Tworóg (gmina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Gmina Tworóg)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 50°31′53″N 18°42′52″E/50,531389 18,714444

Tworóg
gmina wiejska
Herb Flaga
Herb gminy Flaga gminy
Województwo śląskie
Powiat tarnogórski
Wójt Eugeniusz Gwóźdź
Powierzchnia 124,92 km²
Ludność (31.12.2011)
 • liczba ludności
 • gęstość

8057
64,5 osób/km²
Strefa numeracyjna 032
Tablice rejestracyjne STA
Położenie gminy na mapie powiatu
Powiat tarnogórski - gmina Tworóg.svg
TERYT 2413082
Urząd gminy
42-690 Tworóg
ul.Zamkowa 16 
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa gminy
Biuletyn Informacji Publicznej gminy
Graniczna Woda, Rezerwat Dębów Boruszowickich

Tworóggmina wiejska w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim. Siedziba gminy to Tworóg.

W 2013 na terenie gminy oddano do użytku śmigłowcowe lądowisko Brynek.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Gmina jest położona w północnej części powiatu tarnogórskiego na Wyżynie Śląskiej i sąsiaduje z miastami:

oraz gminami:

W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie katowickim.

Gmina znajduję się na granicy Śląska Czarnego i Śląska Białego. Większość powierzchni gminy porastają lasy będące częścią kompleksu leśnego Lasów Lublinieckich.

3/4 ludności gminy zamieszkuje miejscowości powstałe w Dolinie Stoły, będącej częścią Obniżenia Małej Panwi.[potrzebne źródło]

Gleby w Gminie Tworóg to głównie mało żyzne bielice.[potrzebne źródło]

Najwyższy punkt gminy, wzgórze przy trakcie z Mikołeski do Bruśka, wynosi 280 m n.p.m.

Rzeki przepływające przez gminę to:

Większość gminy jest pokryta lasami, tylko południowo-zachodni skrawek to tereny rolnicze.

Miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Miejscowości leżące na terenie gminy Tworóg:

Powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002 gmina Tworóg ma obszar 124,92 km², w tym:

  • użytki rolne: 20%
  • użytki leśne: 70%

Gmina stanowi 19,44% powierzchni powiatu.

Barokowa kaplica w zamkowa, Tworóg

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2004[1]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 8157 100 4119 50,5 4038 49,5
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
65,3

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki osadnictwa sięgają w dolinie Stoły sięgają mezolitu. Badania prowadzone w latach 1928-1934 odkryły w okolicy Boruszowic i Mikołeski zabytki archeologiczne takie jak luźne narzędzia kamienne i rogowe oraz ceramikę neolityczną. Duże zalesienie i marne gleby (bielice) były powodem niewielkiego zaludnienia Obniżenia Małej Panwi i doliny Stoły.

Najwcześniejsze osady na terenie gminy Tworóg powstały w południowej części gminy w XIII wieku. Połomia i Wojska utrzymywały się z rolnictwa, Świniowice z bartnictwa i wypasu świń.

Podczas rozbicia dzielnicowego najeżdżane przez husytów tereny gminy Tworóg należały do księstwa bytomskiego, a po jego podziale do księstwa toszeckiego. Jedynie Połomia znalazła się poza jego granicami.

Powstawanie kolejnych osad śródleśnych w tym terenie związane było z doliną Stoły. W 1417 wzmiankowano kuźnie w Hanusku, a dopiero w XVI wieku także Koty. Sam Tworóg powstał w 1530.

Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, Wojska

W okresie habsburskiego panowania nad Śląskiem powstała Mikołeska (1690). Już w państwie pruskim wzmiankuje się na 1845 r. Nową Wieś.

Obszar gminy Tworóg objęły wszystkie z wyjątkiem pierwszego, powstania śląskie. U schyłku III powstania śląskiego w tworoskim pałacu kwaterował sztab Grupy "Północ" wojsk powstańczych. Na nieszczęście dla Ślązaków dążących do połączenia z państwem polskim jedynie Boruszowice i Mikołeska zmieściły się w granicach II RP. Pozostałe miejscowości pozostały w obrębie III Rzeszy.

W 1945 wskutek przyłączenia tzw. Ziem Odzyskanych tereny te znalazły się w granicach zależnej od władz radzieckich Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W roku 1951 tereny dzisiejszej gminy Tworóg przeniesiono z powiatu gliwickiego do powiatu tarnogórskiego.

Od 1 kwietnia 1991 nastąpił podział gminy Tworóg, z której wydzielono gminę Krupski Młyn.

Zabytki[2][edytuj | edytuj kod]

Tworóg[edytuj | edytuj kod]

  • zespół kościelny (nr rejestru zabytków A/665/66 z 28.05.1966r.):
    • kościół parafialny pw. św. Antoniego Padewskiego z XIX w., z ołtarzem głównym z XVII wieku, organy klasycystyczne z XIX wieku, przebudowany na styl neobarokowy w 1815-1817
    • kaplica cmentarna
    • mur cmentarny
Kościół św. Antoniego w Tworogu
  • kaplica z XVII w. przy ul. 1 Maja 5 (nr rejestru zabytków A/666/66 z 28.05.1966r.)
  • zespół zamkowy (nr rejestru zabytków A/640/66 z 28.05.1966r.):
    • zamek z XVIII w.
    • kaplica w parku zamkowym, późnobarokowa podbita gontem i zwieńczona kopułą, z 1796 r.
    • pozostałości parku
Pałac, Tworóg
  • budynek przy ul. Wolności 1 (nr rejestru zabytków A/667/66 z 28.05.1966r.)

Brynek[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół zamkowo-parkowy (nr rejestru zabytków A/658/66 z 28.05.1966r.):
    • Pałac z pierwszej połowy XIX wieku.
    • Park zamkowy typu angielskiego z ogrodem botanicznym
Pałac w Brynku

Koty[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół parafialny pw. Świętych Piotra i Pawła z 1714 fundacji Leopolda i Zygfryda Verdugo z barokowym wnętrzem (nr rejestru zabytków A/634/66 z 2.05.1966r.)

Inne historyczne obiekty na terenie gminy[edytuj | edytuj kod]

Tworóg

  • ul. Młyńska
    • Kapliczka słupowa z końca XIX
  • ul. Lubliniecka
    • Kapliczka z 1812 r. przy rozwidleniu ul. Lublinieckiej i Kotowskiej
    • dom mieszkalny z XIX wieku., na planie koła, z piętrowym ryzalitem, kryty papą
  • ul. 1 Maja
    • piętrowy dom mieszkalny z wystawkami szczytowymi, konstrukcji szkieletowej z 1910 (wewnątrz mieści się poczta)
    • dom mieszkalny z początku XX wieku
    • krzyż przydrożny z 1919 r.
    • kapliczka z XIX wieku
    • dawna oficyna pałacowa z 1 poł. XIX wieku
  • pl. Wolności
    • grób nieznanego żołnierza polskiego, poległego we wrześniu 1939
    • kamienica z ok. 1890 r.
    • dawny przytułek fundacji Adolfa Hohenlohe z 1826 (pierwszy przytułek na śląsku)
    • krzyż z ok. 1890 r.
    • cmentarz z początku XIX wieku, z nagrobkami z 1880 r.
    • kaplica cmentarna z początku XX wieku
    • figura Matki Boskiej Bolesnej z końca XIX wieku
  • ul. Nowowiejska
    • pompa strażacka z ok. 1900 r.
    • dwie drewniane chałupy z 1 i 2 poł. XIX wieku
    • krzyż przydrożny z ok. 1910 r.
    • szkoła podstawowa im. Powstańców Śląskich, ściana frontowa licowana cegłą, na ryzalicie zegar
  • ul. Kolejowa
    • piętrowy budynek mieszkalny z 1880 r.
    • murowana wieża wodna o stalowej konstrukcji z 1900 r.
    • parterowa nastawnia z 1914 r.
    • dworzec kolejowy zbudowany ok. 1860 r. na linii Tarnowskie Góry – Opole, zbudowanej w 1857 r.

Nowa Wieś Tworoska

  • ul. Piaskowa
    • krzyż z ok. 1910 r.

Koty

  • ul. Tarnogórska
    • krzyż przydrożny z ok. 1900 r.
  • Wesoła
    • kapliczka na cmentarzu cholerycznym z poł. XIX wieku
  • ul. Szkolna
    • drewniane przedszkole z ok. 1925 r.
    • dwa domy mieszkalne z końca XIX wieku
    • kapliczka z końca XIX wieku
    • kapliczka z XVIII wieku
    • cmentarz z nagrobkami z końca XIX wieku

Brynek

Ogród botaniczny w Brynku
  • ul. Wiejska
    • dwa parterowe domy z końca XIX wieku
    • dwa przydrożne krzyże z ok. 1900 r.
  • ul. Dworcowa
    • dworzec z ekspedycją z 1918 r. wraz z nastawnią szkieletową i budynkami mieszkalnymi z 1923 r.

Hanusek

  • ul. Chrobrego
    • drewniana chałupa i dom z poł. XIX wieku
    • krzyż przydrożny z 1902 r.
    • krzyż przydrożny z 1898 r.

Boruszowice

  • ul Batalionów Chłopskich
    • budynek z wieżyczką na dachu z ok. 1900 r., na parterze poczta
    • przydrożny krzyż dziękczynny, wystawiony w 1946 za ocalenie wsi podczas wojny
  • ul. Obrońców Pokoju
    • budynek z ok. 1910 - reprezentatywny typ domów z okresu Kolonii Fabrycznej
    • kościół parafialny pw. Matki Boskiej Bolesnej w świetlicy fabrycznej z 1910, zaadaprowany do celów sakralnych w 1970 r.
  • ul. Fabryczna
    • Fabryka papieru w halach z 1894-1923 r. Zabytkowe maszyny papiernicze ścieralni i kotłowni z 1929
  • ul. Traugutta
    • kapliczka św. Jana Nepomucena z poł. XIX wieku
    • krzyż z 1886 r. z polską tablicą inskrypcyjną
  • ul. Sosnowa
    • piętrowy dom mieszkalny z ok. 1900 r.

Mikołeska

    • krzyż przydrożny z 1920 r.
    • dom mieszkalny z przełomu XIX i XX wieku

Połomia

  • ul. 1 Maja
    • neogotycki krzyż przydrożny z 1901 r.
    • dwie kaplice słupowe z 1900 i 1910 r.

Świniowice

  • ul. Wiejska
    • kaplica z 1932 r.
    • chałupa drewniana z 1 poł. XIX wieku, kryta słomą

Wojska

  • ul. Szkolna
    • kaplica z ok. 1900 r.
  • ul. Powstańców Śląskich
    • dwa przydrożne krzyże z 1892 i 1893 r.
    • kaplica z końca XIX wieku
    • kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, z 1934 r.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Rezerwat Dęby Boruszowickie

Oprócz walorów krajoznawczych na uwagę zasługują pomniki przyrody, w szczególności 40-hektarowy park z 1829 w Brynku, wewnątrz którego znajduje się wspaniały system pałacowy i ogród botaniczny. W parku rośnie 3500 gatunków roślin, jest tu również kompleks wodny, alpinarium i rozarium. Koło Boruszowic leży były Rezerwat Dębów Boruszowickich.

Lasy porastające gminę Tworóg to suche bory sosnowe z dominującą sosną (70%), modrzew i świerk stanowią 4%, a buk, dąb i inne liściaste drzewa 26%. Z fauny pospolicie występują tutaj dziki, lisy, sarny i jelenie, a także bobry, daniele i rysie. Coraz rzadziej pojawiają się wilki, żurawie, bociany czarne i bieliki.

Turystyka i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Teren gminy Tworóg jest nietypowy dla obecnego wschodniego Górnego Śląska, który został zmieniony w dużej części przez czynniki antropogeniczne. Teren gminy pokazuje wygląd Górnego Śląska sprzed rewolucji przemysłowej. Drobny przemysł nie stanowi zagrożenia ekologicznego, a obecność dużej ilości kompleksów leśnych czyni z niej dobre miejsce wypoczynku.

Przez gminę przebiegają znakowane szlaki turystyczne:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez gminę przechodzi droga wojewódzka nr 907 oraz droga krajowa nr 11.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]