Gnidosz błotny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gnidosz błotny
Pedicularis palustris (plant).jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina zarazowate
Rodzaj gnidosz
Gatunek gnidosz błotny
Nazwa systematyczna
Pedicularis palustris L.
Sp. Pl. 2:607. 1753
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiat gnidosza błotnego
Siedlisko (Park Narodowy Weerribben-Wieden, Holandia)

Gnidosz błotny (Pedicularis palustris L.) – gatunek należący do rodziny zarazowatych. Występuje w Europie, na Kaukazie i w Kanadzie[2]. W Polsce dość częsty na całym niżu[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wzniesiona, prosta, o wysokości 20–60 cm, górą rozgałęziająca się. Jest prawie naga, w środku pusta.
Liście
Pierzastodzielne, o lancetowatych i karbowanych odcinkach, siedzące, żółtozielonego koloru.
Kwiaty
Zebrane w luźne grono. Są to kwiaty grzbieciste, wyrastają w kątach liści na krótkich szypułkach. Mają dwuwargowy rozdęty kielich z pierzastowciętymi i odgiętymi do tyłu łatkami. Jest to kielich trwały, pozostający po przekwitnięciu. Purpurowa lub różowa korona o rurce dłuższej od kielicha, orzęsiona na bokach. Dolna warga zamyka wejście do gardzieli korony, górna, dwuząbkowa warga jest ściśnięta po bokach. 1 słupek, 4 dwusilne pręciki ukryte pod górną wargą. Miodniki umieszczone u podstawy słupka, ale dostęp do nich utrudniają włoski pręcików.
Owoc
Dwukomorowa, otoczona kielichem, okrągła torebka.
Korzeń
Posiada ssawki, którymi wrasta w korzenie sąsiadujących roślin.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina jednoroczna lub dwuletnia, hemikryptofit. Jest półpasożytem. Na użytkowanych łąkach uznawana za chwast, gdyż osłabia sąsiednie rośliny wysysając z nich wodę i sole mineralne. Roślina miododajna, owadopylna, kwitnie od maja do lipca. Zapylana jest przeważnie przez trzmiele. Roślina trująca.

Rośnie na mokrych łąkach i torfowiskach. W górach występuje po regiel dolny. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Scheuchzerio-Caricetea nigrae[4].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Występuje w 2 podgatunkach[3]:

  • Pedicularis palustris L. subsp. opsiantha (Ekman) Almquist z Uznamu – o koronie średnicy ok. 15 mm i rozgałęzieniach łodygi o grubości prawie równej ich długości.
  • Pedicularis palustris L. subsp. palustris[5].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W latach 2004–2014 roślina była objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową[6], od 2014 roku podlega ochronie częściowej[7]. Roślina została umieszczona w Polskiej Czerwonej Księgi Roślin jako gatunek narażony na wymarcie (kategoria zagrożenia V)[8]. Tę samą kategorię zagrożenia otrzymała w Czerwonej liście roślin i grzybów Polski[9]. Zagrożeniem jest zanikanie stanowisk wynikające z osuszania terenów podmokłych i przekształcania ich w łąki i inne tereny użytkowe[10]. Wiele stanowisk znajduje się na obszarach chronionych, m.in. w Białowieskim, Wielkopolskim i Tatrzańskim Parku Narodowym[10].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-24].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-01-17].
  3. 3,0 3,1 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  4. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  5. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  6. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 168, poz. 1764).
  7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1409).
  8. K. Zarzycki, R. Kaźmierczakowa: Polska Czerwona Księga Roślin. Kraków: IB PAN, 2001. ISBN 83-85444-85-8.
  9. Z. Mirek, K. Zarzycki: Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. W. Wojewoda, Z. Szeląg. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  10. 10,0 10,1 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2006, s. 247. ISBN 978-83-7073-444-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. D. Gayówna, Ewa Śliwińska: Rośliny łąk. Warszawa: PZWS, 1960.