Gołąb wędrowny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gołąb wędrowny
Ectopistes migratorius[1]
Linaeus, 1766
Gołąb wędrowny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd gołębiowe
Rodzina gołębiowate
Podrodzina gołębie
Rodzaj Ectopistes[2]
Swainson, 1827
Gatunek gołąb wędrowny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 EX pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     tereny lęgowe

     zimowiska

Portal Portal Zoologia
Wypchany okaz w Boston Museum of Science

Gołąb wędrowny (Ectopistes migratorius) – wymarły gatunek ptaka z rodziny gołębiowatych (Columbidae), zamieszkujący niegdyś Amerykę Północną. Był to prawdopodobnie najliczniej występujący gatunek ptaka zamieszkujący kulę ziemską.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Karol Linneusz w 1766. Gołąb wędrowny był przedstawicielem monotypowego rodzaju Ectopistes. Ze względu na podobieństwo upierzenia do gołębiaka karolińskiego (Zenaida macroura) możliwe, że E. migratorius był blisko z nim sporewniony[4]. Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny nie wyróżnia żadnych podgatunków gołębia wędrownego[5].

Zasięg występowania i liczebność[edytuj | edytuj kod]

Gołębie wędrowne występowały we wschodniej i centralnej Kanadzie i Stadach Zjednoczonych[6]. Główne obszary lęgowe roztaczały się od Wielkich Jezior na wschód po stan Nowy Jork; zimowiska leżały w większości od Arkansas i Karoliny Północnej po stany leżące u wybrzeża Zatoki Meksykańskiej. W momencie odkrycia Ameryki Północnej przez Europejczyków żyło prawdopodobnie 3 do 5 miliardów gołębi wędrownych; możliwe, że stanowiły od 25 do 40% populacji wszystkich ptaków w Stanach Zjednoczonych[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała ok. 39–42 cm; samica mniejsza[7]. Długość skrzydła 175–215 mm, ogona 175–210 mm, dzioba 15–18 mm, skoku 25–28 mm[4]. Głowa i wierzch ciała samca były jednolicie szaroniebieskie z czarnymi pasami na zgięciu skrzydła oraz pokrywach skrzydłowych. Na gardle można było dostrzec nieco różowej opalizacji; z tyłu szyi pióra połyskiwały brązowo, zielono i fioletowo. Dolna część gardła i piersi były barwy jasnoróżanej; kolor ten stopniowo przechodził w biały aż do dolnej części brzucha. Tęczówki jasnoczerwone, drobny dziób czarny; nogi i stopy czerwone. Samicę odróżniało bardziej matowe upierzenie, szarobrązowa głowa i wierzch ciała oraz cynamonowy nalot na piersi[7].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Środowiskiem życia gołębia wędrownego były lasy oraz różne nizinne obszary otwarte. Lęgi ptaki odbywały głównie w lasach z drzewami zrzucającymi liście lub mieszanych, ale gnieździły się także w lasach galeriowych[4]. Większość pożywienia stanowiły bukwie, żołędzie, kasztany, nasiona i jagody; w lecie ptaki uzupełniały dietę o bezkręgowce[7]. Żerowały głównie na ziemi w lasach, ale odwiedzały także przyległe obszary trawiaste i rolnicze[4]. Gołębie wędrowne to ptaki koczujące, żyły i przemieszczały się w grupach liczących niekiedy miliony osobników[6]. Ptaki podejmowały regularne wędrówki. Zimą osobniki z Kanady i północnych stanów USA przenosiły się do południowej części Stanów Zjednoczonych; zimowiska sięgały centralnego Meksyku. Według obserwatorów stada były tak liczne, że podczas ich przelotu robiło się ciemniej[4]; wedle szacunków mogły lecieć z prędkością sięgającą 26 m/s[7].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Gołąb wędrowny gniazdował kolonijnie; obszary kolonii miały kształt pasa. Niektóre mierzyły 65 km długości i jedynie kilka kilometrów szerokości. W latach 70. XIX wieku większość kolonii miała mieć wymiary około 15 na 5 km. Okres lęgowy trwał od marca do września osiągając najintensywniejszy przebieg w kwietniu i maju. Gniazdo stanowiła niespójna platforma z luźno ułożonych gałęzi; niekiedy jaja mogły być widoczne od spodu. W zniesieniu było jedno lub dwa jaja o białej skorupce[4]; ich wymiary to około 25–38 na 28–39 mm[8]. Inkubacja trwała 12–13 dni, zaś młode po około 13–14 dniach stawały się w pełni opierzone[4].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek wymarły. Przyczyn wymarcia jest kilka; jako główne BirdLife International uznaje wycinkę lasów, przez co gołębie wędrowne traciły główne źródło pożywienia, polowania na dużą skalę oraz pomór rzekomy drobiu[6]. Mimo że już wcześniej rdzenni mieszkańcy polowali na te gołębie, intensywne zabijanie ptaków rozpoczęło się dopiero w XIX wieku. Ze względu na kolonijny tryb życia ofiarą padało wiele ptaków naraz. Do metod polowań na gołębie wędrowne prócz odstrzału zalicza się łapanie ich w sieci, wypychanie młodych z gniazda kijami, zatrucia oparami palącej się siarki (ptaki z drzew spadały na ziemię). Ptaki odławiano na użytek własny lub celem sprzedaży; zdarzały się tak niskie ceny jak 50 centów za tuzin. Spadek liczebności zaobserwowano w latach 60. XIX wieku, mimo tego nie zaprzestano polowań[7]. Przypuszcza się, że ostatni dziki osobnik został zastrzelony w roku 1900 w Ohio[4]. W latach 1909–1912 American Ornithologists' Union zaoferowało nagrodę w wysokości 1500$ dla każdego, kto odnajdzie gniazdo lub kolonię gołębia wędrownego, jednak poszukiwania były bezskuteczne[7]. 1 września 1914 o godzinie 15 w Cincinnati Zoo padł ostatni przedstawiciel gatunku, 29-letnia samica Martha (nazwana na cześć Marthy Dandridge Custis Washington)[7]; wcześniej, w 1910 padły dwa samce, które zamieszkiwały z nią w tym samym zoo[9]. Jej ciało przekazano do Smithsonian Institution, gdzie wystawiana była w postaci wypchanego okazu z inskrypcją informującą o dacie śmierci, wieku ptaka i wymarciu gatunku. Obecnie wypchana Martha dalej znajduje się w zbiorach tejże instytucji, ale nie jest wystawiona jako ekspozycja[7]; jedynie w ramach setnej rocznicy wymarcia gatunku wystawiono wypchaną Marthę na wystawie Once There Were Billions (czerwiec 2014–wrzesień 2015)[9].

Przypisy

  1. Ectopistes migratorius w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Ectopistes. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 3 lutego 2011]
  3. Ectopistes migratorius. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 David Gibbs, Eustace Barnes i John Cox: Pigeons and Doves. A guide to the Pigeons and Doves of the world. Londyn: Christopher Helm, s. 318-319. ISBN 978-1-8734-0360-0.
  5. F. Gill & D. Donsker: Pigeons. IOC World Bird List (v5.1). [dostęp 22 lutego 2015].
  6. 6,0 6,1 6,2 Passenger Pigeon Ectopistes migratorius. BirdLife International. [dostęp 22 lutego 2015].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 The Passenger Pigeon. Smithsonian Institution, 5 listopada 2014. [dostęp 2 lutego 2015].
  8. Chas. J. Maynard: Eggs of North American birds. Boston: 1890, s. 53.
  9. 9,0 9,1 360 Degree View of Martha, the Last Passenger Pigeon. Smithsoniam Institution. [dostęp 22 lutego 2015].