha, Świdnica 2005.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]