Gołąbek zielonawofioletowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gołąbek zielonawofioletowy
Russula cyanoxantha G1.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina gołąbkowate
Rodzaj Russula
Gatunek gołąbek zielonawofioletowy
Nazwa systematyczna
Russula cyanoxantha (Schaeff.) Fr.
Monogr. Hymenomyc. Suec. (Upsaliae) 2(2): 194 (1863)
Mapa zasięgu
Zasięg występowania w Europie
Zasięg występowania w Europie
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Często spotykana forma ubarwienia
Jedna z form ubarwienia

Gołąbek zielonawofioletowy (Russula cyanoxantha (Schaeff.) Fr.) – gatunek grzybów z rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Alina Skirgiełło w 1991 opisała go pod nazwą gołąbek modrożółty, jednak według Władysława Wojewody nazwa jest mylna, błędnie bowiem określa kolor jego kapelusza – nigdy nie występuje w nim barwa zółta. Wojewoda wprowadził nową nazwę - gołąbek zielonawofioletowy. W polskim piśmiennictwie mykologicznym ma też inne nazwy: gołąbek fioletowy, bedłka górkowa, olszówka[2].

Synonimy łacińskie[3]:

  • Agaricus cyanoxanthus Schaeff. (1774)
  • Russula cutefracta Cooke (1881)
  • Russula cyanoxantha f. cutefracta (Cooke) Sarnari (1993)
  • Russula cyanoxantha f. pallida Singer (1923)
  • Russula cyanoxantha f. peltereaui Singer (1925)
  • Russula cyanoxantha var. cutefracta (Cooke) Sarnari (1992)

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 5-15 cm. Młody półkulisty z podgiętym brzegiem, później wypukły, stary wklęsły do lejkowatego. Skórka przeważnie bez połysku[4]. W czasie wilgotnej pogody skórka jest lepka, w czasie suchej błyszcząca. Istnieje duża zmienność w ubarwieniu kapelusza. Ma on kolor w różnych odcieniach koloru fioletowego, niebieskiego, różowego, ochrowego, oliwkowego i siwoczarniawego[5]. Cały kapelusz może być ubarwiony jednolicie, ale może też być kombinacją wymienionych kolorów[6].

Blaszki

Blaszki białe, dość gęste, o różnej długości (blaszki krótkie przemieszane z dłuższymi) Są giętkie (nie kruszą się przy dotknięciu palcem) – co jest wyjątkiem wśród gołąbków. Ten gatunek jest jedynym gołąbkiem, którego blaszki na starszych grzybach nie stają się kruche, lecz zachowują elastyczność[7].

Trzon

Wysokość 5-12 cm, grubość 2-3 cm , walcowaty, początkowo twardy, później gąbczasty. Biały, rzadko zabarwiony na liliowoczerwono[5].

Miąższ

Trwale biały, dość ścisły. Smak łagodny. W odróżnieniu od innych gołąbków miąższ nie barwi się pod wpływem siarczanu żelazawego na różowocielisto[4].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki o rozmiarach 7-9 x 6-7 µm, z osobno osadzonymi drobnymi brodawkami[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Rośnie od lipca do października, przeważnie w lasach liściastych, rzadziej iglastych, głównie pod dębami lub bukami. Rośnie na różnych glebach, unika tylko gleb wapiennych. W Europie Środkowej i w Polsce jest dość częsty[7][6].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny. Jeden z najbardziej smacznych gołąbków w Polsce. Może być przyrządzany w każdy typowy dla grzybów sposób, może też być marynowany w occie. Dobre efekty smakowe daje marynowanie go wspólnie z borowikiem szlachetnym[8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Podobny jest gołąbek oliwkowozielony (Russula heterophylla). Różni się gęstszymi i widelcowato pozrastanymi przy trzonie blaszkami oraz przewagą oliwkowozielonego koloru na kapeluszu[6]. Można go też pomylić z jadalnym gołąbkiem fiołkowozielonym (Russula ionochlora), o małych rozmiarach i z kruszącymi się blaszkami. Porównaj również z jadalnymi: gołąbkiem chmurnym (Russula parazurea) oraz gołąbkiem zielonawym (Russula virescens)[4].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 444. ISBN 83-7404-513-2.
  5. 5,0 5,1 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. 6,0 6,1 6,2 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. 7,0 7,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  8. Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.