Gołąbek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy grzybów. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Gołąbek
Gołąbek kunowy (Russula mustellina)
Gołąbek kunowy (Russula mustellina)
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina gołąbkowate
Rodzaj gołąbek
Nazwa systematyczna
Russula Pers.
Observ. mycol. (Lipsiae) 1: 100 (1796)
Typ nomenklatoryczny
Russula emetica (Schaeff.) Pers.)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Russula Pers. (gołąbek) – rodzaj grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji: Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum)[1].

Nazwę polską podał Krzysztof Kluk, do polskiego piśmiennictwa mykologicznego włączył ją Franciszek Błoński w 1889. W piśmiennictwie tym należące do tego rodzaju gatunki opisywane były także pod nazwami: bedłka, surowiatka, syrojeszka, serojeszka[2]. Synonimy łacińskie: Agaricus trib. Russula (Pers.) Fr., Bucholtzia Lohwag, Dixophyllum Earle, Elasmomyces Cavara, Lactarelis Earle, Martellia Mattir., Omphalomyces Battarra ex Earle, Phaeohygrocybe Henn., Russulina J. Schröt[3].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Grzyby kapeluszowe wytwarzające mięsiste owocniki. Należą do grzybów dużych i średnich, ich kapelusz ma średnicę 3-20 cm. Kapelusze są różnie ubarwione, gama kolorów u różnych gatunków obejmuje wszystkie barwy, niektóre gatunki są wielobarwne. Barwniki w nich zawarte łatwo jednak ulegają wypłukiwaniu podczas deszczy, co powoduje silne nieraz blaknięcie barw. Niezależnie od tego istnieje duża zmienność barw w obrębie gatunku. Powierzchnia jest naga, lepka lub mazista, przy małej wilgotności powietrza sucha i częściowo oszroniona. Miąższ zbudowany jest z kulistych komórek nie wydzielających tzw. "mleczka". Hymenofor blaszkowy, a blaszki kruche (z wyjątkiem jednego gatunku) i zawsze jasne; białe, kremowe lub żółte. Są zazwyczaj wolne, lub zatokowato wycięte, czasami tylko nieco zbiegające do cylindrycznych lub maczugowatych trzonów. Zarodniki gołąbków są kuliste lub szerokoelipsoidalne, na powierzchni są brodawkowane (brodawki mogą być połączone siatkowatym wzorem), bez pory rostkowej. Wysyp zarodników jest biały, ochrowy lub żółty, amyloidalny[4][5].

Gołąbki występują na wszystkich (z wyjątkiem Antarktydy) kontynentach, najliczniej na półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego. Najwięcej gatunków opisano w Europie. Wszystkich gatunków jest około 300[4], jednak ich liczba nie jest dokładnie określona, gdyż z jednej strony opisywane są nowe gatunki, z drugiej zaś niektóre z opisanych w świetle nowych ustaleń taksonomicznych są synonimami lub odmianami innych gatunków[3].

Niektóre gatunki[edytuj | edytuj kod]

Wykaz gatunków (nazwy naukowe) na podstawie Index Fungorum. Obejmuje on tylko gatunki zweryfikowane o potwierdzonym statusie. Oprócz tych wyżej wymienionych na liście Index Fungorum znajdują się gatunki niezweryfikowane[3]. Nazwy polskie według Władysława Wojewody[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie gołąbki są grzybami mikoryzowymi, Większość gatunków to grzyby jadalne, niektóre są niejadalne z powodu gorzkiego smaku. Wśród gatunków występujących w Europie żaden nie jest silnie trujący, tylko nieliczne gatunki mogą powodować zaburzenia żołądkowo-jelitowe. W Japonii jednak występuje silnie trujący Russula subnigricans[4]. W przypadku gołąbków ich przydatność do spożycia rozpoznaje się po smaku: gołąbki o smaku gorzkim lub piekącym są albo niejadalne, albo trujące, do spożycia nadają się tylko gołąbki o łagodnym smaku. Test smakowy dotyczy tylko gołąbków, innych grzybów trujących nie można odróżnić po smaku[11].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-28].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 Alina Skirgiełło: Gołąbek (Russula). Grzyby (Mycota). 20. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae). Warszawa=Kraków: PWN, 1991. ISBN 83-01-09137-1.
  5. Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 432. ISBN 8374045132.
  6. Przez W. Wojewodę wymieniony pod synonimem Russula undulata
  7. Nazwa polska podana przez W. Wojewodę dla synonimu Russula lundellii
  8. Nazwa polska podana dla synonimu Russula elaeodes
  9. W. Wojewoda podał polską nazw dla synonimu Russula emeticella
  10. Nazwa wg Aliny Skigiełło, 1991
  11. Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.